Οι δέκα κορυφαίες μάχες της ιστορίας στην περιοχή των Θερμοπυλών

Οι Θερμοπύλες είναι παραθαλάσσιο πέρασμα, στην Ελλάδα. Η περιοχή έχει πάρει το όνομά της από κοντινές πηγές θερμού νερού και από τα στενά και δύσβατα περάσματα από τα οποία μπορούσε να πλησιάσει κανείς την περιοχή, τις πύλες, οι οποίες ήταν η Ανατολική, η Μεσαία και η Δυτική. Το όνομα αυτό φαίνεται να το έχει πάρει από τον μυθικό ήρωα Ηρακλή, ο οποίος έπεσε στα νερά των πηγών για να απαλλαγεί από τους πόνους που του είχε δημιουργήσει ο δηλητηριασμένος χιτώνας του Νέσσου που είχε κολλήσει στο σώμα του. Από τότε βγαίνουν οι αναθυμιάσεις από τις πηγές. Το πέρασμα οδηγεί από τη Λοκρίδα στη Θεσσαλία, ανάμεσα από το όρος Οίτη και τον Μαλιακό κόλπο. Για τους Αρχαίους Έλληνες ο χώρος αυτός ήταν ιερός. Εκεί υπήρχε και μια διπλή πηγή αφιερωμένη στην Περσεφόνη - η Σκυλλία πηγή, στους πρόποδες της χαράδρας, δίπλα στην Μεσαία Πύλη, το πιο στενό μέρος των Θερμοπυλών. Τον καιρό του Λεωνίδα, το 480 π.Χ., το πέρασμα ήταν ένα στενό μονοπάτι (περίπου 12 μέτρα πλάτος) κάτω από το λόφο, το οποίο επιχείρησαν να εκμεταλλευτούν στρατηγικά οι Έλληνες στρατιώτες για να εμποδίσουν τον υπεράριθμο περσικό στρατό. Σήμερα το πέρασμα των Θερμοπυλών φτάνει από 1,5 έως και 3 χιλιόμετρα πλάτος, εξαιτίας των αποθέσεων στις εκβολές του Σπερχειού. Οι θερμές πηγές, από τις οποίες έχει πάρει το όνομα του το πέρασμα, υπάρχουν ακόμη στις παρυφές του λόφου.

1) Η Μάχη των Θερμοπυλών έγινε το 480 π.Χ. (παράλληλα με τη ναυμαχία του Αρτεμισίου) μεταξύ των Ελλήνων και των Περσών, κατά την δεύτερη περσική εισβολή στην Ελλάδα. Η μάχη των Θερμοπυλών αποτελεί μια από τις πιο γνωστές και σημαντικές μάχες στην Ιστορία. Οι Έλληνες αποφάσισαν να πολεμήσουν στις Θερμοπύλες και στο Αρτεμίσιο για να σταματήσουν την προώθηση των Περσών στη Βοιωτία - κατά τον Τομ Χόλλαντ, «αν οι Έλληνες άντεχαν ακόμα μερικές μέρες, οι Πέρσες θα είχαν αναγκαστεί να υποχωρήσουν λόγω έλλειψης φαγητού και νερού». Η μάχη των Θερμοπυλών, κατά τους σύγχρονους ιστορικούς, έληξε με νίκη των Περσών, αν και υπέστησαν περισσότερες απώλειες από τους Έλληνες. Η μάχη των Θερμοπυλών, σύμφωνα με ιστορικούς, έδωσε την ευκαιρία στους Αθηναίους και στον ελληνικό στόλο να προετοιμαστούν κατάλληλα για τη ναυμαχία της Σαλαμίνας. Οι Θερμοπύλες απέκτησαν τεράστια φήμη καθώς ενέπνευσαν τις επόμενες γενιές με το παράδειγμα των λίγων και ανδρείων στρατιωτών του Λεωνίδα. Όπως αναφέρει ο Michel de Montaigne, «οι μετέπειτα νίκες των Ελλήνων και η δόξα τους δεν μπορούν να συγκριθούν με την δοξασμένη πτώση του Λεωνίδα και των ανδρών του». Απ' την άλλη, οι Θερμοπύλες αποτελούν παράδειγμα ηρωϊσμού των ελεύθερων ανδρών που υπερασπίζονται την πατρίδα τους και την ελευθερία τους - ο Χάνσον αναφέρει ότι «η ελευθερία ήταν η κύρια ιδέα για τους Έλληνες και οδήγησε στην αντίσταση τους στις Θερμοπύλες, στη Σαλαμίνα και στις Πλαταιές». Όσον αφορά τον στρατιωτικό τομέα, οι Θερμοπύλες έδειξαν την ύψιστη στρατιωτική εκπαίδευση των Σπαρτιατών καθώς και την ορθή εκμετάλλευση της διαμόρφωσης του εδάφους.

2) Η Μάχη της Ηράκλειας των Θερμοπυλών διεξήχθη το 323 π.Χ. μεταξύ των Μακεδόνων και του αντιμακεδονικού συνασπισμού πόλεων - κρατών, με επικεφαλής τους Αθηναίους, στο στενό των Θερμοπυλών, κατά τη διάρκεια του Λαμιακού Πολέμου. Όταν ο Αντίπατρος πληροφορήθηκε το ξέσπασμα του πολέμου απο τον αντιμακεδονικό συνασπισμό, ζήτησε (με αγγελιοφόρους) βοήθεια από τον Κρατερό και τον Φιλώτα, που ήταν στην Ασία επικεφαλής ενός στρατού με πάνω από 10.000 άνδρες αριθμητική δύναμη. Λαμβάνοντας, όμως, νέα της προόδου του πολέμου και συνειδητοποιώντας ότι δεν μπορούσε απλά να περιμένει τις ενισχύσεις αυτές να φθάσουν, προωθήθηκε στη Θεσσαλία με 13.000 πεζούς και 600 ιππείς, αφήνοντας τον Σήππα διοικητή της Μακεδονίας. Αλλά οι Θεσσαλοί, που στην αρχή υποστήριζαν τους Μακεδόνες, άλλαξαν πλευρά και πήγαν με την πλευρά του αντιμακεδονικού συνασπισμού, υπό το Λαοσθένη, και κατέλαβαν το στενό των Θερμοπυλών, υπερέχοντας σημαντικά αριθμητικά από τους Μακεδόνες του Αντίπατρου. Ο Αντίπατρος, στη μάχη που έγινε στην περιοχή της Ηράκειας, παρά το σημερινό Μώλο, νικήθηκε, αλλά επειδή δεν μπορούσε να υποχωρήσει στη Μακεδονία, εφόσον ο αντιμακεδονικός συνασπισμός, με τη συμμετοχή και των Θεσσαλών, υπερείχε σε ιππικό, κλείστηκε στην πόλη της Λαμίας, οπότε ακολούθησε η Πολιορκία της Λαμίας.

3) Η μάχη των Θερμοπυλών εναντίον των Γαλατών 279 Π.Χ. Την επομένη οι Γαλάτες έφτασαν ενώπιον των συνασπισμένων Ελλήνων στην ιερή τοποθεσία των Θερμοπυλών και αμέσως επιτέθηκαν με φανατισμό, αλλά ασύντακτα, εκβάλλοντας φοβερές πολεμικές ιαχές. Οι Έλληνες τους περίμεναν σε σχηματισμό φάλαγγας, σε απόλυτη σιγή. Οι Έλληνες ψιλοί υποστήριζαν τους βαριά οπλισμένους βάλλοντας κατά του εχθρικού πλήθους με τόξα και σφενδόνες και εκτοξεύοντας ακόντια. Το ιππικό αμφοτέρων των αντιπάλων δεν πολέμησε λόγω της διαμόρφωσης του εδάφους, όπως αναφέρει ο Παυσανίας στα Φωκικά του. Οι Γαλάτες υστερούσαν σε οπλισμό των Ελλήνων καθώς οι ασπίδες τους ούτε επαρκή προστασία τους παρείχαν, ούτε τη δυνατότητα συνασπισμού, αλλά μάχονταν φανατικά, εκτοξεύοντας πρώτα ακόντια και κατόπιν εφορμώντας με τις μακριές τους σπάθες. Πολεμούσαν φανατισμένα, φτάνοντας στο σημείο να αφαιρούν από τα σώματά τους τα βέλη και τα ακόντια που τους είχαν τρυπήσει και ρίχνοντάς τα πίσω στους Έλληνες. Στο μεταξύ τα αθηναϊκά πλοία είχαν πλησιάσει όσο περισσότερο μπορούσαν στην ακτή και οι επιβάτες τους έπλητταν τους Γαλάτες με κάθε διαθέσιμο εκηβόλο όπλο. Ύστερα από σειρά άγριων επιθέσεων που τους στοίχησαν ποταμούς αίματος, οι Γαλάτες υποχρεώθηκαν να υποχωρήσουν ενώπιον της ακατάβλητης ισχύος της των Ελλήνων φάλαγγας. Υποχώρησαν μάλιστα τόσο άτακτα που πολλοί ποδοπατήθηκαν από τους συμπολεμιστές τους και είχαν φρικτό τέλος. Άλλοι έπεσαν στα γύρω έλη και χάθηκαν επίσης. Από τους Έλληνες διακρίθηκαν κυρίως οι Αθηναίοι. Γενναιότερος όλων αναδείχθηκε ο νεαρός Κυδίας που έπεσε ηρωικά μαχόμενος. Μαζί με τον Κυδία σκοτώθηκαν άλλοι 39 μόλις Έλληνες έναντι χιλιάδων βαρβάρων. 

Οι ακριβείς απώλειες των Γαλατών δεν ήταν δυνατό να εξακριβωθούν, πάντως. Επτά ημέρες μετά την μάχη γαλατικό τμήμα επιχείρησε να ανέβει το όρος Οίτη αλλά αποκρούστηκε από τους Έλληνες υπό τον Τελέσαρχο, ο οποίος όμως έπεσε στη μάχη. Ενώπιον του αδιεξόδου ο Βρέννος απέσπασε ένα σώμα 40.000 ανδρών υπό τους Ορεστόριο και Κομβούτι, το οποίο διέταξε να επιτεθεί στη γη των Αιτωλών ώστε αυτοί να υποχρεωθούν να υποχωρήσουν από τις Θερμοπύλες εξασθενώντας τις ελληνικές δυνάμεις. Μετά από αυτό οι Αιτωλοί πράγματι υποχώρησαν από τις Θερμοπύλες και αφού συγκέντρωσαν ακόμα και τους γέρους, τις γυναίκες και τα παιδιά επιτέθηκαν στους βαρβάρους στη θέση Κοκκάλια (Παλαιοχώρι Τυμφρηστού) και τους αφάνισαν. Πάνω από 20.000 Γαλάτες τεμαχίστηκαν από τους διψώντες εκδίκηση Έλληνες. Οι υπόλοιποι βάρβαροι ταπεινωμένοι ενώθηκαν με τις δυνάμεις του Βρέννου. Στο μεταξύ ο Βρέννος πληροφορήθηκε την ύπαρξη του μονοπατιού από το οποίο πέρασαν και οι Πέρσες το 480 π.Χ. και κινήθηκε προς περικύκλωση των Ελλήνων στις Θερμοπύλες. Οι Φωκείς που και πάλι φρουρούσαν το πέρασμα πολέμησαν ηρωικά, αλλά δεν μπορούσαν να συγκρατήσουν το πλήθος των εχθρών, έτσι αποσύρθηκαν προς τα κάτω, ειδοποιώντας τους άλλους Έλληνες στις Θερμοπύλες. Έτσι ο συνασπισμένος ελληνικός στρατός επιβιβάστηκε στα πλοία των Αθηναίων και απομακρύνθηκε με ασφάλεια, χωρίς απώλειες.

4) Η Δεύτερη Μάχη των Θερμοπυλών το 191 π.Χ Π.Χ. ήταν η πρώτη μεγάλη μάχη πεδίου του Ρωμαιο-Συριακού Πολέμου . Ο ρωμαϊκός στρατός υπό τον ύπατο Μάνιο Ακίλιο Γκλάμπριο θριάμβευσε επί των συμμαχικών στρατευμάτων του Σελευκίδη βασιλιά Αντίοχου Γ '. και την Αιτωλική Ομοσπονδία. Η νίκη των Ρωμαίων στις Θερμοπύλες αποφάσισε την πρώτη φάση του Ρωμαιο-Συριακού Πολέμου, δηλαδή τον αγώνα για επικράτηση στην Ελλάδα, υπέρ τους. Ο Αντίοχος αναγκάστηκε να εγκαταλείψει όλες τις βάσεις στην Ελλάδα, καθώς αυτές δεν μπορούσαν πλέον να αμυνθούν. Οι Αιτωλοί, που προηγουμένως ήταν οι μόνοι σημαντικοί σύμμαχοι των Σελευκιδών, βρίσκονταν υπό πίεση από αυτό το σημείο και μετά, καθώς τα στρατεύματά τους είχαν αποκοπεί από τις μονάδες των Σελευκιδών. Με τη νίκη τους, οι Ρωμαίοι είχαν επίσης χρόνο να φέρουν περαιτέρω ενισχύσεις για την επίθεση στα εδάφη του Αντιόχου στη Μικρά Ασία. Τέλη 190 π.Χ Τελικά νίκησαν τον Σελευκίδη βασιλιά στη Μάχη της Μαγνησίας, με την οποία η Ρώμη κέρδισε ηγεμονία σε ολόκληρη την περιοχή της Μεσογείου.

5) Σχετική με τις γοτθικές επιδρομές στην Ελλάδα, είναι και η, άγνωστη ως τώρα, μάχη των Θερμοπυλών που έγινε τον 3ο αιώνα Μ.Χ.. Οι Γότθοι, μετά την αποτυχία τους να καταλάβουν τη Θεσσαλονίκη, αποφάσισαν να κατέβουν προς το νότο, σε αντίθεση με τα όσα νομίζαμε ως σήμερα. Στις Θερμοπύλες, τους περίμενε στρατός από πολλές ελληνικές πόλεις, επικεφαλής του οποίου ήταν ο στρατηγός Μαριανός. Ο Μαριανός, φέρεται να είπε προς τους στρατιώτες του (να αγωνιστείτε) ''για τους προγόνους σας που πολέμησαν σ' αυτά τα χώματα και δεν απογοήτευσαν την Ελλάδα, δεν της στέρησαν της ελευθερία της''. Οι στρατιώτες, ήταν οπλισμένοι με μικρές λόγχες, τσεκούρια και με ό,τι άλλο μπορούσε να οπλίσει κανείς τον εαυτό του. Φαίνεται λοιπόν, ότι η μάχη αυτή, έγινε το 253 μ.Χ. Οι Γότθοι κατέβηκαν προς το νότο, ηττήθηκαν στις Θερμοπύλες και έφυγαν, για να επιστρέψουν μετά από 14 χρόνια από τη θάλασσα.

6) Μάχη του Σπερχειού 997 Μ.Χ. Συντριπτική νίκη των Βυζαντινών που αιφνιδίασαν τους Βουλγάρους. Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν στον ποταμό Σπερχειό, κάπου έξω από τη Λαμία. Οι Βούλγαροι στη νότια πλευρά και οι Βυζαντινοί στη βόρεια όχθη, με το ποτάμι ανάμεσά τους. Λόγω των βροχοπτώσεων, ο ποταμός είχε υπερχειλίσει και είχε πλημμυρίσει τον κάμπο και από τις δύο πλευρές. Τα δύο στρατεύματα παρέμειναν έτσι στρατοπεδευμένα για αρκετές ημέρες. Οι Βούλγαροι δεν υποψιάστηκαν ότι υπήρχε περίπτωση οι Βυζαντινοί να διασχίσουν τον πλημμυρισμένο ποταμό και παραμέλησαν την επιτήρηση του εχθρού και τη φύλαξη του στρατοπέδου τους. Ο Ουρανός, όμως, βρήκε ένα πέρασμα πιο ψηλά στο ποτάμι και οδηγώντας το στρατό του από εκεί τη νύχτα, επιτέθηκε εναντίον των ανυποψίαστων Βουλγάρων με το πρώτο φως της ημέρας. Ο αιφνιδιασμός ήταν πλήρης. Οι Βούλγαροι δεν μπόρεσαν να παραταχθούν και να οργανώσουν την άμυνά τους. Επακολούθησε μεγάλη σφαγή. Ο ίδιος ο Σαμουήλ τραυματίστηκε και μαζί με τον γιο του Γαβριήλ Ράντομιρ κατάφεραν να αποφύγουν τη σύλληψη κάνοντας τους νεκρούς ανάμεσα στα κορμιά των σφαγιασμένων στρατιωτών. Στο τέλος της μέρας όταν έπεσε το σκοτάδι, ξέφυγαν, και μέσα από τα βουνά της Πίνδου πήραν τον δρόμο της επιστροφής περιμαζεύοντας στο δρόμο τα υπολείμματα του στρατού τους. Ο Ουρανός επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη με 1.000 κεφάλια Βουλγάρων στρατιωτών και 12.000 αιχμαλώτους.

7) Η μάχη της Αλαμάνας ήταν μια από τις πολεμικές εμπλοκές της Επανάστασης του '21, με νικηφόρα έκβαση για τους Τούρκους εις βάρος των Ελλήνων. Η μάχη έγινε στις 23 Απριλίου 1821 και σε αυτή πληγώθηκε ο Αθανάσιος Διάκος, όπου τελικά βρήκε μαρτυρικό αλλά και ηρωικό θάνατο, αφού εκτελέστηκε βάναυσα από τον Οθωμανό διοικητή Ομέρ Βρυώνη.Αν και στη μάχη της Αλαμάνας οι Έλληνες δεν μπόρεσαν να αντιμετωπίσουν τους Τούρκους, η πεισματική αντίστασή τους και ιδίως ο μαρτυρικός και ηρωικός θάνατος του Αθανάσιου Διάκου έδωσε δύναμη στους Έλληνες να συνεχίσουν τον αγώνα και έπλασε έναν από τους πρώτους ηρωικούς θρύλους της Ελληνικής Επανάστασης. Η γενναία απόφαση του Διάκου να μείνει και να πολεμήσει, έως τέλους, βοήθησε τον Κολοκοτρώνη (που πολιορκούσε την Τριπολιτσά) να κερδίσει κάποιες μέρες. Ο Ομέρ Βρυώνης καθυστέρησε την προέλασή του μέχρι τις 7 Μαΐου, για να ανασυντάξει και να τροφοδοτήσει με νέα δύναμη τον στρατό του. Η κοντινή τοποθεσία με τις Θερμοπύλες και η ηρωική αντίσταση των Ελλήνων και του Διάκου, σαφώς αριθμητικά λιγότερων των Τούρκων, φέρνει μάλιστα παραλληλισμό με την ιδιαίτερα γνωστή μάχη των Σπαρτιατών υπό τον Λεωνίδα ενάντια τους Πέρσες.

8) Η Μάχη στο Χάνι της Γραβιάς ήταν μία από τις πολεμικές εμπλοκές της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, με νικηφόρα έκβαση για τους Έλληνες. Στη μάχη αυτή, που διεξήχθη στις 8 Μαΐου του 1821, ο Οδυσσέας Ανδρούτσος με σχεδόν 120 άνδρες νίκησε το στρατό του Ομέρ Βρυώνη, που αποτελούνταν σχεδόν από 9.000 άνδρες. Τα θύματα των Τούρκων ήταν πολυάριθμα. Πάνω από 300 είχαν σκοτωθεί και 600 είχαν τραυματιστεί μέσα σε λίγες ώρες[4]. Οι Έλληνες έχασαν μόνο 6 πολεμιστές. Η στρατηγική επιτυχία της μάχης αυτής ήταν μεγάλη. Εμπόδισε την κάθοδο του Ομέρ Βρυώνη στην Πελοπόννησο και διευκόλυνε τη νίκη στο Βαλτέτσι, που εμψύχωσε τους Έλληνες και την επανάσταση. Συγκεκριμένα, μετά τη μάχη στη Γραβιά, ο Βρυώνης συγκλονίστηκε τόσο πολύ που αποφάσισε να σταματήσει προσωρινά την εκστρατεία του και να υποχωρήσει στην Εύβοια, για να συναντήσει αργότερα τις δυνάμεις του Κιοσσέ Μεχμέτ, ο οποίος είχε παραμείνει ως οπισθοφυλακή, στη Μενδενίτσα. Έτσι παρεμποδίστηκε η κάθοδος ενός τόσο ισχυρού στρατού στην Πελοπόννησο, όπου η επανάσταση ακόμα δεν είχε εδραιωθεί, ενώ συνέβαλε στην έναρξη του αγώνα και στη δυτική Ελλάδα. Έξαλλος για την αποτυχία του, ο Ομέρ Βρυώνης διέταξε να πυρποληθεί και ακολούθως να ισοπεδωθεί με κανονιοβολισμούς το Χάνι, ώστε να καταστραφούν τα ίχνη της ήττας του. 

9) Η Μάχη των Βασιλικών ήταν πολεμική σύγκρουση της επανάστασης του 1821 που έλαβε χώρα στα Βασιλικά Φθιώτιδας στις 26 Αυγούστου 1821, με νικηφόρα έκβαση για τους Έλληνες. Η μάχη των Βασιλικών είχε καταστροφικά αποτελέσματα για τους Οθωμανούς: 766 ήταν οι νεκροί (κατά άλλους 1.000 ή 1.200), οι τραυματίες 1.500 και 220 αιχμαλωτίστηκαν. Ο Μπεϋράν πασάς είτε αυτοκτόνησε, είτε δολοφονήθηκε κατά σουλτανική διαταγή. Επιπλέον, στον Πλατανιά οι Έλληνες βρήκαν άφθονα λάφυρα, καθώς οι Τούρκοι πρόλαβαν να κάψουν τις 600 από τις 1.000 άμαξες. Οι υπόλοιπες, γεμάτες προμήθειες και πολεμοφόδια, έπεσαν στα χέρια των επαναστατών. Οι Έλληνες με την μάχη των Βασιλικών πέτυχαν τον σκοπό τους. Η ένωση των Οθωμανικών στρατευμάτων στην Ανατολική Στερεά δεν έλαβε ποτέ μέρος και δεν έφτασαν ποτέ ενισχύσεις στην Τρίπολη, το οποίο τόνωσε το ηθικό των επαναστατών εκεί. Δίκαια θεωρείται ως η μεγαλύτερη ελληνική νίκη στην Ανατολική Στερεά Ελλάδα κατά το πρώτο έτος της επανάστασης.

10) Η Μάχη των Θερμοπυλών του Δεύτερου Παγκοσμίου Πολέμου έλαβε χώρα τον Απρίλιο του 1941, κατά τη γερμανική εισβολή στην Ελλάδα, μετά τις ήττες των ελληνικών και συμμαχικών στρατευμάτων, στις μάχες της Βεύης και της Κλεισούρας και τη συνθηκολόγηση του ελληνικού στρατού την 20ή Απριλίου 1941. Τα στρατεύματα της βρετανικής κοινοπολιτείας είχαν υποχωρήσει από τα περάσματα του Ολύμπου και των Σερβίων και άρχισαν να στήνουν αμυντικές θέσεις στο ιστορικό πέρασμα των Θερμοπυλών. Ο στρατηγός Μπέρναρντ Φρέιμπεργκ έλαβε εντολή να υπερασπιστεί το παράκτιο πέρασμα ενώ ο στρατηγός Μακκέι να κρατήσει το χωριό Μπράλος. Οι Γερμανοί επιτέθηκαν στις 11.30 πμ της 24ης Απριλίου, συνάντησαν ισχυρή αντίσταση, έχασαν δεκαπέντε άρματα και είχαν σημαντικές απώλειες. Με την επίτευξη του στόχου να καθυστερήσουν τα γερμανικά στρατεύματα υποχώρησαν προς την κατεύθυνση των παραλίων εκκένωσης και έστησαν μία οπισθοφυλακή στη Θήβα.

Πηγή : 

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%98%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CF%80%CF%8D%CE%BB%CE%B5%CF%82

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%98%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CF%80%CF%85%CE%BB%CF%8E%CE%BD

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%98%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CF%80%CF%85%CE%BB%CF%8E%CE%BD_(191_%CF%80.%CE%A7.)

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%97%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1%CF%82_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%98%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CF%80%CF%85%CE%BB%CF%8E%CE%BD_(323_%CF%80.%CE%A7.)

https://slpress.gr/istorimata/thermopyles-279-p-ch-i-agnosti-machi-ellines-afanizoyn-varvaroys/#goog_rewarded

https://www.google.com/amp/s/www.protothema.gr/stories/article/650085/gotthoi-kai-erouloi-stin-athina-267-mh-i-agnosti-mahi-ton-thermopulon/AMP/

https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c10_22

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%91%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%AC%CE%BD%CE%B1%CF%82

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%83%CF%84%CE%BF_%CE%A7%CE%AC%CE%BD%CE%B9_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%93%CF%81%CE%B1%CE%B2%CE%B9%CE%AC%CF%82

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%92%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CF%8E%CE%BD_%CE%A6%CE%B8%CE%B9%CF%8E%CF%84%CE%B9%CE%B4%CE%B1%CF%82

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9C%CE%AC%CF%87%CE%B7_%CF%84%CF%89%CE%BD_%CE%98%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%BF%CF%80%CF%85%CE%BB%CF%8E%CE%BD_(1941)

Νέαρχος ο Κρήτας : Ο Ελληνας εξερευνητής του Ινδικού Ωκεανού και του Περσικού κόλπου

Ο Νέαρχος του Ανδροτίμου, γεννήθηκε γύρω στο 360 π.Χ. και καταγόταν από την Κρήτη. Μεγάλωσε στην Αμφίπολη, όπου είχε μεταναστεύσει η οικογένειά του κι έγινε ένας από τις πιο στενούς φίλους του νεαρού Αλέξανδρου.Ο Φίλιππος Β' τον εξόρισε, επειδή εναντιώθηκε στο γάμο του με τη νεαρή Κλεοπάτρα, όπως και άλλους φίλους του Αλέξανδρου, που πήραν το μέρος του στη διένεξη με τον πατέρα του. Όταν ο Αλέξανδρος ανέλαβε την εξουσία, μετά τη δολοφονία του Φίλιππου, επανέφερε τον φίλο του Νέαρχο στην Αμφίπολη. Ο Νέαρχος ακολούθησε τον Μέγα Αλέξανδρο στην εκστρατεία του στην Ασία και αρχικά διορίστηκε σατράπης της Λυκίας. Στη συνέχεια ανέλαβε την αρχηγία του στόλου, που ναυπήγησε ο Αλέξανδρος, μετά τη νίκη του επί του Ινδού βασιλιά Πώρου (326 π.Χ). Το φθινόπωρο του 326 π.Χ., το εκστρατευτικό σώμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου είχε ήδη φτάσει στις εκβολές του Ινδού ποταμού και το όνειρο της πορείας προς την άκρη του τότε γνωστού κόσμου είχε ολοκληρωθεί στην ξηρά. Η θάλασσα όμως; Τι έκρυβε η θαλάσσια διαδρομή, πόσες και ποιες άγνωστες παραθαλάσσιες χώρες θα μπορούσαν ακόμη να κατακτήσουν; Ο Αλέξανδρος, με διορατικότητα που ξεπερνούσε την εποχή του, θέλησε να χαρτογραφήσει και να ενώσει θαλάσσια τον κόσμο που είχε κατακτήσει και εμπιστεύτηκε αυτή την αποστολή σε έναν αξιωματούχο που δεν ήταν Μακεδόνας, αλλά Κρητικός: τον Νέαρχο.

Η εκστρατεία ξεκίνησε φθινόπωρο, μια εποχή δύσκολη για ναυσιπλοΐα. Οι μουσώνες και οι αβαθείς, αμμώδεις ακτές του σημερινού Πακιστάν και του Ιράν δεν πρόσφεραν ασφαλή αγκυροβόλια. Τα πληρώματα των πλοίων αντιμετώπισαν καταιγίδες, έλλειψη πόσιμου νερού και απειλές από παράκτιους πληθυσμούς. Ο Νέαρχος περιγράφει, στα αποσπάσματα που μας διασώζει ο Αρριανός, σκηνές στέρησης και κινδύνους στο ταξίδι με πορεία δυτικά στον Ινδικό ωκεανό: έλλειψη τροφής και τρεχούμενου νερού, μια άγρια φυλή με πυκνά μαλλιά και γένια, αλλά και νύχια τόσο σκληρά που καθάριζαν ψάρια και λείαναν με αυτά το ξύλο. Κι ακόμη, ένα κοπάδι φάλαινες που έβλεπαν για πρώτη φορά στη ζωή τους, αλλά και μια εξωτική, λάγνα Νηρηίδα που αρέσκονταν να κάνει έρωτα με νέους και μετά τους μεταμόρφωνε σε ψάρια και τους πετούσε στη θάλασσα.  «Ο Νέαρχος είναι ένας αρκετά αξιόπιστος συγγραφέας, που καταγράφει σε μεγάλο βαθμό όσα είδε, χωρίς ρομαντικές υπερβολές. Πρόκειται για την αφήγηση ενός έντιμου και διορατικού στρατιώτη, όχι ενός διανοούμενου», έγραψε ο γνωστός Βρετανός ιστορικός, Oswyn Murray. Σύμφωνα με τον κ. Λιοτσάκη, ο επικεφαλής του μακεδονικού στόλου, «έχει λάβει σχεδόν αποκλειστικά θετικά σχόλια από τους αναγνώστες του – από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα – με τους περισσότερους να εκφράζουν εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία του έργου του, που πλέον έχει χαθεί. Ο Στράβων, αν και αναγνωρίζει ότι ο Νέαρχος κάποιες φορές παρουσίαζε αναξιόπιστο υλικό σχετικά με την Ινδία, βασίζεται συχνά σε αυτόν για τον υπολογισμό αποστάσεων και για εξηγήσεις φυσικών και αστρονομικών φαινομένων. Ο Αρριανός στηρίζει ολόκληρο το δεύτερο μέρος της Ινδικής του στο έργο του Νέαρχου, στο οποίο αφηγείται τον πλου του μακεδονικού στόλου κατά μήκος του Δέλτα του Ινδού, μέσω του Μπαλουχιστάν, και μέχρι τον Περσικό Κόλπο. Εξίσου πολυάριθμα είναι τα σημεία όπου ο Αρριανός αντλεί από τον Νέαρχο πληροφορίες για τη βοτανική, την εθνογραφία, τη γεωγραφία και τη ζωολογία».

Το βασικό πρόβλημα ήταν η τροφή. Πλέοντας στην ακτογραμμή δεν υπήρχε πόσιμο νερό και φαίνεται πως τα πληρώματα των πλοίων κατανάλωναν θαλασσινό. Όσον αφορά το καθημερινό γεύμα, αυτό περιλάμβανε όστρακα, όπως μύδια και στρείδια, όχι όμως σαν αυτά που υπήρχαν στη Μεσόγειο, αλλά πολύ μεγαλύτερα σε μέγεθος. Σύμφωνα με τα όσα είπε από το βήμα του συνεδρίου ο κ. Λιοτσάκης, στη διάρκεια των 24 ημερών που ο στόλος έμεινε στο Δέλτα του Ινδού ποταμού, πριν βγει στην ανοιχτή θάλασσα, ο Νέαρχος, φρόντισε να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες σε όστρακα για το στράτευμα. Στο Δέλτα του ποταμού Τομέρου -σήμερα Χινγκόλ στο Πακιστάν- οι Μακεδόνες ήρθαν αντιμέτωποι με μια άγρια φυλή ιθαγενών. Ο τοπικός πληθυσμός, οπλισμένος με λόγχες, πήρε θέση στην ακτή να αντιμετωπίσει τον εχθρό. Οι άντρες του Νέαρχου αρχικά τα έχασαν. Οι αντίπαλοι ήταν γεροδεμένοι είχαν πλούσια σγουρά μαλλιά και γένια, ήταν γυμνοί από τη μέση και πάνω και κάλυπταν το υπόλοιπο σώμα τους με δέρματα ζώων ή ψαριών. Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό τους ωστόσο ήταν τα νύχια τους. Μεγάλα και σκληρά ήταν σαν...μεταλλικά εργαλεία -όπως λέει η αφήγηση- και με αυτά οι ιθαγενείς κομμάτιαζαν τα ψάρια, τα οποία κατανάλωναν ωμά και επιπλέον λείαιναν τα μαλακά είδη ξύλου. Ο Νέαρχος ζήτησε από τους στρατιώτες του να φέρουν τα πλοία πολύ κοντά στην ακτή, ώστε να χτυπούν με τα βέλη τούς ιθαγενείς από τη θάλασσα και να βοηθούν έτσι όσους αποβιβάζονταν και σχημάτιζαν μια σφιχτή φάλαγγα. «Το αποτελεσματικό σχέδιο και η επιτυχής έκβασή του όχι μόνο παρουσιάζουν τον Νέαρχο ικανό διοικητή, αλλά υπονοούν και το είδος της διανοητικής οξυδέρκειας που είναι απαραίτητη για είναι κανείς αξιόπιστη πηγή πληροφοριών», επισήμανε ο κ. Λιοτσάκης. 

Όσο δεν έφτανε η αποστολή στο τέρμα, οι κίνδυνοι παραμόνευαν και αυξάνονταν. Μετά τους ιχθυοφάγους οι Μακεδόνες ήρθαν αντιμέτωποι με ένα κοπάδι τεράστιες φάλαινες. «Τότε ήταν που οι ναύτες τρόμαξαν πολύ. Νόμιζαν ότι τα πλοία τους θα συντρίβονταν. Έβλεπαν άλλωστε τα τεράστια στόματα των ζώων να ανοίγουν και να καταπίνουν θαλασσινό νερό και ο αφρός από τα ρουθούνια τους έμοιαζε με καπνό από λέβητα», έγραψε ο Νέαρχος στο ημερολόγιο του πλοίου. Κι ύστερα συνέλαβε ένα μεγαλοφυές -όπως αποδείχτηκε- σχέδιο. Διέταξε τους άντρες να σχηματίσουν πυκνή παράταξη, να χτυπούν τα κουπιά τους δυνατά και να φωνάζουν με όλη τους τη δύναμη. Η ιδέα ήταν να εκφοβίσουν τα μεγάλα θηλαστικά, όπως και έγινε. Σιγά σιγά οι φάλαινες απομακρύνθηκαν και ο στόλος συνέχισε το ταξίδι του χωρίς απώλειες. «Η σκηνή αυτή πέρα από το φυσιογραφικό ενδιαφέρον, φανερώνει για ακόμη μία φορά το είδος της ψυχραιμίας και της στρατηγικής σκέψης που κάνει τον Νέαρχο αξιόπιστο αφηγητή: η εξωτική φύση -στην προκειμένη περίπτωση η παντελώς άγνωστη θαλάσσια πανίδα- γίνεται αφορμή να επιβεβαιωθεί η ικανότητά του να διατηρεί την τάξη και να προστατεύει τον στόλο του», σημείωσε ο κ Λιοτσάκης.   

H επόμενη ιστορία που αφηγείται ο Αρριανός διαδραματίστηκε στο νησί Νοσάλα -σήμερα ταυτίζεται με τη νήσο Αστόλα, στα ανοιχτά του Πακιστάν- για το οποίο οι ντόπιοι πίστευαν ότι ήταν το ιερό νησί του θεού Ήλιου. Εκεί ζούσε μια Νηρηίδα, το όνομα της οποία δεν αναφέρεται, αλλά ήταν γνωστή για την έντονη ερωτική της διάθεση. Έκανε έρωτα με όποιον προσέγγιζε το νησί και ύστερα τον μεταμόρφωνε σε ψάρι και τον πετούσε στη θάλασσα.

Η ιστορία του νησιού της Νηρηίδας έχει αρκετές εντυπωσιακές ομοιότητες με το νησί της Κίρκης στην Οδύσσεια. Και στις δύο αφηγήσεις, η Νηρηίδα είναι κόρη του Ήλιου. Τόσο η Κίρκη όσο και η Νηρηίδα μεταμορφώνουν τους ανθρώπους σε ζώα — η Κίρκη σε γουρούνια, η Νηρηίδα σε ψάρια. Και οι δύο κατοικούν σε ένα νησί και έχουν σεξουαλικές σχέσεις με διερχόμενους άνδρες. «Πράγματι, σε ορισμένες περιπτώσεις ο Νέαρχος φαίνεται να υποδύεται τον ρόλο του Οδυσσέα, δίπλα στον Αλέξανδρο ως Αχιλλέα. Αν η εκστρατεία του Αλεξάνδρου παρομοιαζόταν συνήθως με την Ιλιάδα, τότε το ταξίδι επιστροφής του στόλου από την Ινδία στη Βαβυλώνα, σύμφωνα με την αφήγηση του Νέαρχου, διαμορφώθηκε ως ένας νόστος ισάξιος με αυτόν του Οδυσσέα. Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι ο Νέαρχος περιλαμβάνει την ιστορία αυτού του νησιού για να κάνει έναν παραλληλισμό μεταξύ του εαυτού του και του Οδυσσέα. Αναφέρει αυτήν την ιστορία μόνο και μόνο για να την αντικρούσει κι αυτό εγείρει το ερώτημα: γιατί ο Νέαρχος επέλεξε να συμπεριλάβει την ιστορία, αν όχι για να προκαλέσει τέτοιες συγκρίσεις μεταξύ του ταξιδιού του και του Οδυσσέα;», αναρωτήθηκε ο καθηγητής.

Ο στόλος έφτασε στον ποταμό Ευφράτη και από εκεί στα Σούσα, την πρωτεύουσα της Περσίας που είχε ήδη περάσει υπό τον έλεγχο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος έσπευσε να υποδεχτεί τον φίλο, συνοδοιπόρο και αξιόμαχο ναύαρχό του. Σύμφωνα μάλιστα με τη διήγηση του Αρριανού, ο Αλέξανδρος δεν περίμενε στον θρόνο του, παρά βγήκε στον δρόμο και υποδέχτηκε με έναν θερμό εναγκαλισμό τον στρατηγό του. Η υποδοχή αυτή δεν ήταν μόνο ένδειξη προσωπικής φιλίας, αλλά και αναγνώριση του άθλου. Η άφιξη στα Σούσα σήμαινε το τέλος ενός ταξιδιού που είχε αποκαλύψει νέες ακτές, είχε αντιμετωπίσει εχθρικούς λαούς, θαλάσσια τέρατα και τις πιο αντίξοες καιρικές συνθήκες. Ήταν ένα κατόρθωμα που καταγράφηκε όχι μόνο ως στρατιωτική επιτυχία, αλλά και ως ναυτική εξερεύνηση με ανεκτίμητη γεωγραφική και πολιτισμική αξία. Η πορεία του Νέαρχου έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα πιο τολμηρά ναυτικά εγχειρήματα της αρχαιότητας. Όχι μόνο γιατί διέσχισε περίπου 1.500 ναυτικά μίλια άγνωστων θαλασσών, αλλά γιατί κατέγραψε για πρώτη φορά τις ακτές του Ινδικού ωκεανού και του Περσικού Κόλπου, δημιουργώντας έναν θαλάσσιο χάρτη για τις γενιές που θα ακολουθούσαν. Ο ίδιος, όπως και ο Αλέξανδρος, πίστευε πως η κατάκτηση δεν ήταν μόνο ζήτημα όπλων – ήταν κυρίως ζήτημα γνώσης.

Πηγή : 

https://www.voria.gr/article/nearhos-o-thalassoporos-toy-megaloy-alexandroy-kai-taxidi-ston-persiko-kolpo-me-toys

https://www.sansimera.gr/biographies/1012

Τα Αριμάσπεια έπη του Αριστέα του Προκοννήσιου και η χώρα των Υπερβορείων : Ένα ταξίδι στα έσχατα της Ευρασίας και πέρα από αυτήν

Ο Αριστέας, γιος του Καϋστρόβιου ή του Δημοχάρη, γεννήθηκε στην Προκόννησο (ή σύμφωνα με τον G. Huxley στην Αρχαία Προκόννησο [σύγχρονη Αλώνη]), μια από τις πρώτες αποικίες της Μιλήτου στην Προποντίδα (της Θάλασσας του Μαρμαρά, της οποίας το σύγχρονο όνομα προέρχεται από τη αφθονία μαρμάρου στην περιοχή). Το πότε ακριβώς έζησε (αν πρώτα δεχτούμε ότι ο Αριστέας δεν ήταν μια εξ ολοκλήρου μυθική προσωπικότητα) αποτελεί αντικείμενο διαφωνίας: από το όνομα του πατέρα του που παραπέμπει στον ποταμό Κάυστρο (το σύγχρονο Küçük Menderes, που βρίσκεται κοντά στην Έφεσο) φαίνεται ότι γεννήθηκε ή επινοήθηκε η ιστορία του στην Ιωνία. Αν ήταν λοιπόν από τους πρώτους αποίκους της Προποντίδας (περίπου 680 π.Χ.), τότε ο Αριστέας έζησε και συνέγραψε τα έπη του τον 7ο αι. π.Χ. Αυτή η χρονολογία συμφωνεί και με αυτό που προτείνει ο Ηρόδοτος· ο ιστορικός συνδυάζοντας πληροφορίες που συνέλεξε από την Προκόννησο, την Κύζικο και το Μεταπόντιο υπολόγισε το χρονικό διάστημα των 240 χρόνων (240: 40 = 6 γενιές, 240: 30 = 8 γενιές ή ακόμα πιο συγκεκριμένα 7 γενιές και 7 χρόνια, λαμβάνοντας υπόψη ότι ανά αιώνα έχουμε 3 γενιές) ανάμεσα στην τελευταία εμφάνιση του Αριστέα στην Προκόννησο και στη μυθική του εμφάνιση (μήπως ήταν κάποια προσωπική επίσκεψη του Ηροδότου;) στη νότια Ιταλία. Δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για την ημερομηνία αυτής της αποκάλυψης από τη στιγμή που δεν υπάρχει κανένα χρονολογικό τεκμήριο ούτε για την μετέπειτα επίσκεψη στο Δελφικό μαντείο, ούτε για το βωμό του Απόλλωνα και ούτε για το άγαλμα του Αριστέα που ανεγέρθηκε στην Αγορά του Μεταπόντιου, όπως αναφέρονται τα δύο τελευταία στοιχεία στο κείμενο του Ηροδότου (και εν μέρει στον Πλίνιο. ΦΙ 7.174).

Με εξαίρεση τη Θεογονία που αναφέρεται στο λεξικό Σούδα, το οποίο είναι εξ ολοκλήρου χαμένο κατά πάσα πιθανότητα ήδη από την αρχαιότητα και γενικά θεωρείται ως απόκρυφο από τους σύγχρονους ερευνητές, το μόνο έργο που συνδέεται με τον Προκοννήσιο είναι τα Αριμάσπεια Έπη: το έργο διαιρέθηκε σε τρία βιβλία (βλ. Σούδα) κατά τους Ελληνιστικούς χρόνους. Το γραμμένο σε εξάμετρο στίχο έπος αναφέρεται ότι υπήρχε μέχρι και τον 2ο αι. μ.Χ. · δύο χωρία σώζονται μέχρι και σήμερα και το πρώτο βρίσκεται στην ανώνυμη πραγματεία Περί Ύψους, και το δεύτερο στο έργο του 12ου αι. Χιλιάδες του Τζέτζη. Η έμμεση παράδοση εμπνευσμένη από το πρωτότυπο κείμενο των Αριμασπείων Επών (το κείμενο είναι γνωστό άμεσα -είτε στο σύνολό του είτε αποσπασματικά- αλλά είναι κυρίως γνωστό με έμμεσο τρόπο, μέσω των Πυθαγορείων ή ακόμα και μέσα από τα έργα του Ηρακλείτου του Ποντικού) αποδεικνύει ότι τα έπη που αφηγούνταν την ιστορία του Αριστέα, ο οποίος, έχοντας καταληφθεί από τον Απόλλωνα («Φοιβόλαμπτος γενόμενος») έφθασε στους Ισσηδόνες, έναν έντιμο και παραδοσιακό λαό του βορρά που ζούσε πέρα από τη Μαύρη Θάλασσα, μεταξύ των γνωστών Σκυθών και των μυστήριων μονόφθαλμων Αριμασπών, οι οποίοι πολεμούσαν τους Γρύπες, φύλακες του χρυσού και γείτονες των Υπερβορείων. Με αυτό τον τρόπο, το ταξίδι του Αριστέα, από λογοτεχνική άποψη, θα μπορούσε να συγκριθεί με τα μυθικά ταξίδια του Απόλλωνα από και προς τους Υπερβορείους, με την έλευση του Αβάριδος του Υπερβορείου και των Υπερβορείων Παρθένων στις μεσογειακές περιοχές κομίζοντας προσφορές στον Έλληνα θεό, όπως αναφέρεται από τον Ηρόδοτο, και, τέλος, με την κάθοδο στο νότο του Πυθαγόρα ως Απόλλωνα Υπερβόρειου.

Ο J.D.P. Bolton ήταν ο πρώτος που απέρριψε τη θρησκευτική ερμηνεία και πρότεινε ότι ο Αριστέας αντί για Έλληνας σαμάνος του 6ου αι. π.Χ. ήταν Έλληνας περιηγητής του 7ου αι. π.Χ., ο οποίος θα μπορούσε να έχει διηγηθεί στο έπος του ένα πραγματικό ταξίδι στη Μογγολία, ακολουθώντας τον Τανάϊν και το Βόλγα, μέσω των κτήσεων των Μαιωτών και των Σαυροματών, με κατεύθυνση το Πέρασμα της Τζουγγαρίας (κατ' εκείνον, η πατρίδα του Βορέα και επομένως τα σύνορα της γης των Υπερβορείων). Πρόσφατα, ο A. Alemany i Vilamajó προχώρησε περαιτέρω και συσχέτισε τις μεταναστεύσεις των Κιμμερίων-Σκυθών (τις οποίες πιθανώς να υπονοούσε ο Αριστέας) με την «ανάπτυξη της νομαδικής ιππικής τέχνης στις ασιατικές στέπες», κατά την πτώση της Δυτικής Κινεζικής δυναστείας Ζου, μετά από τον καταιγισμό επιδρομών των Σιάν-Γιούν, όπως αναφέρει το Κινεζικό βιβλίο των Ωδών.

Πϊσω από τα Ριπαία όρη και πέρα από τις χώρες των Θυσσαγετών, των Ιυρκών και των Αγριππαίων, υπάρχει αχανής έκταση, σκοτεινή και γεμάτη με πούπουλα πουλιών, την οποία κατοικούν κακοποιά πνεύματα και γι΄ αυτό αποφύγαμε να τη διασχίσουμε. Στρεφόμενοι προς νοτιοανατολικά μπήκαμε σε χώρα επίπεδη και άδενδρη. Χρειάστηκε να περάσουμε πλατιά ποτάμια και να γνωρίσουμε λαούς που ζούνε στην κατάσταση των ζώων. Δε χτίζουν κατοικίες, δεν έχουν άρχοντες και νόμους, ούτε πιστεύουν σε θεούς ή δαίμονες. Είναι ντυμένοι με προβιές και το χειμώνα αλείβονται με λίπος ζώων, που τους προστατεύει από το κρύο. Δε γνωρίζουν να πλάθουν και να ψήνουν τον πηλό και έτσι τα σκεύη τους είναι όλα από φλοιούς δένδρων ή από πετσιά. Για να ετοιμάσουν το φαγητό τους πυρακτώνουν σε μεγάλες φωτιές πέτρες, που τις ρίχνουν κατόπιν σε δερμάτινους ασκούς γεμάτους νερό που μ΄ αυτόν τον τρόπο ζεσταίνεται. Δε μπορέσαμε να συνεννοηθούμε μαζί τους σε καμιά γλώσσα παρά μόνο με νοήματα και χειρονομίες. Στη χώρα των άγριων αυτών ανθρώπων υπάρχουν βράχοι από συμπαγές αλάτι και έρχονται άνθρωποι από τόπους μακρινούς, που σπάνε με πέτρινα πελέκια αυτούς τους βράχους και μεταφέρουν αυτό το αλάτι στον τόπο τους, όπου είναι πιο πολύτιμο και από το χρυσάφι.

Ύστερα από πορεία τριάντα ημερών μπήκαμε σε χώρα δασώδη και ορεινή, γεμάτη μεγάλες λίμνες, που τη διασχίζουν ορμητικά ποτάμια με καθαρό και γάργαρο νερό. Είναι χώρα μεγάλη, που χρειάζεται ενός μηνός πορεία με άλογο για να τη διασχίσεις. Την κατοικούν οι ευγενικοί και δίκαιοι Ισσηδόνες και την κυβερνούν οι γενναίες και τολμηρές γυναίκες τους, που μπαίνουν επικεφαλής ακόμη και σε εκστρατείες. Όταν μια γυναίκα αναλάβει την ηγεσία της φυλής της, είτε για να την οδηγήσει σε πόλεμο είτε για να την κυβερνήσει σε έργα ειρηνικά, της χαράζουν στο αριστερό της μπράτσο, κοντά στον ώμο με τρόπο ανεξίτιλο, το έμβλημα της γενιάς της, που είναι συνήθως κάποιο άνθος ή πουλί. Στους Ισσηδόνες οι γυναίκες είναι τελείως ελεύθερες. Μπορούν να παντρευτούν ταυτόχρονα πολλούς άντρες και αν το επιθυμούν μπορούν να δεχτούν στο κρεβάτι τους κάθε ξένο που περνά από τη χώρα τους. Ο επισκέπτης κρεμά στην είσοδο του σπιτιού, όπου φιλοξενείται, τον μανδύα του και μένει όσον καιρό επιθυμεί, απολαμβάνοντας κάθε περιποίηση από τις γυναίκες, ενώ οι άντρες του σπιτιού φεύγουν και πάνε αλλού και επιστρέφουν όταν δούνε ότι ο μανδύας του ξένου δεν κρέμεται πια στην είσοδο του σπιτιού τους.

Οι Ισσηδόνες κατοικούν σε μεγάλα μακρόστενα σπίτια, στο κέντρο των οποίων βρίσκεται η αίθουσα με την εστία και από τις δυο μεριές της δωμάτια όπου διαμένει η γυναίκα με τα παιδιά της. Οι άντρες μένουν σε χωριστό τμήμα του μεγάλου σπιτιού και σε άλλα οι έφηβοι και οι παρθένες κοπέλες.

Ο δεύτερος χειμώνας του ταξιδιού μάς βρήκε στη χώρα των Ισσηδόνων. Το άρμα σου Φοίβε χάθηκε από τον ουρανό και από το άντρο του στα Ριπαία όρη βγήκε ο παγερός Βορέας και κάλυψε όλη τη χώρα. Απολαύσαμε τη θαλπωρή της φιλοξενίας των Ισσηδόνων γυναικών και καθισμένοι γύρω από τη φωτιά που έκαιγε στο κέντρο της αίθουσας του σπιτιού όπου μέναμε, ακούγαμε επί μέρες να μας διηγούνται ιστορίες για τους παλιούς καιρούς. Γιατί πολλές γενιές πιο πριν, στα χρόνια τα παλιά, οι ευγενικοί Ισσηδόνες ζούσαν ανατολικότερα, αλλά τους έδιωξαν από την πρώτη τους πατρίδα οι ατρόμητοι Αριμασποί, όταν εκείνους τους κυνήγησαν οι χρυσοφύλακες Γρύπες, οι φρουροί του χρυσού, που αφθονεί στον Βορρά. Τότε οι Ισσηδόνες ήρθανε σ΄αυτή τη χώρα, εκτοπίζοντας τους παλαιότερους κατοίκους τους, τους θείους Θυσσαγέτες και αυτοί με τη σειρά τους μετακινήθηκαν στη χώρα των Σαυροματών και των Σκυθών. Σήμερα όμως η ειρήνη βασιλεύει στις αχανείς αυτές εκτάσεις και μόνο οι ατρόμητοι Αριμασποί συνεχίζουν τον ασταμάτητο πόλεμό τους με τους φοβερούς Γρύπες.

Μας είπαν και τραγούδια, που ιστορούσαν τα κατορθώματα που έκαναν οι ένδοξες βασίλισσες του λαού των Ισσηδόνων, η Ζαρίνα και η Σπαρέτρα, όταν ηγήθηκαν σε νικηφόρες εκστρατείες κατά των θείων Θυσσαγετών και των άγριων λαών, στα δυτικά της χώρας τους. Μάθαμε ακόμα για τα παράδοξα έθιμά τους, ορισμένα από τα οποία μας προκάλεσαν αποτροπιασμό. Όταν πεθάνει ο πατέρας ή η μητέρα, τα παιδιά τους δεν τους θάβουν, γιατί το θεωρούν μεγάλη αμαρτία να τους παραδώσουν στο χώμα και να γίνουν τροφή των σκουληκιών, ούτε τους καίνε, γιατί με το κάψιμο χάνεται η ψυχή τους. Οι Ισσηδόνες τεμαχίζουν το πτώμα του γονιού τους και αναμιγνύοντας το με κρέατα προβάτων και βοδιών, το μαγειρεύουν και το τρώνε. Έτσι πιστεύουν ότι οι γονείς τους ξαναγυρίζουν μέσα από τα σώματά των παιδιών τους στη ζωή. Τα δε κρανία των νεκρών γονιών τους, αφού τα καθαρίσουν, τα επιχρυσώνουν, τα στολίζουν με πολύτιμα πετράδια και κατόπιν τα προσκυνούν σα να είναι αγάλματα θεών. Όταν το άρμα σου ω Φοίβε ξαναπέρασε από τα βουνά των Ισσηδόνων, κάνοντας τα χιόνια να λιώσουν, αποφασίσαμε να φύγουμε από τη φιλόξενη χώρα τους και, διασχίζοντας την απέραντη έρημο και την πλατιά χώρα των ατρόμητων Αριμασπών, να φτάσουμε ως τους πιστούς σου, τους υπέροχους Υπερβόρειους. Όμως φτάνοντας στα όρια της χώρας, εκεί που αρχίζει η μεγάλη έρημος, αναγκαστήκαμε να μείνουμε ως την επόμενη άνοιξη, στη φιλόξενη χώρα των Ισσηδόνων, περιμένοντας να τελειώσει ο πόλεμος που είχανε ανοίξει οι γείτονές τους,, οι ατρόμητοι Αριμασποί με τους Γρύπες που φυλάνε το χρυσάφι του Βορρά.

Οι Υπερβόρειοι λοιπόν είναι Έλληνες, αδέλφια μας, όλοι ιερείς και λάτρεις του Απόλλωνα του οποίου "...η αληθινή κατοικία... βρίσκεται ανάμεσα στους Υπερβορείους, σε μια χώρα Αιώνιας Ζωής..." όπως αναφέρει και ο Πλάτων. Βέβαια Αιώνια Ζωή και Αιώνια Ευτυχία δεν υπάρχει στις εσχατιές του βορρά, ούτε είναι ασφαλώς ένας παντοτινός καταπράσινος τόπος με ανέσπερο φως χωρίς να γνωρίζει ποτέ χειμώνα και πολύ περισσότερο ένας τόπος με δυο ετήσιες σοδειές, όπως τον θέλει η Ελληνική Μυθολογία. O Πίνδαρος μας γνωστοποιεί τα αίτια της Αιώνιας Ευτυχίας των Υπερβορείων αναφέροντας ότι αν και είναι άνθρωποι εντούτοις δεν προσβάλλονται ποτέ από νοσήματα, ούτε μάλιστα υπόκεινται στη διαδικασία της γήρανσης των κυττάρων τους και κατά συνεπείαν είναι αθάνατοι!! Αναφέρει σχετικά: "Ούτε ασθένειαι ούτε το απάισιον γήρας προσβάλλουν την ιερά ταύτην γενεάν, χωρίς δε πόνον και μακράν των μαχών ζουν... Εις των ευτυχών τούτων ανθρώπων το έθνος ήλθε άλλοτε της Δανάης ο υιός (ο Περσέας)..."Πίνδαρος : "Υπάρχει μια φυλή ανθρώπων, μια φυλή θεών. Έχουν και οι δύο πνοή ζωής από μα μόνο μητέρα. Χωριστές όμως δυνάμεις μας κρατάνε μοιρασμένους και η μία είναι τα τίποτε, ενώ η άλλη έχει τον ορειχάλκινο ουρανό για σίγουρη ακρόπολη. Και όμως έχουμε κάποια ομοιότητα σε μεγάλη ευφυία και δύναμη, με τους αθάνατους, κι ας μην ξέρουμε τι θα μας φέρει η μέρα..."

Κατά την παράδοση η μητέρα του θεού, η Λητώ, γεννήθηκε στη χώρα των Υπερβορείων γεγονός που αμέσως την κατατάσσει στο αυτό έθνος. Όταν πλησίαζε η ώρα της γέννησης του θεού του Φωτός, η Υπερβόρεια Λητώ μετέβη στη Δήλο συνοδευόμενη από τις δύο Υπερβόρειες παρθένες Άργη και Ώπιδα (για την ιστορία θα πρέπει να πούμε ότι η νήσος Δήλος ήτο "άδηλος" διότι βρισκόταν κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας, με προορισμό όμως να αναδυθεί με προσταγή του Δία για χάρη της επίτοκης Λυτούς και να καθαγιασθεί με τη γέννηση του θεού). Άλλες δύο Υπερβόρειες παρθένες αργότερα, η Λαοδίκη και η Υπερόχη έφθασαν στο νησί προσφέροντας "δώρα". Ο θεός Απόλλωνας είναι γνωστός για την ασύγκριτη ευστοχία του στη τοξοβολία· τα βέλη του δεν αστοχούν ποτέ. Αυτή του την ικανότητα χρησιμοποίησε για να εκδικηθεί τους Κύκλωπες τους οποίους θεώρησε ως υπαίτιους για το θάνατο του υιού του Ασκληπιού. Με μεγάλη επιδεξιότητα στόχευσε με το τόξο του και με ένα και μοναδικό βέλος σκότωσε όλους τους Κύκλωπες. Μετά από το φονικό, το βέλος πέταξε μόνο του(;) και κρύφθηκε στο ναό του Απόλλωνος στη χώρα των Υπερβορείων. Αυτό το ιπτάμενο βέλος χάρισε ο θεός στον Υπερβόρειο ιερέα Άβαρι πάνω στο οποίο μεταφέρθηκε για το ταξίδι του από την Υπερβορεία στην Δήλο. Ο Άβαρις επισκέφθηκε τον πλανήτη μας στην εποχή του Πυθαγόρα, με τον οποίο είχε και επαφή και σε αυτό το γεγονός εντοπίζεται η καταγωγή του Πυθαγόρα, αλλά και του δασκάλου του Φερεκύδη, στους Υπερβόρειους. Η σχέση άλλωστε του Πυθαγόρα με τον Υπερβόρειο Απόλλωνα διαφαίνεται όταν ο Άβαρις συνάντησε τον Πυθαγόρα και τον "νόμισε" για τον ίδιο τον θεό "...για τον θεό του οποίου ήταν ιερέας.." αναφέρει σχετικά ο Ιάμβλιχος, στα κείμενα του οποίου μπορούμε επίσης να διαβάσουμε:

"Αυτοί λοιπόν θεωρούν ότι αυτή είναι η πίστη των δικών τους αντιλήψεων, γιατί ο πρώτος που διακήρυξε αυτά δεν ήταν κανείς τυχαίος, αλλά ο θεός, και ένα από τα "Ακούσματα είναι αυτό: ποιος είσαι Πυθαγόρα". Επειδή ισχυρίζονται πως ήταν ο Απόλλωνας ο Υπερβόρειος.  Αποδείξεις δε αυτού είναι ότι σε αγώνα αφού σηκώθηκε, έδειξε το μηρό του χρυσό και τον Άβαρι τον Υπερβόρειο φιλοξενούσε και πήρε από αυτόν ένα ακόντιο (βέλος) με το οποίο αυτός ταξίδευε μέσα στον αιθέρα". Και αλλού: "(Ο Άβαρις) χάρισε στον Πυθαγόρα ένα βέλος το οποίο κρατούσε όταν βγήκε από το ιερό. Αυτό θα ήταν χρήσιμο σε αυτόν για όσες δυσκολίες θα συνέβαιναν κατά την τόσο μεγάλη περιπλάνηση. Πάνω σε αυτό λοιπόν ιππεύοντας θα μπορούσε να διαβεί τα αδιάβατα.". Επίσης: "Αιθεροβάτης είναι το επίθετο του Άβαρι, γιατί σε αυτόν δωρήθηκε ακόντιο (βέλος) από τον Υπερβόρειο Απόλλωνα και μεταφερόμενος πάνω σε αυτό... διάβαινε τα αδιάβατα, βαδίζοντας, κατά κάποιον τρόπο, στον αέρα, πράγμα το οποίο υπέθεσαν μερικοί ότι είχε κάνει και ο Πυθαγόρας...". Φεύγοντας από την Υπερβορεία ο Απόλλων, που είχε καταφύγει μετά τη γέννησή του, επισκέπτεται τους Δελφούς, το μέρος στο οποίο επρόκειτο να ιδρυθεί το ομώνυμο μαντείο. 

Πηγή : 

https://sarantakos.wordpress.com/2017/01/31/arimaspi-20/#more-16454

https://sarantakos.wordpress.com/tag/%CF%81%CE%B9%CF%80%CE%B1%CE%AF%CE%B1-%CF%8C%CF%81%CE%B7/

https://www.ancientgreecereloaded.com/files/ancient_greece_reloaded_website/legendary_monsters/hyperborean_giants_gr.php

http://constantinople.ehw.gr/Forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaID=11262

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%AD%CE%B1%CF%82_%CE%BF_%CE%A0%CF%81%CE%BF%CE%BA%CE%BF%CE%BD%CE%BD%CE%AE%CF%83%CE%B9%CE%BF%CF%82

Κάσσανδρος της Μακεδονίας : Ο πιο καταραμένος διάδοχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Ο Κάσσανδρος δεν ακολούθησε τον στρατό του Αλεξάνδρου, αλλά έμεινε στην Μακεδονία στο πλευρό του Αντιπάτρου. Μάλιστα, ο Αλέξανδρος προσπάθησε να αντικαταστήσει τον Αντίπατρο, ίσως μετά από ώθηση της μητέρας του, Ολυμπιάδας, που πίστευε ότι ο Αντίπατρος σκόπευε να τον προδώσει. Τότε, ο αντιβασιλέας Αντίπατρος έστειλε τον Κάσσανδρο στη Βαβυλώνα, για να μεταπείσει τον Αλέξανδρο - να του αλλάξει γνώμη ή σύμφωνα με άλλους να τον εξοντώσει. Εκεί βρισκόταν, ως οινοχόος του στρατηλάτη, και ένας άλλος γιος του Αντίπατρου, ο Ιόλαος. 

Το βέβαιο είναι ότι ο χαμός του μεγάλου στρατηλάτη έσωσε τον πατέρα του Κάσσανδρου και έδωσε μια.. νέα, μεγάλη ώθηση και στη δική του καριέρα. Ο Κάσσανδρος επέστρεψε στην Μακεδονία. Μετά τον πατέρα του Αντίπατρο έλαβε τη δεύτερη θέση στην ιεραρχία και το βαθμό του χιλιάρχου και εξελίχθηκε σε "σφαγέα" της βασιλικής οικογένειας. Το 324 π.Χ., ο Αλέξανδρος, λίγο πριν τον θάνατό του, διέταξε την παλλινόστηση των παλαίμαχων πολεμιστών στη Μακεδονία αλλά, σε αντικατάστασή τους, ζήτησε από τον Αντίπατρο να οδηγήσει ο ίδιος τα παιδιά τους από τη Μακεδονία προς τον Αλέξανδρο, μια διαταγή που σίγουρα δε θα ακούστηκε ευχάριστα στον Αντίπατρο. Αυτά σκεφτόταν η Ολυμπιάδα, αλλά και κάτι άλλο, πως ο γιος του, ο Κάσσανδρος δεν είχε καλές σχέσεις με τον Αλέξανδρο ενώ ο άλλος ο γιος του, ο Ιόλας ήταν οινοχόος του, γι’ αυτό η Ολυμπιάδα πίστευε πως τόσο ο Αντίπατρος όσο και οι δύο γιοι του ήταν υπεύθυνοι για τη δηλητηρίαση του Αλέξανδρου. Τον Ιούνιο του 323 π.Χ. ο Αλέξανδρος ο Μακεδών, που αργότερα αποκλήθηκε Μέγας, κλείνει για πάντα τα μάτια του, μακριά από την πατρίδα του. Η ημερομηνία θανάτου του κυμαίνεται σε υπολογισμούς κυρίως μεταξύ 10ης και 13ης Ιουνίου του 323 π.Χ. Ωστόσο η ακριβέστερη προσέγγιση ως υπολογισμός της ημέρας του θανάτου του, είναι η 30η Δαισίου, με βάση τα στοιχεία του Πλουτάρχου. Αντιστοιχεί, όπως όλα δείχνουν, στην 10η Ιουνίου του 323 π.Χ. Αυτά τα στοιχεία παραθέτει ο θεολόγος Κωνσταντίνος Κόττης (απλή συνωνυμία με την υπογράφουσα) στο εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενό του με τίτλο «Περί του θανάτου του Μεγάλου Αλεξάνδρου: Μύθοι, υποψίες και πραγματικότητες».

Ο μελετητής έχει ερευνήσει όλες τις αρχαίες πηγές και παραθέτει συμπεράσματα που εξήγαγε ύστερα από αυτή τη μελέτη. Στην αρχή εξετάζει όλους τους «ψιθύρους» που έχουν ακουστεί και έφτασαν ως εμάς από την αρχαιότητα, σχετικά με το αν κάποιος δηλητηρίασε ή έβαλε να δηλητηριάσουν τον στρατηλάτη. Ξεκινά από τη διαμάχη του Αντιπάτρου, τον οποίο ο Αλέξανδρος είχε αφήσει ως αντιβασιλέα ο Αλέξανδρος στη Μακεδονία, με την Ολυμπιάδα. «Ο ίδιος ο Αντίπατρος είχε διασπείρει συγγενείς αυτού σε διάφορες κομβικές θέσεις ανά την ελληνική νεότευκτη αυτοκρατορία» σημειώνει. «Ένας από αυτούς, ο νεότερος υιός του Ιόλ(λ)ας ήταν παρά το πλευρό του Αλεξάνδρου. Περί το 317 π.Χ., φαίνεται πως αναδύεται το θέμα του θανάτου του ως δηλητηρίασης και της απόδοσης αυτής της ενέργειας στον Ιόλα, από την Ολυμπιάδα. Έτσι προχώρησε σε βεβήλωση των λειψάνων του Ιόλα ως προδότη, ο οποίος έχει στον μεταξύ πεθάνει και έχει φυσικά συντελεσθεί η εκφορά του στην Ελλάδα.

Η δεύτερη περίπτωση που εξετάζει είναι του Αριστοτέλη, που υπήρξε δάσκαλος του νεαρού βασιλιά. «Ήταν γνωστό στις αρχαίες πηγές, το ότι ο φιλόσοφος είχε κατηγορηθεί, τότε, πως έστειλε μέσω του Κασσάνδρου, υιού και διαδόχου του Αντιπάτρου, δηλητήριο για τον Αλέξανδρο, εξαιτίας της εκτέλεσης του συγγενούς αυτού Καλλισθένους» γράφει ο Κ. Κόττης. ‘Για τον Αριστοτέλη μπορούμε να πούμε τα εξής: τιμήθηκε, ήδη, εν ζωή, ως πνευματικός 2ος οικιστής των Σταγείρων. Μετά την φιλίππεια καταστροφή, είχε πετύχει την ανοικοδόμησή της πόλης του, είτε από τον Φίλιππό Β΄, είτε από τον Αλέξανδρο τον Γ΄ (και μάλλον αυτό είναι το πιθανότερο).

Ένα χρόνο μετά τον θάνατό του στη Χαλκίδα το 322, τελέσθηκε η ανακομιδή των λειψάνων του, όπου και ετέθη ως ο ήρως της 2ης οίκησης των Σταγείρων. Επίσης είναι, μάλλον, άγνωστο στο ευρύ κοινό, πως άφησε διαχειριστή της διαθήκης του, τον μισητό στην αλεξανδρινή οικογένεια Αντίπατρο. Αυτά τα θέματα αναδείχθηκαν τα τελευταία χρόνια, από τις μελέτες του αρχαιολόγου Κ. Σισμανίδη. Ωστόσο αν και στον Πλούταρχο αυτά αναγνωρίζονται ως υπαρκτές από τότε κατηγορίες, όχι, όμως, αποδεκτές, στις ρωμαϊκές πηγές, η δηλητηρίαση του Αλεξάνδρου είναι δεδομένη, προερχόμενη από τον Αντίπατρο και χωρίς να εμπλέκεται, πάντως, ο Αριστοτέλης».

«Υποστηρίζεται» λέει, «στο πλαίσιο των υποθέσεων δολοφονίας του Αλεξάνδρου, ότι οι αυτουργοί προέρχονταν από το ιερατείο των Χαλδαίων, το οποίο χαρακτηρίζεται αυθαίρετα ‘ιουδαϊκό’. Βασική επίκληση αυτών, είναι ότι ο Αλέξανδρος σχεδίαζε να καταστήσει περίλαμπρη την Βαβυλώνα, ενώ υπήρχε παλαιότατη βιβλική προφητεία, για την ερήμωση της Βαβυλώνος. Έτσι η προφητεία θα ακυρωνόταν και οι ίδιοι θα απαξιώνονταν.» Από άλλες αρχαίες πηγές, συνάγεται ότι η Βαβυλώνα περικλειόταν από μολυσμένα έλη, τα οποία κάλλιστα θα μπορούσαν να έχουν σκοτώσει τον βασιλιά. Δεν ξεχνάμε άλλωστε πως κουραζόταν τρομερά, πως είχε πληγωθεί πολλές φορές στη μάχη και πως τα ξενύχτια και κυρίως το κρασί, τον είχαν κάνει ευάλωτο. Το μυστήριο που προκύπτει πλέον είναι πού είναι ο τάφος του, πού είναι ο τάφος της Ολυμπιάδας, της Ρωξάνης, αλλά και της Βαρσίνης με τον άλλο γιο του, τον Ηρακλή. Αμέτρητες σελίδες έχουν γραφτεί για τον τάφο με την αλαβάστρινη πύλη μέσα στον οποίο υπάρχει ο νεκρός του ταριχευμένος, σε γυάλινο φέρετρο. Στην αρχή ήταν χρυσό, αλλά κάποια Κλεοπάτρα το πήρε για να πληρώσει τα στρατεύματά της και το αντικατέστησε με γυάλινο.

Ο Κάσσανδρος (353 – 298 π.Χ) ήταν ο μεγαλύτερος από τα 12 παιδιά του στρατηγού Αντίπατρου. Χαρακτηρίσθηκε «Αντιαλέξανδρος», επειδή σκότωσε τη μητέρα, τη σύζυγο και το γνήσιο γιό του Μ. Αλεξάνδρου, ενώ υπήρξε ο ηθικός αυτουργός στο στραγγαλισμό του Ηρακλή, νόθου γιού του Αλεξάνδρου, από τον στρατηγό Πολυσπέρχονα, μέχρι τότε έμπιστο της Ολυμπιάδας και της οικογένειας του Αλεξάνδρου. Επίσης, ο Κάσσανδρος συνοίκισε στην Κασσανδρεία τους Ολυνθίους, άσπονδους εχθρούς των Μακεδόνων και ανοικοδόμησε τη Θήβα, την οποία είχε καταστρέψει ο Αλέξανδρος. Ο Κάσσανδρος νυμφεύθηκε βιαίως τη Θεσσαλονίκη, ετεροθαλή αδελφή του Αλεξάνδρου, με σκοπό ν’ αποκτήσει προβάδισμα στην κατάκτηση του μακεδονικού θρόνου, ως συγγενής εξ αγχιστείας της μακεδονικής δυναστείας. Μετά τις δολοφονίες των Ολυμπιάδας, Ρωξάνης, Αλεξάνδρου Δ΄ και Ηρακλή (μητέρας, συζύγου, γνησίου και νόθου τέκνων του Μ. Αλεξάνδρου), απέμειναν πλέον στη ζωή, από το γένος του Μ. Αλεξάνδρου, μόνο οι δύο αδελφές του, η αμφιθαλής Κλεοπάτρα και η ετεροθαλής Θεσσαλονίκη. Επειδή δε η Θεσσαλονίκη ήταν σύζυγος του Κασσάνδρου, οι στρατηγοί Πτολεμαίος και Αντίγονος επιχείρησαν να νυμφευθούν τη μεσήλικα Κλεοπάτρα, η οποία επέλεξε για σύζυγό της τον Πτολεμαίο Λάγου. Όταν όμως ξεκίνησε από τις Σάρδεις να τον συναντήσει στην Αίγυπτο, το πρώτο εξάμηνο του 309 π.Χ, ο διοικητής των Σάρδεων απαγόρευσε την έξοδό της από την πόλη. Τις επόμενες ημέρες η Κλεοπάτρα βρέθηκε δολοφονημένη, οπότε μοναδική κληρονόμος του μακεδονικού θρόνου απέμεινε η σύζυγος του Κασσάνδρου, τον οποίο η «Συνέλευση των Μακεδόνων», που την αποτελούσαν οι πεζέταιροι, δηλαδή οι πεζικάριοι του μακεδονικού στρατού, εξέλεξε νέο βασιλιά της Μακεδονίας το 304 π.Χ., ένδεκα ολόκληρα χρόνια μετά την ίδρυση της Θεσσαλονίκης.

Η Κλεοπάτρα ήταν κόρη της Ολυμπιάδας και του Φιλίππου Β΄ και χήρα του αδελφού της μητέρας της Ολυμπιάδας, δηλαδή του θείου της βασιλιά των Μολοσσών Αλεξάνδρου Α΄, ο οποίος δολοφονήθηκε στην ιταλική χερσόνησο. Τον Αλέξανδρο Α΄ διαδέχθηκε η χήρα του Κλεοπάτρα, η οποία όμως εγκατέλειψε το θρόνο των Μολοσσών και εγκαταστάθηκε στη Μακεδονία, μαζί με τα δύο παιδιά της, τον Νεοπτόλεμο και την Καδμεία. Ο Κάσσανδρος ανοικοδόμησε τη Θήβα και ίδρυσε στη Μακεδονία την Κασσάνδρεια και τη Θεσσαλονίκη, στην οποία έδωσε το όνομα της γυναίκας του. Ήταν θαυμαστής του Ομήρου, γι’ αυτό και ο μεταγενέστερος συγγραφέας Καρύστιος ο Περγαμηνός τον αποκαλεί «φιλόμηρο», και υπήρξε φίλος των φιλοσόφων της περιπατητικής σχολής Δημητρίου Φαληρέως και Θεοφράστου.

Οι αρχαίες πηγές παρουσιάζουν τον Κάσσανδρο ως σκληρό, αδίστακτο και τυραννικό μονάρχη, κυρίως επειδή δολοφόνησε μέλη της βασιλικής οικογένειας. Την αρνητική εικόνα της αρχαίας παράδοσης υιοθέτησαν εν μέρει και οι νεότεροι μελετητές, κυρίαρχη όμως φαίνεται μια τάση της έρευνας να αποκαταστήσει την υστεροφημία του και να αναβαθμίσει το ρόλο του στις πολιτικές εξελίξεις μετά το 319 π.Χ. Σύμφωνα με αυτή, η φιλοδοξία και η έλλειψη ηθικών αναστολών που τον διέκριναν ήταν κοινή στους Διαδόχους, επομένως δεν ήταν ούτε καλύτερος αλλά ούτε και χειρότερος από εκείνους. Παράλληλα προβάλλονται οι πολιτικές και διπλωματικές του ικανότητες και υπογραμμίζεται η στρατηγική του ιδιοφυΐα, με την οποία συσπείρωνε τους άλλους Διαδόχους σε συνασπισμούς εναντίον του εκάστοτε αντιπάλου του, αντισταθμίζοντας με αυτό τον τρόπο την έλλειψη δικού του στρατού.

Στόχοι γενικά της πολιτικής του ήταν ο έλεγχος της Μακεδονίας και κατ’ επέκταση της Ελλάδας, καθώς και η αποτροπή κάθε προσπάθειας επανένωσης της αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου. Για την εδραίωση της κυριαρχίας του στην Ελλάδα υποστήριζε ολιγαρχικά καθεστώτα και εγκαθιστούσε φρουρές στις πόλεις, μολονότι είχε αναγνωρίσει, όπως και οι άλλοι Διάδοχοι, την αυτονομία τους. Η δράση του στη Μικρά Ασία αποσκοπούσε κυρίως στη δημιουργία προγεφυρωμάτων, τα οποία είχαν αμυντικό χαρακτήρα και εξυπηρετούσαν την αντιμετώπιση ενδεχόμενων εχθρικών επιχειρήσεων εναντίον της Μακεδονίας. Ακολούθησε την πολιτική του πατέρα του, βάσει της οποίας φερόταν στις πόλεις-κράτη ως υποτελείς κι όχι ως συμμάχους, το αντίθετο από αυτό που έκανε ο Αντίγονος Α΄ και ο Δημήτριος Πολιορκητής. Ο Κάσσανδρος ήταν ένας άνδρας με αγάπη για τη φιλολογία, αλλά επίσης βίαιος και φιλόδοξος. Πέθανε από υδρωπικία, το 297 π.Χ. Ο Παυσανίας γράφει πως ο μεγαλύτερος γιος του, ο Φίλιππος, λίγο μετά την ενθρόνισή του, έπαθε εκφυλιστική ασθένεια και πέθανε. Ο επόμενος γιος, ο Αντίπατρος Β', δολοφόνησε τη μητέρα του, Θεσσαλονίκη, θεωρώντας πως έδειχνε ιδιαίτερη εύνοια για το μικρότερο γιο της, τον Αλέξανδρο Ε’. Ο Αλέξανδρος εκδικήθηκε εκθρονίζοντας τον Αντίπατρο Β', αν και ο δεύτερος ξαναπήρε για λίγο τη βασιλεία, μερικά χρόνια αργότερα. Ο Αλέξανδρος έχασε επίσης τη ζωή του το 294 π.Χ. από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, το γιο του Αντίγονου. Ο Αλέξανδρος στράφηκε προς τον Πύρρο της Ηπείρου και τον Δημήτριο τον Πολιορκητή για βοήθεια. Ο Δημήτριος αφότου νίκησε τις δυνάμεις του Αντίπατρου, κατόπιν δολοφόνησε τον Αλέξανδρο. Ο Αντίπατρος είχε διαφύγει προς τη Θράκη, εκεί όμως συνελήφθη και θανατώθηκε από τον Λυσίμαχο, παρά το ότι ο Αντίπατρος ήταν παντρεμένος με την κόρη του Ευριδίκη, η οποία ήταν και ξαδέρφη του.

Πηγή : 

https://empros.gr/2021/06/i-apomythopoiisi-tou-kassandrou/

https://logomnimon.wordpress.com/2016/05/05/%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CF%80%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%82-i/

https://www.liberal.gr/politismos/istories-synomosias-kai-mystiria-gyro-apo-tin-arhaiotita#!pid=webtv2

https://www.google.com/amp/s/www.news.gr/ellada/koinonia/article/185852/amfipolh-ypoptos-o-kassandros-gia-to-thanato-toy.html%3famp

http://asiaminor.ehw.gr/Forms/fLemmaBody.aspx?lemmaid=4767

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82

Χάμκω : Η Ελληνίδα μάνα που γέννησε τον Αλή Πασά των Ιωαννίνων

Στα μέσα του 17ου αιώνα (γύρω στο 1638-1640), κάποιος Χουσεΐν από την Κιουτάχεια της Μικράς Ασίας, μετά από ένα σοβαρό παράπτωμα στο οποίο υπέπεσε σ’ έναν τεκέ της πατρίδας του (διακόρευσε μία παρθένα) έφτασε κυνηγημένος και περιπλανώμενος στο Τεπελένι της Αλβανίας. Αυτός ήταν ο γενάρχης της οικογένειας του Αλή πασά. Ο Χουσεΐν ή Χούσος κατά τους Αλβανούς απέκτησε έναν γιο, τον Μέτσιο Χούσ(ι)ο , ο οποίος «διακρίθηκε» για τις ληστρικές του επιδρομές στην Ήπειρο, τη Θεσσαλία και την Αιτωλοακαρνανία, όπου κατάφερε να τον αντιμετωπίσει επιτυχώς ο Μπουκουβάλας. Ο Μέτσιος Χούσ(ι)ος άφησε δύο γιους, τον Μπεκίρ και τον Μουχτάρ, οι οποίοι κληρονόμησαν τον τίτλο του μπέη, από την οικογένεια της μητέρας τους. Ο γιος του πρώτου Ισλιάμπεης έγινε διοικητής στο Τεπελένι, ενώ ο Μουχτάρ έγινε ισχυρός οπλαρχηγός που πήρε μέρος στην εκστρατεία εναντίον της Κέρκυρας το 1716, στην διάρκεια της οποίας σκοτώθηκε. Ο Μουχτάρ απέκτησε δύο κόρες και έναν γιο, τον Βελή, πατέρα του Αλή Πασά. Ο Βελή είχε στην κυριαρχία του το Χόρμοβο, τη Λέκλη και τα γύρω χωριά της Ρίζας. Παντρεύτηκε μια ωραιότατη Αλβανίδα από την Μπέντσα, κωμόπολη κοντά στο Τεπελένι, αλλά ζούσε τυχοδιωκτικό και ληστρικό βίο. Από την πρώτη σύζυγό του ο Βελή απέκτησε δύο γιους, τον Ισμαήλ Μπέη και τον Ταχίρ Μπέη και κατά μία εκδοχή, και δύο κόρες, την Αϊσέ και τη Μαριέμ. Μετά τη δολοφονία του ξαδέρφου του Ισλιάμ Μπέη, ανέλαβε την προστασία της χήρας και των ορφανών του. 

Παράλληλα παντρεύτηκε και δεύτερη γυναίκα, τη διαβόητη Χάμκω, κόρη του Ζεϊνέλ Μπέη, ενός από τους ισχυρότερους Αλβανούς μπέηδες της Κόνιτσας (Σ. Αραβαντινός). Έχει γραφτεί όμως ότι η Χάμκω είχε ελληνική καταγωγή. Με τη Χάμκω ο Βελή απέκτησε δύο παιδιά: τον Αλή, το 1744 και τη Χαϊνίτσα ή Σιαχνισά, που γεννήθηκε γύρω στο 1748. Ο Βελή πέθανε το 1753 και την ανατροφή του Αλή, της Χαϊνίτσας , αλλά και των ετεροθαλών αδελφών τους ανέλαβε η Χάμκω που ήταν «πολυθέλγητρος, επιρρεπής δε εις την ακολασίαν» κατά τον Σ. Αραβαντινό. Ένας από τους εραστές της ήταν και ο Δημήτριος, γιος του ιερέα του Χορμόβου Κώστα Δήμα.

Ο Αλή Πασάς, [...] γεννήθηκε σε ένα κεφαλοχώρι της Αρβανιτιάς το 1740, το Τεπελένι από το Βελή, ένα λήσταρχο του καιρού εκείνου, που κατάγονταν από το Τεπελένι και τη Χάμκω, που ήταν Ελληνίδα στη καταγωγή και ελληνόγλωσση, κόρη του μπέη της Κόνιτσας. Η Χάμκω ήταν η δεύτερη γυναίκα του Βελή, από την πρώτη είχε 2 αγόρια, και με τη Χάμκω έκανε τον Αλή και τη Χαϊνίτσα. Ο Αλής γεννήθηκε και έζησε σε μια εποχή που η Οθωμανική Αυτοκρατορία βρισκόταν σε παρακμή, και οι Αλβανοί τοπάρχες αμφισβητούσαν τις υποχρεώσεις τους στην Υψηλή Πύλη, η οποία αδύναμη έδινε τίτλους σε τοπικούς άρχοντες και επέτρεπε περιορισμένες εξουσίες προκειμένου να μη διαλυθεί η αυτοκρατορία. Με μια προϋπόθεση οι τοπάρχες να είναι πιστοί στο Διβάνι. Η μακρινή καταγωγή του πιθανών να ήταν Τούρκικη, καθώς η καταγωγή του πατέρα του ήταν από τη γενιά των Μέτσιο-Χούσων, ληστών και πολεμιστών. Ο παππούς του χρημάτισε αξιωματικός του Καρά Μουσταφά πασά στην πολιορκία των Κορφών (Κερκύρας), το 1716. 

Η Χάμκω άρχισε να συκοφαντεί την Κιάρκα, χήρα του ξαδέρφου του Βελή, ότι δήθεν απεργάζονταν, μαζί με τα παιδιά της την καταστροφή του Χορμόβου, οι κάτοικοι του οποίου εκστράτευσαν στο χωριό Κάριανη, όπου ζούσε η Κιάρκα με τα παιδιά της και τους σκότωσαν. Θέλοντας να αποφύγει την οργή των κατοίκων του Τελεπενίου η Χάμκω εγκαταστάθηκε μαζί με τα παιδιά της στα οικήματα του Βελή στην Κάριανη.

Επειδή όμως τα εισοδήματά τους δεν ήταν ανάλογα με τα έξοδά τους, η Χάμκω διπλασίασε τις εισφορές των Χριστιανών στα χωριά που είχε στην κυριότητά της, ενώ κατέλαβε και το Κοκόσι, χριστιανικό χωριό , το οποίο όμως βρισκόταν υπό την προστασία των Οθωμανών κατοίκων του Γαρδικίου. Τον Αύγουστο του 1762 εξοργισμένοι Χορμοβίτες και Ριζιώτες επέδραμαν στην Κάριανη και συνέλαβαν τη Χάμκω και την κόρη της Χαϊνίτσα. Τις μετέφεραν στο Γαρδίκι, όπου βίασαν ομαδικά την Χάμκω, ενώ πιθανότατα σεβάστηκαν τη δεκατετράχρονη Χαϊνίτσα.

»Για να την εκδικηθούν οι Γαρδικιώτες, από τους οποίους με τους παλληκαράδες της είχεν αρπάξη ένα χωριό, ηχμαλώτισαν την Χάμκω με την κόρη της Χαϊνίτσα και τον υιόν της Αλή, τους μετέφεραν στο Γαρδίκι και εκεί μπροστά στα μάτια του Αλή, του αυριανού τυράννου, ησέλγησαν επάνω στα κορμιά της μάννας του και της αδελφής του. Στην πρωτόγονη και άγρια ψυχή του Αλή ρίζωσε το μίσος εναντίον των ανθρώπων και η άσβυστη δίψα να γίνη δυνατός για να εκδικηθή και ξεπλύνη την προσβολή».

Η Χάμκω κατάφερε να φύγει από την κόλαση αυτή με την βοήθεια του Χατζή Αγά, προύχοντα του Γαρδικίου. Επειδή όμως το σεράι της οικογένειας στην Κάριανη είχε καεί, η Χάμκω έδωσε εντολή να χτίσουν νέο με ισχυρούς πύργους στο χωριό Γκιάτες. Εκεί εγκαταστάθηκε με τα δύο της παιδιά και τα ετεροθαλή αδέλφια τους. Μαζί της είχε πλέον συνοδεία για ασφάλεια πολλούς Τουρκαλβανούς. Σε αυτούς έδωσε σπίτια και κτήματα Χριστιανών και οικοδόμησε ένα μουσουλμανικό τέμενος, το πρώτο και μοναδικό που ανεγέρθηκε τότε στη χριστιανική περιοχή της Ρίζας, κάτι που προκάλεσε την οργή των Χριστιανών. Επόμενος στόχος της Χάμκως ήταν η εξόντωση των γιων του Βελή από τον πρώτο του γάμο, κάτι που έκανε τελικά, με την βοήθεια του Αλή, δηλητηριάζοντάς τους… Η αδίστακτη αυτή γυναίκα είχε σαν σκοπό ο γιος της να αναλάβει υψηλά αξιώματα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.  Σε κάποια στιγμή που βρισκόταν ο Κοσμάς ο Αιτωλός στην περιοχή του Τεπελενίου, βρέθηκε σε ενέδρα Τούρκων που προσπάθησαν να τον βλάψουν. Τότε μπήκε μέσα σε ένα σπίτι για να σωθεί μετά από παρότρυνση μιας γυναίκας που τον κάλεσε μέσα στο σπίτι. 

Αυτή η γυναίκα ήταν η Χάμκω, η μητέρα του Αλή Πασά που χρόνια μετά με έδρα τα Γιάννενα, θα κυριαρχούσε σε ένα μεγάλο τμήμα της υπόδουλης Ελλάδας.

Η περιγραφή της συνάντησης του Αγίου με τον Αλή μέσα στο σπίτι, γίνεται απο τον Κ. Κώνστα ως εξής: «Τότε ήνοιξε η θύρα ενός αρχοντικού και προέβαλεν εις το κατώφλιόν της η φοβερά και επιβλητική σιλουέττα της Χάμκως, μητρός του Αλή. Έπιασε από το χέρι τον ‘Αγιον και τον έμπασεν εις το σπίτι της. Μετ’ ολίγον ενεφανίσθη και ο υιός της, φυγόδικος τότε, ο κατόπιν Αλή πασάς των Ιωαννίων. Κατά την ώραν του φαγητού ο ‘Αγιος με την προφητικήν ματιάν του διέγνωσε το μέγα και παράδοξον μέλλον του νέου. Ο Κοσμάς κοιτάζων κατάματα τον Αλή, του είπε: «Θα γίνης μεγάλος άνθρωπος· θα κυριεύσης όλη την Αρβανιτιά· θα υποτάξης την Πρέβεζα, την Πάργα, το Σούλι, το Δέλβινο, το Γαρδίκι και αυτό το τάχτι του Κουρτ πασά. Θα αφήσης μεγάλο όνομα εις την Οικουμένην». Και προσέθεσεν ακόμη: «Αυτή είναι η θέλησις της Θείας Προνοίας. Ενθυμήσου όμως σε όλη τη διάρκεια της εξουσίας σου να αγαπάς τους Χριστιανούς, αν θέλης να μείνη η εξουσία εις τους διαδόχους σου». Την επομένη πρωίαν ηρώτησε και πάλι τον Κοσμάν ο Αλής δια το μέλλον του και αν θα υπάγη εις την ΚΠολιν. Και ο ‘Αγιος τότε είπε: «Και στην Πόλιν θα πας, μα με κόκκινα γένεια!» Ο Αλής δεν εννόησε την τελευταίαν φράσιν και απεχωρίσθηκαν, χαιρετισθέντες φιλικώς». ( Κ. Σ. Κώνστα, Ο ‘Αγιος Κοσμάς ο Αιτωλός , εκδ. Γ΄, Αθήνα 1990, εκδ. Αποστολική Διακονία, σελ. 158-162). Αυτή η συνάντηση του Αλή Πασά με τον Άγιο Κοσμά τον Αιτωλό, έμεινε για πάντα τυπωμένη στην μνήμη του. Η μυστική αγιότητα του προσώπου του, έγινε αντιληπτή από τον Αλή, ο οποίος λίγα χρόνια μετά, από τα Γιάννενα έφτασε να κυριαρχήσει στην περιοχή της Ηπείρου και οχι μόνον. 

Ο Αλή δεν έμαθε πολλά γράμματα, καθώς εγκατέλειπε το σχολείο και πήγαινε στα βουνά. Σύντομα ανέλαβε την αρχηγία συμμοριών από Τόσκηδες και Λιάπηδες και ξεκίνησε τις επιδρομές στην Ήπειρο. Αργότερα πήγε στην Εύβοια και στη Θεσσαλία και τελικά επέστρεψε στο Τεπελένι. Ο Κουρτ Πασάς της Ηπείρου εξοργίστηκε, όμως η Πύλη το 1784 εκτιμώντας τις ικανότητες του τον διόρισε αξιωματούχο στο Τεπελένι. Στις 12 Δεκεμβρίου 1786 ο Αλή διορίστηκε μουτασεφίρης (=mutassariff), δηλαδή Πασάς των σαντζακιού των Τρικάλων και το 1787 γενικός επόπτης των δερβενίων, των οδών δηλαδή (derbendler basbugu) με τίτλο «Πασάς με δύο ιππουρίδες». Αφού εξόντωσε τον πασά της Σκόδρας στην Αχρίδα, άρπαξε το πασαλίκι των Ιωαννίνων, ελέγχοντας ουσιαστικά ολόκληρη την επικράτεια της Ηπείρου. Έλαβε μέρος στον Β’ Ρωσοτουρκικό Πόλεμο και άρχισε να εξαπλώνει την επικράτειά του, εξουδετερώνοντας ανελέητα κάθε αντίσταση. Στις αρχές του έτους 1812 στρατιωτικό σώμα εστάλη να υποτάξει το Γαρδίκι και το Αργυρόκαστρο. Στις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις συνεφωνήθη 75 μπέηδες και μεταξύ αυτών ο Μουσταφά-πασάς, ο Ντεμίρ Ντοστ και ο Σάλι Γκόκα, να μεταβούν ως όμηροι στα Γιάννενα. Λίγες ημέρες μετά ο τύραννος τους φυλάκισε και μετά τους απαγχόνισε! Μετ’ ου πολύ, ο Αλή και τα στρατεύματά του ξαναπάτησαν το Γαρδίκι. Εστάθμευσε στον πύργο της Σένδρας, όπου λειτουργούσε κάποιο πανδοχείο. Από αυτόν τον λόφο φαινόταν το Γαρδίκι. Τους εξαπατά όλους ο δόλιος Αλή, τους φέρεται σαν πατέρας, φιλικά και στοργικά και τους «μαντρώνει» στο Πανδοχείο για συζητήσεις. Κλείνει την μοναδική είσοδο και διατάζει τους στρατιώτες του να σκοτώσουν όλους τους Γαρδικιώτες (600-700 άτομα). Οι στρατιώτες απειθούν, δεν αποφασίζουν να διαπράξουν ένα στυγερό τέτοιο έγκλημα. Ο Θανάσης Βάγιας και οι δικοί του υποτακτικοί προσφέρονται να σκοτώσουν το πλήθος. Η αιματοχυσία που ακολούθησε δεν περιγράφεται. Οι πυροβολισμοί σταμάτησαν, όταν τίποτε δεν εκινείτο στον ευρύτερο χώρο. Την ίδια ώρα άλλοι δολοφόνοι εισήλθαν στο Γαρδίκι, έσυραν και εβίασαν τις γυναίκες προ της Χαϊνίτσας (η Χάμκω είχε αποβιώσει παλαιότερα).

Το 1779, ο Βεζύρης κάλεσε τους Χορμοβίτες στο Μοναστήρι του Τρεμπουκίου του Λάμποβου (γενέτειρα των εθνικών ευεργετών Ευαγγέλη και Κωνσταντίνου Ζάππα) και ζήτησε να ξέχάσουν τα περασμένα και να δώσουν αιώνιους όρκους φιλίας μέσα στην εκκλησία. Οι πρόκριτοι, δυστυχώς, τον πίστεψαν και πήγαν άοπλοι... 

Όταν μπήκαν στον περίβολο έπεσαν πάνω τους πάνω από 400 ένοπλοι εξισλαμισμένοι αρβανίτες, με επικεφαλής τον Γιουσούφ Αράπη τον αιμοπότη και τους κατέσφαξαν. Ανάμεσα τους κι ο εραστής της μάνας του Αλή, Τσαούς Πρίφτης * [το πραγματικό του όνομα ήταν Δημήτρης Δήμου, πρεσβύτερος γιος του παπά-Κώστα], τον οποίον παρέδωσαν στον ωμό και θηριώδη Γιουσούφ Αράπη. 

Μετά απ' αυτές τις θηριώδεις σκηνές, ο Αλή με τους ενόπλους του επιτίθενται αιφνιδιαστικά εναντίον του Χορμόβου και της γειτονικής Λέκλης (σύμμαχος του Χορμόβου), οι κάτοικοι των οποίων ιδέα δεν είχαν για τα συμβάντα στο Μοναστήρι. Άντρες γυναίκες και παιδιά σφαγιάστηκαν αδιακρίτως. Στη Λέκλη κατοικούσε ο πρόκριτος Λέκκας Ιωάννου, ο οποίος είχε λάβει μέρος στην κατεδάφιση του σεραγιού της Χάμκως, μετά την ατίμωσή της. Τον συνέλαβε, τον έδεσε στον τροχό ενός χειρόμυλου και παρακολούθησε προσωπικά -μέχρι τέλους- την επιθανάτια αγωνία του. To αρχοντικό της Χάμκως κτισμένο σε θέση με καταπληκτική θέα στην πεδιάδα της Κόνιτσας, αποτελεί οικιστικό συγκρότημα του τέλους του 18ου– αρχές 19ου αιώνα. Συνδέεται με την διαβόητη Χάμκω, κόρη του Ζεϊνέλ Μπέη, ενός από τους ισχυρότερους αλβανούς μπέηδες της Κόνιτσας και μητέρα του Αλή πασά των Ιωαννίνων (1788 -1821/22). Aποτελεί κηρυγμένο ιστορικό και διατηρητέο μνημείο και αναστηλώθηκε το 2003 από την 8η Εφορεία Αρχαιοτήτων Ιωαννίνων.

Πηγή : 

https://vlahofonoi.blogspot.com/2016/01/blog-post_13.html?m=1

https://www.tovima.gr/2024/01/24/istoriko-arxeio/i-istoria-tou-ali-pasa-ton-ioanninon/amp/

https://www.thesprotikospalmos.gr/ali-pasas-oi-ktinodies-sta-ioannina-enantion-ton/

https://efaioa.gr/?page_id=1265

https://www.politeianet.gr/el/products/9786185214104-l-adonhs-peppas-ishgoria-alh-pasas-o-arbaniths-hgemonas-laografikh-meleth-ths-zohs-tou-tepelenioth-alh-pasa-1740-1822

https://www.haniotika-nea.gr/o-mieros-prodotis-ton-ellinon/

https://oikohouse.wordpress.com/2024/08/24/%CF%80%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%CE%BA%CE%BF%CF%83%CE%BC%CE%AC%CF%82-%CE%BF-%CE%B1%CE%B9%CF%84%CF%89%CE%BB%CF%8C%CF%82-%CE%BF-%CF%80%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B5/

Η άγνωστη Κατοχή (1915-1918) : Οι Αγγλογάλλοι εισβολείς στην διχασμένη Ελλάδα κατά τον Α' παγκόσμιο πόλεμο

Στις αρχές του 1915, Μεγάλη Βρετανία και Γαλλία άρχισαν να σχεδιάζουν επίθεση στα Βαλκάνια και τη Μέση Ανατολή, σαν αντιστάθμισμα στην ακινησία του Δυτικού Μετώπου. Σε αυτό το πλαίσιο, στις 11 Ιανουαρίου 1915 η Μεγάλη Βρετανία πρότεινε για πρώτη φορά «πολύ σπουδαίες εδαφικές παραχωρήσεις στα παράλια της Μικράς Ασίας», ως αντάλλαγμα για την παροχή βοήθειας από την Ελλάδα στη Σερβία. Όταν τον Φεβρουάριο ξεκίνησαν ναυτικές επιχειρήσεις των Αγγλογάλλων στα Δαρδανέλια, ο Βενιζέλος πρότεινε τη συμμετοχή της Ελλάδας με ένα σώμα στρατού. Στις 17 Φεβρουαρίου παρουσίασε στον βασιλέα Κωνσταντίνο τις θέσεις του σε αναλυτικό υπόμνημα. Εκείνος συμφώνησε, εφόσον η Entente προσκαλούσε την Ελλάδα. Μόλις το πληροφορήθηκε όμως ο Ιωάννης Μεταξάς, τότε ουσιαστικός αρχηγός του Επιτελείου, υπέβαλε την παραίτησή του μαζί με ένα υπόμνημα όπου εξηγούσε τους λόγους διαφωνίας του. Εκεί ο Μεταξάς εξηγούσε γιατί πίστευε ότι θα αποτύγχανε η συμμαχική επιχείρηση στα Δαρδανέλια, ενώ παράλληλα επεσήμαινε ότι αυτή θα προκαλούσε βουλγαρική επίθεση στη Μακεδονία, που θα αντιμετωπιζόταν από την Ελλάδα με μειωμένες δυνάμεις. Ακολούθησε συμβούλιο του Στέμματος, όπου ο Βενιζέλος παρουσίασε αναθεωρημένη πρόταση για τη συμμετοχή της Ελλάδας, με μία μόνο μεραρχία, στις επιχειρήσεις στα Δαρδανέλια. Παρά το γεγονός ότι οι πρώην πρωθυπουργοί που συμμετείχαν στο συμβούλιο υποστήριξαν την αποδοχή της πρότασης του Βενιζέλου, την επομένη, 21 Φεβρουαρίου, ο Κωνσταντίνος τελικά διαφώνησε, οδηγώντας τον Βενιζέλο σε παραίτηση. 

H 18η Νοεμβρίου 1916, αποτελεί κομβιικής σημασίας ημέρα σε ένα από τα πιο μελάνα συμβάντα στη σύγχρονη ελληνική ιστορία, τον Εθνικό Διχασμό, που έπληξε για δεκαετίες την Ελλάδα. Την ημέρα εκείνη, ξεσπούν τα λεγόμενα Νοεμβριανά, οι επιθέσεις δηλαδή των αντιβενιζελικών οπαδών του βασιλιά Κωνσταντίνου ενάντια στους οπαδούς και φίλους του μέχρι πρότινος πρωθυπουργού Ελευθέριου Βενιζέλου και του κόμματος των Φιλελευθέρων, με αφορμή την απόβαση γαλλικών στρατευμάτων στον Πειραιά και την Αθήνα. Οι δυνάμεις της Αντάντ μόνο με σταυρωμένα τα χέρια δεν έμειναν, προχωρώντας πάντως, από την πλευρά τους, σε μία ακραιφνώς παρεμβατική πολιτική στα εσωτερικά μιας τρίτης χώρας. Με τη σύμφωνη γνώμη του Ελευθέριου Βενιζέλου, αποβιβάζουν στρατεύματά τους στη Βόρεια Ελλάδα και βλέποντας πως ο Βασιλιάς Κωνσταντίνος και οι προσφιλείς σε αυτόν κυβερνήσεις στηρίζουν έμπρακτα τις αντίπαλες Κεντρικές Δυνάμεις του εν εξελίξει Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, απαιτούν, μεταξύ άλλων, γενική αποστράτευση και παράδοση μέρους του οπλισμού του ελληνικού στρατού, καθώς και διενέργεια εκλογών. Οι ενέργειες της Ανταντ ως προς τον αφοπλισμό των ελληνικών δυνάμεων «είχαν την σφραγίδα της προκλητικότητας και επιπολαιότητος, αι οποίαι εις την προκειμένην περίστασιν έφθασαν μέχρι ευηθείας». Στις 18 Νοεμβρίου, χιλιάδες άνδρες του γαλλικού στρατού αποβιβάζονται στο Φάληρο και τον Πειραιά και προωθούνται σε πολλά σημεία της Αθήνας. Όπως αναφέρει στο βιβλίο του «1915, Ο ΕΘΝΙΚΟΣ ΔΙΑΣΜΟΣ» ο ιστορικός Γιώργος Μαυρογορδάτος, «επρόκειτο να καταλάβουν στρατηγικά σημεία της πρωτεύουσας ως ‘ειρηνική επίδειξη’, χωρίς να περιμένουν αντίσταση, μετά από τις προσωπικές συνεννοήσεις του Κωνσταντίνου με τον [ναύαρχο] Φουρνέ. Αιφνιδιάστηκαν, όμως, και αποκρούστηκαν, με πολλές απώλειες (62 νεκρούς και 170 τραυματίες), από πολλαπλάσιες ελληνικές δυνάμεις τακτικού στρατούς και Επιστράτων». Ο γαλλικός στόλος προχωρά σε σύντομο βομβαρδισμό της Αθήνας και τελικά επέρχεται συμφωνία μεταξύ Κωνσταντίνου και Αντάντ.

Οι Ελληνες είχαν διχαστεί σε βενιζελικούς και αντιβενιζελικούς. Στους δεύτερους τον βασικό πυρήνα αποτελούσαν οι φιλοβασιλικοί. Μετείχαν, όμως, και άλλοι, πολιτικοί και διανοούμενοι, οι οποίοι διαφωνούσαν με την εθνική πολιτική του Βενιζέλου. Πρωταγωνιστικό ρόλο θα παίξει ο Ιων Δραγούμης, ο οποίος διαφωνούσε με την «πολιτική των προσθηκών», δηλαδή την τμηματική απελευθέρωση των κατεχομένων από τους Τούρκους εδαφών της Ελλάδας. Ο Δραγούμης οραματιζόταν την «ένωση της φυλής, την απελευθέρωση ολοκλήρου του ελληνισμού και τη συγκρότηση ενός μεγάλου ελληνικού κράτους που θα συμπεριλάβει ολόκληρο το έθνος». Ο πατριωτικός ελληνοκεντρισμός του, σε συνδυασμό με τον ρομαντισμό και τον ηρωισμό, έχουν στοιχειοθετήσει μία «προσωπικὴ μυθολογία» όπως έγραφε ο Οδυσσέας Ελύτης, περιγράφοντας τη συναρπαστική προσωπικότητα: ο Δραγούμης –κατά τον Ελύτη –υπήρξε «ἀριστοκράτης», από αυτούς που «κατακτοῦν μὲ τὸ σπαθί τους τὶς ἰδιότητες ποὺ συνεπάγεται» η λέξη, γλυκοαίματος καὶ θανάσιμα μισητός, ἄνθρωπος τῶν σαλονιῶν καὶ τῶν κομιτάτων, δημοτικιστὴς καὶ γόνος καθαρολόγων, σεμνὸς καὶ ἐρωτιάρης, ἐχθρὸς τῆς μικρῆς καὶ ἐντίμου Ἑλλάδος ἀλλ’ ἀδελφικὸς φίλος τοῦ βασιλέως, μακρὰν μέχρι θανάτου ἀπὸ τὸν Ἐλευθέριο Βενιζέλο καὶ ὀραματιστὴς μιᾶς ἄλλου εἴδους μεγάλης Ἑλλάδας. Αὐτὲς ὅλες οἱ πέρλες, δὲ συνθέτουν μόνον ἕνα μυστηριῶδες ὄνομα, παρὰ γεννοῦν μία προσωπικὴ μυθολογία, ποὺ μὲ γέμιζε γοητεία σ’ ὅλη τὴν πρώτη μου νεότητα.

Παρά την επανένωση της Ελλάδας κάτω από την κυβέρνηση Βενιζέλου, ο στρατός της τελευταίας παρέμεινε μέχρι τέλους κάτω από ξένη στρατιωτική διοίκηση. «Τόσον η Ανωτάτη όσον και αι Ανώτεραι Διοικήσεις του μακεδονικού μετώπου ενησκούντο μέχρι πέρατος των επιχειρήσεων υπό ξένων ηγητόρων», παραδέχεται η επίσημη στρατιωτική ιστορία της περιόδου (ΔΙΣ 1958, σ.xi), ενώ ακόμη πιο καυστικές είναι οι παρατηρήσεις ενός Ιταλού διπλωμάτη της εποχής..

Η καθημερινότητα της «συμμαχικής» κατοχής, αν και σαφώς ηπιότερη από τη μεταγενέστερη ναζιστική, υπήρξε βαθιά καταπιεστική για το ντόπιο πληθυσμό. Για τους επικεφαλής της «Στρατιάς της Ανατολής», όπως ονομάστηκε το πολυεθνικό σώμα που κατέλαβε τη Βόρεια Ελλάδα, η εκστρατεία είχε όλα τα χαρακτηριστικά ενός αποικιακού πολέμου. Στα απομνημονεύματά του, ο Σαράιγ τη συγκρίνει ρητά με «τις προηγούμενες αποικιακές εξορμήσεις μας», εξηγώντας πως ένας υφιστάμενός του στρατηγός «έκανε ή ήθελε να κάνει αυτό που είχε δει να κάνουν ή είχε κάνει ο ίδιος στη Μαδαγασκάρη, την Κίνα και αλλού» (Sarrail 1920, σ.18). Εξίσου εύγλωττη ήταν η ανάθεση της εκθρόνισης του Κωνσταντίνου σ’ έναν Γάλλο γερουσιαστή (Σαρλ Ζονάρ) με δεκαετή προϋπηρεσία ως γενικός διοικητής της Αλγερίας. «Τα μέτρα, τα οποία ελάμβαναν τα ξένα στρατεύματα, δήθεν διά την ασφάλειάν των, ήσαν εχθρικά προς τον τόπον συνήθως». Σποραδικές λεπτομέρειες για όσα τράβηξαν οι κάτοικοι της «ουδέτερης ζώνης» μετά την κατάργηση των τοπικών ελληνικών αρχών αντλούμε από τον οικείο φάκελο των αρχείων του Υπ.Εξ.

«Ολοι οι ως ύποπτοι καταγγελλόμενοι κάτοικοι των περί την ουδετέραν ζώνην χωρίων, συλλαμβανόμενοι, καταδικάζονται εις πολλάς ημέρας εις την ποινήν της επ’ ώμου, δίκην υποζυγίων, μεταφοράς των παρά τον ποταμόν δρυίνων δοκών εις το Διοικητήριον», καταγγέλλουν χαρακτηριστικά στον πρωθυπουργό Σπυρίδωνα Λάμπρο πέντε βουλευτές του Νομού Κοζάνης (17.1.1917). Ο αστυνομικός διοικητής Γρεβενών πληροφορεί πάλι τις ίδιες μέρες την Αθήνα ότι «συνελήφθησαν οικογένειαι διαφόρων πολιτών και εξυλοκοπήθησαν διότι εγκατέλειψαν τας εστίας των οι άνδρες και τα τέκνα των», ότι τα αποικιακά στρατεύματα («Μαύροι») των Γρεβενών «προσέβαλον 6 γυναίκας άς είχον φυλακίσει διότι άνδρες και τέκνα των απεσύρθησαν εντεύθεν ουδετέρας ζώνης», ότι στην επίμαχη ζώνη πραγματοποιείται «αγρία επίταξις κτηνών μικρών και μεγάλων, αποστελλομένων εις Κοζάνην» κι ότι οι Γάλλοι ιππείς που στάλθηκαν στις 25.1.1917 στο χωριό Μεγάλο Σειρήνι για να συλλάβουν τον εκεί δάσκαλο «ήρπασαν δέκα βόας και 150 όρνιθας μη πληρώσαντες αξίαν, εξυλοκόπησαν χωρικούς και παρέλαβον Ελληνα και Μουσουλμάνον παρέδρους χωρίου μη παραδώσαντας αυτοίς 400 κιλά αραβοσίτου άτινα Γάλλος διοικητής εζήτησεν»· η εικόνα συμπληρώνεται από την πληροφορία ότι στη γειτονική Ροδοσνίτσα «μετά Γάλλων συνέπραττε και διδάσκαλος χωρίου Εμμ. Ρογδάκης εκ Κρήτης».

Δεν λείπουν κι αιματηρότερα περιστατικά: «Σήμερον κάτοικοι χωρίου Ζυγόστι επιχειρούντες εισέλθωσιν εις Γρεβενά προς προμήθειαν αναγκαιούντων επυροβολήθησαν υπό μαύρων, πληγωθέντος ενός εις τον μηρόν». Παρόμοιες αυθαιρεσίες καταγγέλλονται και στη Νότια Ελλάδα, μετά την επανένωση της χώρας.

Αλλά και στη Μυτιλήνη, όπου ένας πολίτης κατηγορούμενος για τον φόνο Γάλλου δεκανέα «απολογούμενος ανέφερεν ότι 4 Γάλλοι στρατιώται εν μέθη διατελούντες εισήλθον εις το οινοπωλείον του, θραύοντες τα σκεύη του και εξυβρίζοντες αυτόν, και ότι ηναγκάσθη τότε να πυροβολήση προς εκφοβισμόν», ο κυβερνητικός αντιπρόσωπος ενημερώνει τον Οκτώβριο του 1917 το πρωθυπουργικό γραφείο ότι τις σχετικές ανακρίσεις ανέλαβαν οι γαλλικές υπηρεσίες, «απαγορεύσασαι πάσαν ανάμιξιν εις τας ημετέρας Αστυνομικάς αρχάς» και ξεκαθαρίζοντας πως οι ίδιες «θα δικάσουν τον ένοχον», ενώ η νομαρχία διαβίβασε απλά στον Γάλλο διοικητή «την λύπην της διά τον φόνον». Ο τελευταίος δήλωνε άλλωστε «ότι ουχί μόνον δεν αναγνωρίζει ημετέραν στρατιωτικήν Διοίκησιν νήσου, αλλά θεωρεί ταύτην ιεραρχικώς εξαρτωμένην υπ’ αυτού», απαιτώντας να ορίζει μέχρι και τα ατομικά υπηρεσιακά καθήκοντα του ντόπιου προσωπικού. Η ίδια λογική επικρατούσε σε όλο το μήκος και πλάτος της κατεχόμενης ζώνης. Στη Φλώρινα, λ.χ., ο Ελληνας αστυνομικός διοικητής έβλεπε τους υφισταμένους του να δέχονται εντολές όχι από τον ίδιο αλλά από τον επικεφαλής της γαλλικής «μυστικής αστυνομίας» (Sûreté), ονόματι Κινέ, που αποτελούσε κυριολεκτικά κράτος εν κράτει (Ν. Πλατής προς Αρχηγείον Χωροφυλακής, Φλώρινα 5.10.1916, αρ.22). Οπως διαβάζουμε δε σε πρόσφατη μονογραφία, «από το 1915 μέχρι το 1918 η γαλλική αντικατασκοπεία λειτουργούσε σε κάθε χωριό» της Δυτικής Μακεδονίας· στα μέτρα της Sûreté κατά των «φιλοβούλγαρων» περιλαμβάνονταν «συνοπτικές εκτελέσεις, ξυλοδαρμοί μέχρι θανάτου, εμπρησμοί χωριών [και] καταναγκαστικά έργα» (Αλέξανδρος Δάγκας, «Ο χαφιές», Αθήνα 1995, σ.29).

Αντίσταση προέβαλε μόνον η Απείρανθος της Νάξου, οι απείθαρχοι κάτοικοι της οποίας, οπλισμένοι με δυναμίτες, αρνήθηκαν ν’ αναγνωρίσουν τον Βενιζέλο κι αντιπρότειναν να παραμείνουν αυτόνομοι απ’ οποιασδήποτε κυβέρνηση (σ.405).

Τη συμμόρφωσή τους ανέλαβε ένα βενιζελικό στρατιωτικό απόσπασμα που έπνιξε στο αίμα το χωριό με πολυβόλα και ξιφολόγχες (5.1.1917), σκοτώνοντας 32 κατοίκους, τραυματίζοντας 44 και φυλακίζοντας άλλους 120 ώσπου να υπογράψουν δήλωση προσχώρησης στην «Εθνική Αμυνα». Χιλιάδες Έλληνες, άντρες, γυναίκες και παιδιά, έχουν προσληφθεί στην υπηρεσία του Βρετανικού Στρατού ως εργάτες και μουλαράδες. Το σπάσιμο της πέτρας για τις αδιάκοπες επιδιορθώσεις όλων αυτών των καινούργιων και εντατικά χρησιμοποιούμενων δρόμων που έχουμε σπείρει στη μακεδονική έρημο γίνεται από εργατικά χέρια πολιτών, οι οποίοι πληρώνονται από τρία μέχρι εφτά φράγκα την ημέρα (η υψηλότερη αμοιβή είναι για τους επιστάτες), τρέφονται και κοιμούνται σε μεγάλους καταυλισμούς υπό την εποπτεία Βρετανών αξιωματικών που μιλούν τα τοπικά ιδιώματα. Όπως οδηγείς, κάθε ένα ή δυο μίλια συναντάς κι από τις δυο μεριές του δρόμου μια μαύρη φράντζα από αυτούς τους χωριάτες, πρόσφυγες ή ντόπιους, απ’ όλες τις φυλές των Βαλκανίων, Σέρβους, Τούρκους, Βούλγαρους (αν και ελληνικών φρονημάτων), την ανάμικτη ράτσα που αυτοαποκαλούνται «Μακεδόνες», Κουτσόβλαχους και Έλληνες. Γκριζομάλλες γιαγιάδες με παντελόνια σφυροκοπάνε ευσυνείδητα την πέτρα, πλάι σε νεαρούς με παχουλά (και πολύ βρόμικα) γυμνά πόδια που πελεκάνε με την ίδια ζωηράδα. Οι άντρες και τ’ αγόρια (τόσο δουλευτάρικα αγόρια δεν έχω ξαναδεί σε άλλο μέρος του κόσμου) κάνουν τη βαρύτερη δουλειά με το καροτσάκι, όλοι υπό τον καλοσυνάτο αλλά άγρυπνο έλεγχο ενός Άγγλου λοχία, που η γνωριμία του με τις βαλκανικές γλώσσες φτάνει μέχρι το «Χάιντε» -ένα γενικό επιφώνημα παρακίνησης- αλλά ο οποίος δίνει διαταγές χρησιμοποιώντας τη φράση «Χάι, Τζόνι» και συνεχίζοντας με εκφραστική παντομίμα.

Κάπως έτσι, στην ήδη πολυπολιτισμική, Θεσσαλονίκη για ένα διάστημα τριών τουλάχιστον ετών ακούγονταν μερικές δεκάδες γλώσσες. Γιατί πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι στους στρατούς των μεγάλων ιμπεριαλιστικών δυνάμεων περιλαμβάνονταν και πολλά αποικιακά στρατεύματα, όπως π.χ. Σενεγαλέζοι, Ζουάβοι (Βορειοαφρικανοί) και Ανναμίτες (Βιετναμέζοι) στον γαλλικό και Ινδοί (αλλά και Καναδοί, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί) στον βρετανικό. Η παρουσία τόσων δεκάδων χιλιάδων αντρών οδήγησε και στη δημιουργία πολλών υποδομών για την εξυπηρέτηση του εφοδιασμού, της τροφοδοσίας αλλά και… της ψυχαγωγίας τους: από το τραινάκι της παραλίας, που συνέδεε το λιμάνι με τα στρατόπεδα στη Μίκρα, ως τη σιδηροδρομική σύνδεση Αρσακλί (Πανοράματος) – Σταυρού μέσω των στενών της Ρεντίνας αλλά και μια κανονική «μπουρδελοπολιτεία», τη μεγαλύτερη στα Βαλκάνια που είχε στηθεί στον βούρκο της Μπάρας, όπου ακόμα και μετά το τέλος του πολέμου υπήρχαν πάνω από χίλιες πόρνες.

Οι διαθέσεις του πληθυσμού απέναντι στην πολύχρωμη αυτή Στρατιά της Ανατολής υπό τον στρατηγό Μωρίς Σαράιγ, ήταν αντίστοιχα πολυποίκιλη. Δεν βρήκαμε κάτι σχετικά με τη στάση των, αρκετών ακόμα, μουσουλμάνων της πόλης, αλλά μπορούμε βάσιμα να υποθέσουμε ότι θα ήταν άκρως επιφυλακτική (καθώς μάλιστα η Οθωμανική Αυτοκρατορία είχε ήδη ταχθεί στο πλευρό των Κεντρικών Δυνάμεων), με εξαίρεση ίσως τους μουσουλμάνους των βρετανικών και γαλλικών αποικιακών στρατευμάτων. Αξιοσημείωτη είναι η αλλαγή που θα παρατηρηθεί στην πλειοψηφία του εβραϊκού πληθυσμού υπό την επίδραση του σιωνιστικού κινήματος, το οποίο γνωρίζει ταχεία ανάπτυξη μετά την ενσωμάτωση της πόλης στο ελληνικό κράτος. Τα αρχικά φιλογερμανικά αισθήματα θα μεταστραφούν βαθμιαία σε φιλοαντατικά, ιδιαίτερα μετά τη δήλωση Μπάλφουρ «υπέρ της εγκαθίδρυσης εβραϊκής εθνικής εστίας για τον εβραϊκό λαό στην Παλαιστίνη». Για τις τάσεις του ελληνικού πληθυσμού της Θεσσαλονίκης έχουμε τις γλαφυρές περιγραφές του Τομανά. «Τους ιταλούς δεν τους συμπαθούσαν, επειδή η γλώσσα τους έμοιαζε με των εβραίων και έκαναν τις εμπορικές δοσοληψίες τους με τους εβραίους […] Τους γάλλους […] δεν τους πολυσυμπαθούσαν, επειδή τους θεωρούσαν δημοκρατικούς και γυναικάδες», ας μην ξεχνάμε πως στις εκλογές του 1915 στη Θεσσαλονίκη επικράτησαν οι φιλοβασιλικοί του Γούναρη (με τους οποίους είχε συνεργαστεί εκλογικά κι η Φεντερασιόν). «Τους εγγλέζους», από την άλλη, «κυριολεκτικά τους λάτρευαν και τους είχαν όλους για λόρδους. Ήταν όλοι καλά παιδιά, σέβονταν τις γυναίκες και ήταν βολικοί: τους μεθούσαν, τους έκλεβαν και τους παρατούσαν μισόγυμνους στον δρόμο». Όσον αφορά, τώρα, τα «εξωτικά» αποικιακά στρατεύματα, για τους Ανναμίτες θεωρούσαν ότι έτρωγαν ποντίκια (επειδή τους είχε ανατεθεί η συγκέντρωση και εξόντωση των τρωκτικών για να μην εξαπλωθούν επιδημίες), ενώ τους «σενεγαλέζους τούς έτρεμαν, γιατί κυκλοφορούσε η φήμη ότι άρπαζαν τα παιδάκια, τα έσφαζαν και τα έψηναν στον φούρνο με πατάτες».

Πηγή : 

https://alterthess.gr/apovivazontai-oi-dynameis-tis-antant-1915/

https://left.gr/news/i-alli-katohi

https://sarantakos.wordpress.com/2009/11/25/makedometopo/

https://www.tanea.gr/2018/07/26/greece/o-ethnikos-dixasmos-kai-o-romantikos-aristokratis/

https://www.in.gr/2025/11/18/istoriko-arxeio/noemvriana-pos-ekselixthikan-ta-gegonota-pou-theriepsan-ton-ethniko-dixasmo/

https://www.protagon.gr/themata/gia-21-fev-ethnikos-dixasmos-i-arxi-44343088140