Ελληνική ιστορία και προϊστορία

Ελληνική ιστορία και προϊστορία
Ελληνική ιστορία και προϊστορία

Κυριακή, 1 Δεκεμβρίου 2019

Battle of Arcadiopolis (970 AD) : The Byzantine general Bardas Skliros defeated all the powerful armies of Eastern Europe in one single battle

The Battle of Arcadiopolis was fought in 970 between a Byzantine army under Bardas Skleros and a Rus' army, the latter also including allied Bulgarian, Pecheneg and Hungarian (Magyar) contingents. In the preceding years, the Rus' ruler Sviatoslav had conquered Bulgaria, and was now menacing Byzantium as well. The Rus' force had been advancing through Thrace towards Constantinople when it was met by Skleros' force. Having fewer men than the Rus', Skleros prepared an ambush and attacked the Rus' army with a portion of his force. The Byzantines then feigned retreat, and succeeded in drawing off the Pecheneg contingent into the ambush, routing it. The remainder of the Rus' army then panicked and fled, and suffered heavy casualties from the pursuing Byzantines. The battle was important as it bought time for the Byzantine emperor John I Tzimiskes to settle his internal problems and assemble a large expedition, which eventually defeated Sviatoslav the next year.

In 965 or 966, a Bulgarian embassy visited the Byzantine emperor Nikephoros II Phokas (r. 963–969) at Constantinople to receive the annual tribute that had been agreed by the two powers as the price of peace in 927. Phokas, flush and self-confident from a series of victories against the Arabs in the East that had led to the recovery of Crete, Cyprus and Cilicia, refused to comply, and even had the envoys beaten up. He followed this up with a show of military strength, by sending a small force to raze a number of Bulgarian border posts in Thrace. It was a clear declaration of war, but Nikephoros' forces were largely preoccupied in the East. Thus the emperor turned to the traditional Byzantine expedient of turning one of the peoples living further north, in modern-day Ukraine, against Bulgaria. He sent an ambassador, the patrikios Kalokyros, to Sviatoslav, ruler of the Rus' with whom the Byzantines had maintained close relations. Sviatoslav enthusiastically responded, and invaded Bulgaria in 967 or 968 in a devastating raid, before returning home to defend his capital against a Pecheneg attack. This forced the Bulgarian tsar, Peter I, to the negotiating table, agreeing to terms favourable to Byzantium. However, this brief sojourn also awakened in Sviatoslav the desire to conquer Bulgaria and establish his own realm there. He returned in force in July or August 969 and conquered the country within a few months. Nikephoros' scheme had backfired dramatically: instead of peace, a new and formidable foe had appeared in the Balkans, and a large part of the Bulgarian nobility appeared to side with the Rus' prince. The emperor, however, was murdered in December 969, and it fell to his successor, John I Tzimiskes (r. 969–976), to deal with the Rus' threat.

Sviatoslav now turned his sights on Byzantium, and to John's entreaties for peace he allegedly answered that the Empire should abandon its European territories to him and withdraw to Asia Minor. Tzimiskes himself was preoccupied with consolidating his position and with countering the unrest of the powerful Phokas clan and its adherents, and delegated the war in the Balkans to his brother-in-law, the Domestic of the Schools Bardas Skleros, and to the eunuch stratopedarches Peter. They were to winter in Thrace and raise an army, whilst sending spies to discover Sviatoslav's intentions. At the news of this, a powerful Rus' force, along with many Bulgarians and a Pecheneg contingent, was sent south over the Balkan Mountains. After sacking the city of Philippopolis (Plovdiv) in Thrace, they bypassed the heavily defended city of Adrianople and turned towards Constantinople. The size of the Rus' army, and whether it comprised the entirety of Sviatoslav's forces or just a division, is unclear. John Skylitzes, for instance, implies that this was the entire Rus' army, numbering an incredible 308,000 men, but the contemporary Leo the Deacon reports that it was a detachment of "over 30,000 men". It is clear, that the Byzantines were considerably outnumbered, and that the Rus' force at Arcadiopolis included significant numbers of Bulgarians, as well as allied contingents of Pechenegs and "Turks" (i.e. Magyars).

Bardas Skleros or Sclerus was a Byzantine general who led a wide-scale Asian rebellion against Emperor Basil II in 976–979. Bardas belonged to the great family of the Skleroi, which owned enormous estates at the eastern outskirts of Asia Minor. His mother Gregoria descended from Basil I's brother Bardas. The greatest coup of his early career was a brilliant defense of Constantinople against the army of Svyatoslav I of Kiev in 970. During the Battle of Arcadiopolis, he reportedly managed to inflict as many as 20,000 casualties on the Rus, while the campaign claimed the lives of merely 25 Greek soldiers. After he had shown himself equal to dealing with the fiercest enemies of Byzantium, Bardas became a trusted advisor to John I Tzimiskes, who was his brother-in-law. "The truth was, the men who had enrolled in Skleros's army were no longer divided in their loyalties: every one of them was a declared rebel. Their leader inspired them with his own resolute determination and bound them into one coherent body. By favours he won their loyalty, by his kindliness he earned their devotion. He reconciled their differences, ate at the same table as his men, drank from the same cup, called them by name, and by his flattery bound them to his allegiance" (Michael Psellos). The bloodline of Bardas Skleros continued. A grandson, Basil Skleros, was married to a sister of Emperor Romanos III. One of Basil's daughters, married Constantine Monomachos, who would become Emperor, while Basil's granddaughter Maria, became mistress of Constantine. One of these women was the grandmother of Vladimir Monomakh, Great Prince of Russia.

Skleros then quickly assembled a force of ten to twelve thousand men and set out to meet the Rus'. The two armies met near Arcadiopolis (Turkish Thrace), some 80 km west of Constantinople. The two primary accounts on the Byzantine side differ on the preliminaries of the battle: Leo the Deacon reports that Skleros sent a scouting detachment ahead under the patrikios John Alakaseus, and then gave battle after only a day, but the later chronicle of Skylitzes reports that for a few days, Skleros with his men remained within the walls of Arcadiopolis as the Rus' encamped nearby, and refused to come out and meet them in battle despite their repeated challenges for him to do so. According to Skylitzes, the Rus' quickly became convinced that the imperial army was too afraid to face them; consequently they roamed about the countryside plundering, neglected their camp defences and spent their nights in heedless revelry. Skleros eventually set out from the city, and divided his forces into three groups: two divisions were placed in ambush on the wooded sides of the road leading towards the Rus' camp, while another, probably some 2,000–3,000 men, was placed under himself (or Alakaseus in Skylitzes' account) and went forth to attack the Rus' host. The Byzantine detachment quickly came into contact with the Rus' army, and charged the Pecheneg contingent. The Byzantines executed a gradual orderly retreat, turning at intervals to charge back at the pursuing Pechenegs, who had thus become separated from the main body of the Rus' army. This conflict was fierce and bloody, taxing the discipline and endurance of the small Byzantine force. According to Leo the Deacon, at one point one of the Pechenegs charged Bardas himself and delivered a sword blow on his helmet, which was deflected by the metal without doing harm. Bardas' young brother Constantine came to his rescue, killing the Pecheneg.

When the two opposing forces reached the place of the ambush, Bardas ordered the trumpets blown and the two concealed Byzantine divisions attacked the Pechenegs from the flanks and the rear. Cut off from aid and surrounded, the Pechenegs began to panic and flee. One of their leaders tried to rally his men, but he was attacked by Bardas Skleros himself, who killed him with a single sword-blow that reportedly cut him in two from his head down to the waist, through the Pecheneg's helmet and cuirass. The loss of the Pecheneg commander turned the battle into a complete rout, and panic spread to the Bulgarian contingent following behind the Pechenegs, which also suffered heavy casualties in the general chaos. The Byzantine casualties in the battle were low (Skylitzes speaks of 25 dead and Leo of 55) although they lost many horses to the Pecheneg arrows, while the losses of the Rus' force, although certainly lower than Leo's claimed 20,000, were still significant, probably running into several thousands. When the two opposing forces reached the place of the ambush, Bardas ordered the trumpets blown and the two concealed Byzantine divisions attacked the Pechenegs from the flanks and the rear. Cut off from aid and surrounded, the Pechenegs began to panic and flee. One of their leaders tried to rally his men, but he was attacked by Bardas Skleros himself, who killed him with a single sword-blow that reportedly cut him in two from his head down to the waist, through the Pecheneg's helmet and cuirass. The loss of the Pecheneg commander turned the battle into a complete rout, and panic spread to the Bulgarian contingent following behind the Pechenegs, which also suffered heavy casualties in the general chaos. The Byzantine casualties in the battle were low (Skylitzes speaks of 25 dead and Leo of 55) although they lost many horses to the Pecheneg arrows, while the losses of the Rus' force, although certainly lower than Leo's claimed 20,000, were still significant, probably running into several thousands.

The Byzantines were unable to exploit this victory or pursue the remnants of the Rus' army, since Bardas Phokas rose in revolt in Asia Minor. Bardas Skleros and his men were consequently withdrawn to Asia Minor, whilst Sviatoslav restricted his forces to the north of the Balkan Mountains. In the spring of the next year, however, with Phokas' rebellion subdued, Tzimiskes himself, at the head of his army, advanced north into Bulgaria. The Byzantines took the Bulgarian capital Preslav, capturing the Bulgarian tsar Boris II, and confined the Rus' in the fortress of Dorostolon (Silistra). After a three-month siege and a series of pitched battles before the city walls, Sviatoslav conceded defeat and abandoned Bulgaria. In Hungarian historiography, the Battle of Arcadiopolis is considered as the final chapter of the Hungarian invasions of Europe, a series of plundering raids both westward and southward since the end of the 9th century. Following that the new Grand Prince, Géza consolidated his authority and also supported Christian missionaries from Western Europe (experiencing the fate of the Bulgarian patriarchate after John Tzimiskes's campaign against Bulgaria, when lost its independence), which led to the Christianization of the Magyars and the establishment of the Christian Kingdom of Hungary by the beginning of the new millennium
Πηγή :

Σάββατο, 16 Νοεμβρίου 2019

Guanches : The descendants of mythic Atlantis in Canary Islands

Plato : " Many great and wonderful deeds are recorded of your state in our histories. But one of them exceeds all the rest in greatness and valour. For these histories tell of a mighty power which unprovoked made an expedition against the whole of Europe and Asia, and to which your city put an end. This power came forth out of the Atlantic Ocean, for in those days the Atlantic was navigable; and there was an island situated in front of the straits which are by you called the Pillars of Heracles; the island was larger than Libya and Asia put together, and was the way to other islands, and from these you might pass to the whole of the opposite continent which surrounded the true ocean; for this sea which is within the Straits of Heracles is only a harbour, having a narrow entrance, but that other is a real sea, and the surrounding land may be most truly called a boundless continent. Now in this island of Atlantis there was a great and wonderful empire which had rule over the whole island and several others, and over parts of the continent, and, furthermore, the men of Atlantis had subjected the parts of Libya within the columns of Heracles as far as Egypt, and of Europe as far as Tyrrhenia. This vast power, gathered into one, endeavoured to subdue at a blow our country and yours and the whole of the region within the straits; and then, Solon, your country shone forth, in the excellence of her virtue and strength, among all mankind. She was pre-eminent in courage and military skill, and was the leader of the Hellenes. And when the rest fell off from her, being compelled to stand alone, after having undergone the very extremity of danger, she defeated and triumphed over the invaders, and preserved from slavery those who were not yet subjugated, and generously liberated all the rest of us who dwell within the pillars. But afterwards there occurred violent earthquakes and floods; and in a single day and night of misfortune all your warlike men in a body sank into the earth, and the island of Atlantis in like manner disappeared in the depths of the sea. For which reason the sea in those parts is impassable and impenetrable, because there is a shoal of mud in the way; and this was caused by the subsidence of the island."
Atlantean civilization ended around the 10,000 B.C.E..   It declined, and was destroyed by natural disasters and invaders from Western Europe. According to Spence, Atlantis was located in the vicinity of the Canary Islands, where conditions were optimal for a flourishing Neolithic civilization.  Its evidence lies in the spread of an “Atlantis culture complex” most notably to North Africa, Mediterranean Europe and Central and South America. An interesting theory is the Atlanteans are ethnically linked to the ancient Guanches and Berbers whose origins have been elusive to anthropologists. The Guanches were first described by a 12th century Arab geographer Muhammad Al-Idrisi who visited the Canary Islands and found a mysterious indigenous population.  He wrote about visiting a village:  “whose inhabitants have long and flaxen hair and the women are of a rare beauty.”  No one knows how the Guanches came to arrive on the Atlantic island. Similar to the ancient Berbers (who lived in the evocatively named Atlas Mountains of Northern Africa), the Guanches are described as physically distinct from their Mediterranean and North African neighbors.  They were tan in complexion but tall in stature and tended to be fair haired.  These characteristics lend themselves to a rich mythology, which I propose the Atlanteans capitalized on.  They were the sons of gods, the “chosen ones.”  With their high-minded claims to heredity, they managed to colonize the pre-historic world.

Location hypotheses of Atlantis are various proposed real-world settings for the fictional island of Atlantis, described as a lost civilization mentioned in Plato's dialogues Timaeus and Critias, written about 360 B.C. In these dialogues, a character named Critias claims that an island called Atlantis was swallowed by the sea about 9,200 years previously. According to the dialogues, this story was passed down to him through his grandfather, also named Critias, who in turn got it from his father, Dropides, who had got it from Solon, the famous Athenian lawmaker, who had got the story from an Egyptian sanctuary. Plato's dialogues locate the island in the Atlantic Pelagos "Atlantic Sea", "in front of" the Pillars of Hercules (Στήλες του Ηρακλή) and facing a district called modern Gades or Gadira (Gadiron), a location that some modern Atlantis researchers associate with modern Gibraltar; however various locations have been proposed. It has been thought that when Plato wrote of the Sea of Atlantis, he may have been speaking of the area now called the Atlantic Ocean. The ocean's name, derived from Greek mythology, means the "Sea of Atlas". Plato remarked that, in describing the origins of Atlantis, this area was allotted to Poseidon. In Ancient Greek times the terms "Ocean" and "Atlas" both referred to the 'Giant Water' which surrounded the main landmass known at that time by the Greeks, which could be described as Eurafrasia, and thus this water mass was considered to be the 'end of the (known) world', for the same reason the name "Atlas" was given to the mountains near the Ocean, the Atlas Mountains, as they also denoted the 'end of the (known) world'.
The Canary Islands have been identified as remnants of Atlantis by numerous authors. For example, in 1803, Bory de Saint-Vincent in his Essai sur les îles fortunées et l'antique Atlantide proposed that the Canary Islands, along with the Madeira, and Azores, are what remained after Atlantis broke up. Many later authors, i.e. Lewis Spence in his The Problem of Atlantis, also identified the Canary Islands as part of Atlantis left over from when it sank.

The Canary Islands are a Spanish archipelago and the southernmost
autonomous community of Spain located in the Atlantic Ocean, 100 kilometres west of Morocco at the closest point. The Canary Islands, which are also known informally as the Canaries, are among the outermost regions (OMR) of the European Union proper. It is also one of eight regions with special consideration of historical nationality as recognized by the Spanish Government. The Canary Islands belong to the African Plate like the Spanish cities of Ceuta and Melilla, the two on the African mainland. The seven main islands are (from largest to smallest in area) Tenerife, Fuerteventura, Gran Canaria, Lanzarote, La Palma, La Gomera and El Hierro. The archipelago includes many smaller islands and islets: La Graciosa, Alegranza, Isla de Lobos, Montaña Clara, Roque del Oeste and Roque del Este. It also includes a series of adjacent roques (those of Salmor, Fasnia, Bonanza, Garachicoa and Anaga). In ancient times, the island chain was often referred to as "the Fortunate Isles". The Canary Islands are the most southerly region of Spain and the largest and most populated archipelago of the Macaronesia region. Historically, the Canary Islands have been considered a bridge between four continents: Africa, North America, South America and Europe.

The archipelago's beaches, climate and important natural attractions, especially Maspalomas in Gran Canaria and Teide National Park and Mount Teide (a World Heritage Site) in Tenerife (the third tallest volcano in the world measured from its base on the ocean floor), make it a major tourist destination.  The seven major islands, one minor island, and several small islets were originally volcanic islands, formed by the Canary hotspot. During the time of the Spanish Empire, the Canaries were the main stopover for Spanish galleons on their way to the Americas, which came south to catch the prevailing north-easterly trade winds. The name Islas Canarias is likely derived from the Latin name Canariae Insulae, meaning "Islands of the Dogs", a name that was applied only to Gran Canaria. According to the historian Pliny the Elder, the Mauretanian king Juba II named the island Canaria because it contained "vast multitudes of dogs of very large size". It is considered that the aborigines of Gran Canaria called themselves "Canarios". It is possible that after being conquered, this name was used in plural in Spanish, i.e., as to refer to all of the islands as the Canarii-as.

The islands may have been visited by the Phoenicians, the Greeks, and the Carthaginians. King Juba II (48 BC-23 AD), Caesar Augustus's Numidian protégé, is credited with discovering the islands for the Western world. According to Pliny the Elder, Juba found the islands uninhabited, but found "a small temple of stone" and "some traces of buildings". Juba dispatched a naval contingent to re-open the dye production facility at Mogador in what is now western Morocco in the early first century AD. That same naval force was subsequently sent on an exploration of the Canary Islands, using Mogador as their mission base. The Romans named each of the islands: Ninguaria or Nivaria( Tenerife), Canaria (Gran Canaria), Pluvialia or Invale (Lanzarote), 
Ombrion (La Palma), Planasia (Fuerteventura), Iunonia or Junonia (El Hierro) and Capraria (La Gomera). Roman author and military officer Pliny the Elder, drawing upon the accounts of Juba II, king of Mauretania, stated that a Mauretanian expedition to the islands around 50 BC found the ruins of great buildings, but otherwise no population to speak of. If this account is accurate, it may suggest that the Guanches were not the only inhabitants, or the first ones; or that the expedition simply did not explore the islands thoroughly. Tenerife, specifically the archaeological site of the Cave of the Guanches in Icod de los Vinos, has provided habitation dates dating back to the 6th century BC, according to analysis carried out on ceramics that were found inside the cave. When the Europeans began to explore the islands in the late Middle Ages, they encountered several indigenous peoples living at a Neolithic level of technology. Although the prehistory of the settlement of the Canary Islands is still unclear, linguistic and genetic analyses seem to indicate that at least some of these inhabitants shared a common origin with the Berbers on the nearby North African coast. The precolonial inhabitants came to be known collectively as the Guanches, although Guanches had been the name for only the indigenous inhabitants of Tenerife. In 1402, the Castilian conquest of the islands began. The Castilians continued to dominate the islands, but due to the topography and the resistance of the native Guanches, they did not achieve complete control until 1496, when Tenerife and La Palma were finally subdued by Alonso Fernández de Lugo. After that, the Canaries were incorporated into the Kingdom of Castile.

The Guanches were the aboriginal inhabitants of the Canary Islands. In 2017, the first genome-wide data from the Guanches confirmed a North African origin and that they were genetically most similar to modern North African Berber peoples of the nearby North African mainland. It is believed that they migrated to the archipelago around 1000 BC or perhaps earlier. Strictly speaking, the Guanches were the indigenous peoples of Tenerife. The name came to be applied to the indigenous populations of all the seven Canary Islands, those of Tenerife being the most important or powerful. What remains of their language, Guanche a few expressions, vocabulary words and the proper names of ancient chieftains still borne by certain families exhibits positive similarities with the Berber languages. The first reliable account of the Guanche language was provided by the Genoese explorer Nicoloso da Recco in 1341, with a translation of numbers used by the islanders. According to European chroniclers, the Guanches did not possess a system of writing at the time of conquest; the writing system may have fallen into disuse or aspects of it were simply overlooked by the colonizers. Inscriptions, glyphs and rock paintings and carvings are quite abundant throughout the islands. Petroglyphs attributed to various Mediterranean civilizations have been found on some of the islands.

The geographic accounts of Pliny the Elder and of Strabo mention the Fortunate Isles but do not report anything about their populations. An account of the Guanche population may have been made around AD 1150 by the Arab geographer Muhammad al-Idrisi in the Nuzhatul Mushtaq, a book he wrote for King Roger II of Sicily, in which reports a journey in the Atlantic Ocean made by the Mugharrarin (the adventurers), a family of Andalusian seafarers from Lisbon. reports that, after having reached an area of "sticky and stinking waters", the Mugharrarin moved back and first reached an uninhabited Island (Madeira or Hierro), where they found "a huge quantity of sheep, which its meat was bitter and inedible" and, then, "continued southward" and reached another island where they were soon surrounded by barks and brought to "a village whose inhabitants were often fair haired with long and flaxen hair and the women of a rare beauty". Among the villagers, one did speak Arabic and asked them where they came from. Then the king of the village ordered them to bring them back to the continent where they were surprised to be welcomed by Berbers. Genetic evidence shows that northern African peoples made a significant contribution to the aboriginal population of the Canaries following desertification of the Sahara at some point after 6000 BC. Linguistic evidence suggests ties between the Guanche language and the Berber languages of North Africa, particularly when comparing numeral systems. Research into the genetics of the Guanche population have led to the conclusion that they share an ancestry with Berber peoples.

According to an international investigation whose results were given in 2017, a small part of the Guanches aborigines had as relatives the first European farmers from Anatolia (Asia Minor). This data has been discovered thanks to the analysis of the genome which also confirms that the vast majority of Canarian aborigines come from North Africa but were also related to the first European farmers, whose genetics were introduced into Europe from Anatolia through the migrations of farmers during the Neolithic expansion, around 7,000 years ago.Another study in 2018 confirmed that, like the Guanches, both ancient and modern North Africans are also partly related to Anatolia/Europe. Beñesme or Beñesmer was a festival of the agricultural calendar of the Guanches (the Guanche new year) to be held after the gathering of crops devoted to Chaxiraxi (on August 15). In this event the Guanches shared milk, gofio, sheep or goat meat. At the present time, this coincides with the pilgrimage to the Basilica of the Virgin of Candelaria (Patron of Canary Islands). The island of Tenerife was divided into nine small kingdoms (menceyatos), each ruled by a king or Mencey. The Mencey was the ultimate ruler of the kingdom, and at times, meetings were held between the various kings. When the Castilians invaded the Canary Islands, the southern kingdoms joined the Castilian invaders on the promise of the richer lands of the north; the Castilians betrayed them after ultimately securing victory at the Battles of Aguere and Acentejo.

A 2003 genetics research article by Nicole Maca-Meyer et al. published in the European Journal of Human Genetics compared aboriginal Guanche mtDNA (collected from Canarian archaeological sites) to that of today's Canarians and concluded that, "despite the continuous changes suffered by the population (Spanish colonisation, slave trade), aboriginal mtDNA (direct maternal) lineages constitute a considerable proportion (42 – 73%) of the Canarian gene pool. According to this article, both percentages are obtained using two different estimation methods; nevertheless according to the same study the percentage that could be more reliable is the one of 73%. Maca-Meyer et al. states that historical evidence does support the explanation of "strong sexual a result of a strong bias favoring matings between European males and aboriginal females, and to the important aboriginal male mortality during the Conquest." The genetics thus suggests the native men were sharply reduced in numbers due to the war, large numbers of Spaniard men stayed in the islands and married the local women, the Canarians adopted Spanish names, language, and religion, and in this way, the Canarians were Hispanicized. According to a recent study by Fregel et al. 2009, in spite of the geographic nearness between the Canary Islands and Morocco, the genetic heritage of the Canary islands male lineages, is mainly from European origin.
Πηγή :

Σάββατο, 2 Νοεμβρίου 2019

Byzantine Reconquest : The Medieval Greek reconquest of Middle East

The Byzantine reconquest of Cilicia was a series of conflicts and engagements between the forces of the Byzantine Empire under Nikephoros II Phokas and the Hamdanid ruler of Aleppo, Sayf al-Dawla, over control of the region of Cilicia in southeastern Anatolia. Since the Muslim conquests of the 7th century, Cilicia had been a frontier province of the Arab world and a base for regular raids against the Byzantine provinces in Anatolia. By the middle of the 10th century, the fragmentation of the Abbasid Caliphate and the strengthening of Byzantium under the Macedonian dynasty allowed the Byzantines to gradually take the offensive. Under the soldier-emperor Nikephoros II Phokas (r. 963–969– ), with the help of the general and future emperor John I Tzimiskes, the Byzantines overcame the resistance of Sayf al-Dawla, who had taken control of the former Abbasid borderlands in northern Syria, and launched a series of aggressive campaigns that in 964–965 recaptured Cilicia. The successful conquest opened the way for the recovery of Cyprus and Antioch over the next few years, and the eclipse of the Hamdanids as an independent power in the region.

By the time Nicephorus became emperor, after his successful seizure of Crete, he had decided on a grander plan to expand Byzantine territory, rather than merely sack the Arab cities and withdraw. He began his invasion in Autumn 964 and set out with an army of 40,000. He began by spreading out his lighter infantry throughout the Cilician countryside and ordered them to loot and plunder the villages in order to ensure a general atmosphere of confusion and disarray among al-Dawla's administration. Nicephorus then marched the main segment of his forces, the Imperial Army plus the forces of the themes of Asia Minor, through Arab territory and began to capture major fortresses and cities. He took Adana, Anazarbus, and around twenty other fortified cities. He then marched on to Mopsuestia. Tarsus and Mopsuestia were the two largest remain fortresses in the region. Nicephorus quickly realized, after bombarding the city, that only a prolonged siege would manage to force Mopsuestia to capitulate. Soon, with the coming of winter, Nicephorus retreated to his regional capital of Caesarea, where he passed the season preparing for next year's campaigning season on the sieges of Mopsuestia and Tarsus. At the spring of 965, Nicephorus once again collected his forces and departed for Cilicia. This time, however, Nicephorus headed strait for Tarsus. There he met the garrison outside of the walls of the city and engaged it. He decisively defeated the army and drove them back into the fortress. He then blockaded the city, raided the surrounding countryside and left for Mopsuestia, leaving the city besieged, blockade, and surrounded by destruction and desolation. He began to in turn siege Mopsuestia, bombarding the city with archers and siege engines. He then employed a similar strategy as used in the Siege of Chandax only four years earlier. He instructed his engineers to dig under the city fortifications while the Arabs were distracted and collapse the weakest perceived section of the wall. This worked, and soon the Byzantines began to pour into the city from the destroyed section. The city was then looted and razed, while Nicephorus deported all of its inhabitants. He then returned to Tarsus where the populace, after hearing of the destruction of Mopsuestia, sought terms with the Greeks. They handed over the city to Nicephorus in exchange for the safe passage of migrants seeking to emigrate to Syria, which he granted. With the capture of these two cities, Cilicia once again came under the suzerainty of Byzantium, and Nicephorus returned to Constantinople. It was around this time that on Cyprus the Byzantine general Niketas Chalkoutzes staged a coup. The nature of the circumstances of this coup are dubious due to a lack of sources, but it is clear that the Abbasid authorities had no preconceived notions of it as it was incredibly successful. The island was returned to the Byzantines and reintegrated into the Theme System.

Following the conquest of Crete, Nikephoros soon returned to the east with a large and well-equipped army and almost immediately marched into Cilicia. In February 962, he captured Anazarbos, while the major city of Tarsus ceased to recognize the Hamdanid Emir of Aleppo, Sayf al-Dawla. Nikephorus continued to ravage the Cilician countryside, defeating the governor of Tarsus, ibn al-Zayyat in open battle; al-Zayyat later committed suicide on account of the loss. He soon returned to the regional capital of Caesarea. Upon the beginning of the new campaigning season, al-Dawla entered the Byzantine Empire and began to conduct raids. This strategy, however, would prove fatal for him, as it left Aleppo dangerously undefended. Nikephoros soon took the city of Manbij. In December, an army split between Nikephoros and John I Tzimiskes marched towards Aleppo, quickly routing an opposing force led by Naja al-Kasaki. Al-Dawla's force caught up with the Byzantines, but he too was routed, and Nikephoros and Tzimiskes entered Aleppo on December 24. The loss of the city would prove to be both a strategic and moral disaster for the Hamdanids. It was probably on these campaigns that Nikephoros earned the sobriquet, "The Pale Death of the Saracens". During the capture of Aleppo, the Byzantine army took possession of 390,000 silver dinars, 2,000 camels, and 1,400 mules.

Following the quelling of some civil unrest in the spring of 966, Nicephorus once again set out for the east. Nicephorus' strategy was not one of traditional Byzantine origin, but combined the tactics used by the Arabs with his own strategy. He largely avoided open confrontation, pillaging, raiding and capturing cities where he could. He marched east with his army from Constantinople, joining up with his new forces as he passed through Byzantine Cilicia, and advanced onto Syria. Nicephorus soon led his army to Antioch, where he set up a light siege and began to raid the countryside. In the fall of 967, Nicephorus captured many forts in southern Syria, and eventually came to Tripoli. He wished to meet up with his navy there, but the winds and tides were uncooperative and he could not besiege the city, and instead marched north to the fortress of Arqa, which he soon captured and looted. It was around this time in 967 that al-Dawla died. His successor, Sa'd al-Dawla, was a weak and ineffectual ruler, and by the time he ascended the throne, Hamdanid territory had become a mere battlefield on which the Byzantines and Fatimids could settle their disputes. Nicephorus did not cease the pillage of Syria until the spring of 969 when he returned to Constantinople. However, he left a large garrison in a citadel of his construction outside of Antioch in order to maintain the siege. Around a year later, Byzantine forces retook Antioch and cemented Byzantine control of the region. 
From 964 to 965, Nikephoros led an army of 40,000 men which conquered Cilicia and conducted raids in Upper Mesopotamia and Syria, while the patrician Niketas Chalkoutzes recovered Cyprus. In the spring of 964, Nikephorus headed east. During the summer he captured Anazarbos and Adana before withdrawing. Later that year Nikephoros attempted to quickly take Mopsuestia, but failed, returning to Caesarea. It was around this time that Niketas Chalkoutzes instigated a coup on Cyprus, which at the time was a shared condominium between the Byzantines and the Arabs. In the summer of 965, the conquest of Cilicia began in earnest. Nikephorus and Tzimiskes seized Mopsuestia July 13, while Leo Phokas invested Tarsus and Nikephoros and Tzimiskes arrived soon after. Nikephoros won a pitched battle against the Tarsiots, routing their forces with his "ironclad horsemen", referencing the Byzantine cataphracts. Within a fortnight, Tarsus surrendered on August 16th to Nikephoros who allowed the inhabitants to leave the city unharmed but plundered the city. With the fall of these two strongholds, Cilicia was in the hands of the Byzantines. In 967 or 968, Nikephoros annexed the Armenian state of Taron by diplomacy. In 968, Nikephoros conducted a raid which reached the city of Tripoli, raiding and sacking most of the fortresses along his path. His aim was to cut off Antioch from its allies: the city was unsuccessfully blockaded two times in 966 and 968, and so the emperor decided to take it by hunger (so as not to damage to city) and left a detachment (a taxiarchy) of 1500 men in the fort of Baghras, which lies on the road from Antioch to Alexandretta. The commander of the fort, the patrikios Michael Bourtzes, disobeyed the emperor's orders and took Antioch with a surprise attack, supported by the troops of the stratopedarch Petros, eunuch of the Phokas family. Bourtzes was disgraced for his insubordination, and later joined the plot that killed Phokas.

The Syrian campaigns of John Tzimiskes were a series of campaigns undertaken by the Byzantine emperor John I Tzimiskes against the Fatimid Caliphate in the Levant and against the Abbasid Caliphate in Syria. Following the weakening and collapse of the Hamdanid Dynasty of Aleppo, much of the Near East lay open to Byzantium, and, following the assassination of Nikephoros II Phokas, the new emperor, John I Tzimiskes, was quick to engage the newly successful Fatimid Dynasty over control of the near east and its important cities, namely Antioch, Aleppo, and Caesarea. He also engaged the Emir of Mosul, who was under the suzerainty of the Abbasid Caliph in Baghdad, over control of parts of Upper Mesopotamia (Jazira). Relations between the Byzantines in Greece and Asia Minor and the Fatimids in Egypt had taking a steep downward turn halfway through the 10th Century. Following the disintegration of the Hamdanid Dynasty in Aleppo, tensions between the two empires continued to inflate until conflict became inevitable. However, the Byzantines looked not only to expand into the Levant and Syria, following their conquest of Cilicia, but also too expand further east into Armenia and Upper Mesopotamia, modern Iraq, in order to unite with the native Christian peoples there and to cripple the power of the Abbasid Caliph, who was nominally under the suzerainty of the Buyids. Late in 969, John Tzimiskes, a prominent leader of the Byzantine army, assassinated Nikephoros Phokas, then the Byzantine Emperor, and ascended the throne. While John had been fighting in Bulgaria, the Fatimids managed to break into the Byzantine Empire itself and laid siege to Antioch, which had been captured from the Hamdanids six years earlier. Soon, by spring 971, an invading force of Qarmatians into Fatimid Syria forced the Egyptian army too withdraw. The failure of the Fatimids to take Antioch proved the stability of Byzantium's eastern front, and, later in 971, John planned to initiate yet another eastern campaign. John left Constantinople in Spring 972 and crossed the Euphrates in October of the same year. John quickly besieged and entered the city of Nisibis which he used to stage numerous raids on the surrounding countryside. The Emir of Mosul, who was a suzerain of the Abbasid court at Baghdad, Abu Taghlib, soon agreed to pay annual tribute to the Byzantines. John then quickly moved towards Mayyafariqin, but he was unable to take the city before the campaigning season ended.

As the campaigning season ended, John appointed to the position of Domestic of the East an Armenian named Mleh; his job was to maintain stability at the frontier. During the winter of 972–3, Mleh collected a strong force of Byzantine soldiers with the objective of putting pressure on Abu Taghlib. He quickly set out for the border town of Amida, while Taghlib responded by sending an army under his brother Hibat Allah to challenge the invaders. Mleh's army was swiftly destroyed with a few survivors entering the captivity of Taghlib, including Mleh, who would die in captivity by March 974. The defeat of Mleh was significant, as it undermined the Byzantine's position with the Armenians in terms of securing a possible alliance, as well as losing their annual tribute from Mosul. The defeat of Mleh would also cause a rift to form between Taghlib and the Caliph in Baghdad, Al-Muti, on the subject of how best to deal with the threat they posed. The Armenians soon held a conference, and, after discussing with Byzantine envoys, formed a deal to accompany the Byzantines in a joint invasion of Syria and Mesopotamia in Spring 974, John marched east and joined with the Armenian forces at the capital of Taron, Muş. John swiftly advanced through Taghlib's lands, accepting tribute from Amida and Mayyafariqin in turn; he soon passed Nisibis, which was then deserted. John hoped to eventually advance on Mosul, and perhaps even Baghdad itself, thereby breaking the power of the Arabs in Mesopotamia whilst also increasing his legitimacy at home. He soon advanced into Jazira. Later that year, however, John received news from across the fertile crescent: the Fatimids had crushed the Qarmatians in Syria and were now advancing up the Levant towards Antioch, having already taken Tripoli and Beirut. John realized that the risk posed to Antioch and Cilicia was far greater than any gains to be had from possessing Baghdad, and so he soon headed west, splitting his army in two. The Armenians were sent home and the Byzantines went on to resupply and refresh the garrison at Antioch. John then returned to Constantinople to celebrate a Triumph, and returned to the east in Spring 975. John, once again, marched out of Antioch and down the Orontes, quickly taking Homs. From there he besieged and took Baalbek, and then advanced on Damascus, whose ruler, Amir Aftakin, a refugee from Baghdad who had recognized Fatimid suzerainty, surrendered his lands to John. John then marched south, taking Galilee, Tiberias, and Nazareth. Envoys from Acre soon reached John's camp on Mt. Tabor accepting a Byzantine garrison. Envoys also arrived from Ramleh and Jerusalem expressing their desire for John to take their cities. He soon took Caesarea, which would prove to be the limit of his advance. At this point John was far too concerned with the Fatimids' continual hold on the Levantine coast to advance further into Palestine. Important cities such as Tripoli, Sidon, and Byblos were still in Egyptian hands, and the clear threat these cities' garrisons posed to the integrity of Byzantine supply lines forced John to conquer these territories before advancing further. He proceeded to march to the coast and take Beirut after a fierce battle. He then marched north and took Byblos, heading towards Tripoli from there. Despite putting up a fierce siege and ravaging the countryside, John was unable to take the city. From there he marched north virtually unopposed, taking Balamea, Gabala, and numerous other cities. At this point, John now controlled all of the coast from Antioch to Caesarea, except for Tripoli. John then marched inland, mopping up any last pockets of resistance, including the cities of Burzuya and Sahyun. Governors and garrisons were appointed for the conquered cities, the administration arranged, and John returned to Antioch in September 975.

Basil II ( c. 958 – 1025), nicknamed the Bulgar Slayer was senior Byzantine Emperor for almost 50 years (976 – 1025), having been a junior colleague to other emperors since 960. He and his brother Constantine were named as co-rulers before their father Romanos II died in 963. The throne went to two generals, Nikephoros Phokas (r. 963–969) then John Tzimiskes (r. 969–976), before Basil became senior emperor. Once the internal strife was quelled, Basil turned his attention to the Empire's other enemies. The Byzantine civil wars had weakened the Empire's position in the east, and the gains of Nikephoros II and John I had nearly been lost to the Fatimid Caliphate. In 987–988, a seven-year truce with the Fatimids was signed; it stipulated an exchange of prisoners, the recognition of the Byzantine emperor as protector of Christians under Fatimid rule and of the Fatimid Caliph as protector of Muslims under Byzantine control, and the replacement of the name of the Abbasid caliph with that of the Fatimid caliph in the Friday prayer in the mosque at Constantinople. This lasted until the long-time vizier Yaqub ibn Killis died in 991. Fatimid caliph Al-Aziz Billah chose to pursue a more aggressive stance in Syria and appointed Manjutakin as governor of Damascus.

Encouraged by the defectors after the death of emir Sa'd al-Dawla, Al-Aziz decided to renew his attacks on the Hamdanid Emirate of Aleppo, a Byzantine protectorate, perhaps expecting Basil would not interfere. Manjutakin invaded the emirate, defeated a Byzantine force under the doux of Antioch Michael Bourtzes in June 992, and laid siege to Aleppo. The city easily resisted. In early 993, after thirteen months of campaigning, a lack of supplies forced Manjutakin to return to Damascus. In 994, Manjutakin resumed his offensive and in September scored a major victory at the Battle of the Orontes against Bourtzes. Bourtzes' defeat forced Basil to intervene personally in the East; with his army, he rode through Asia Minor to Aleppo in sixteen days, arriving in April 995. Basil's sudden arrival and the exaggeration of his army's strength circulating in the Fatimid camp caused panic in the Fatimid army, especially because Manjutakin, expecting no threat, had ordered his cavalry horses to be dispersed around the city for pasture. Despite having a considerably larger and well-rested army, Manjutakin was at a disadvantage. He burned his camp and retreated to Damascus without battle. The Byzantines besieged Tripoli unsuccessfully and occupied Tartus, which they refortified and garrisoned with Armenian troops. Al-Aziz now prepared to take to the field in person against the Byzantines and initiated large-scale preparations but they were abandoned upon his death.

Warfare between the two powers continued as the Byzantines supported an anti-Fatimid uprising in Tyre. In 998, the Byzantines under Damian Dalassenos, the successor of Bourtzes, launched an attack on Apamea but the Fatimid general Jaysh ibn al-Samsama defeated them in battle on 19 July 998. This defeat drew Basil back into the conflict; he arrived in Syria in October 999 and remained there for three months. Basil's troops raided as far as Baalbek, placed a garrison at Shaizar, and burnt three minor forts in the vicinity of Abu Qubais, Masyath, and 'Arqah. The siege of Tripoli in December failed while Hims was not threatened. Basil's attention was diverted to developments in Georgia following the murder of David III Kuropalates; he departed for Cilicia in January and dispatched another embassy to Cairo. In 1000, a ten-year truce was concluded between the two states. For the remainder of the reign of Al-Hakim bi-Amr Allah (r. 996–1021), relations remained peaceful as al-Hakim was more interested in internal affairs. Even the acknowledgement of Fatimid suzerainty by Abu Muhammad Lu'lu' al-Kabir of Aleppo in 1004 and the Fatimid-sponsored installment of Aziz al-Dawla as the city's emir in 1017 did not lead to a resumption of hostilities, especially because al-Kabir continued to pay tribute to the Byzantines and al-Dawla quickly began acting as an independent ruler. Al-Hakim's persecution of Christians in his realm and especially the 1009 destruction of the Church of the Holy Sepulchre at his orders strained relations and, along with Fatimid interference in Aleppo, provided the main focus of Fatimid–Byzantine diplomatic relations until the late 1030s.

Following the loss of Cilicia and Antioch, the Hamdanid state began to deteriorate rapidly. A string of rebellions would fracture and crush the dynasty's power, and the state would barely last to the end of the century before being vassalized and subsequently dissolved by the Fatimid Dynasty of Egypt, which would in turn rise to dominate the Levant and the near east for centuries. Byzantium, on the other hand, would continue to expand under the successive emperors Nicephorus, John II Tzimiskes, and Basil II. In fact, the Byzantines would see nearly unchecked expansion for over a century from the conquests of Cilicia and Antioch, only finally being subdued by the Seljuk Empire at the Battle of Manzikert in 1071.
Πηγή :

Σάββατο, 19 Οκτωβρίου 2019

Η μάχη της Φασεως Λαζικής (555 Μ.Χ) : Η βυζαντινή στρατηγική του Μαρτίνου που κατανίκησε την περσική στρατιά στον Καύκασο

Η δεύτερη φάση της εξωτερικής πολιτικής του Ιουστινιανού αρχίζει με την επέλαση και την καταστροφή που σκορπίζει ένας καινούργιος και διαφορετικός εχθρός, η βουβωνική πανώλη. Ξεκινώντας από την Αίγυπτο και περνώντας από την Συρία και την Μ. Ασία, η πανούκλα θα φτάσει και στην Κωνσταντινούπολη. Σύμφωνα με στατιστικές μελέτες νεώτερων ιστορικών, ένας αριθμός που κυμαίνεται από το ένα τρίτο έως το μισό του πληθυσμού, πρέπει να υπέκυψε στην αρρώστεια αυτή. Οι συνέπειες της ήταν τρομακτικές σε δημογραφικό, στρατιωτικό και οικονομικό επίπεδο και θα παρεμποδίσει πολύ τον αυτοκράτορα στην προσπάθεια του να αντιμετωπίσει τους εχθρούς που σε διάφορα μέτωπα αντιμετώπιζε. Η λειψανδρία ανάγκασε τον Ιουστινιανό να στραφεί προς τους βαρβαρικούς πληθυσμούς για την στρατολόγηση ανδρών, παρ’ όλο που δεν θεωρούσε πως αυτή ήταν η καλύτερη λύση, ούτε εναρμονίζονταν με την άποψη που είχε περί κράτους. Η δεκαετία από το 540 έως το 550 χαρακτηρίζεται από την οπισθοχώρηση των Βυζαντινών και από απώλειες σε όλα τα μέτωπα. Την στιγμή που ο Βελισάριος προσπαθούσε να αντιμετωπίσει με αντεπιθέσεις και συνεχείς οχλήσεις τους πέρσες το 541 και το 542, ο Τοτίλας εκμεταλλευόμενος την απουσία ουσιαστικά στρατευμάτων στην Ιταλία, κατελάμβανε ένα μεγάλο αριθμό πόλεων, με σημαντικότερη την Νάπολη το 543. Το 544 ο Βελισάριος αποστέλλεται ξανά στην Ιταλία, αλλά ο στρατός του ήταν πολύ μικρός για να αντιμετωπίσει τις υπέρτερες δυνάμεις των Οστρογότθων. Το 545 ο Ιουστινιανός έκλεισε ειρήνη με τους πέρσες, οι οποίοι από την πλευρά τους είχαν υποστεί μεγάλες απώλειες από την πανούκλα, αλλά η Λαζική παρέμεινε στα χέρια τους. Ο Τοτίλας το 546 κατελάμβανε την Ρώμη και ο Βελισάριος καλούσε απεγνωσμένα σε βοήθεια. Τον επόμενο χρόνο μόνο η Ραβένα και τα λιμάνια της Αγκόνα και του Οτράντο, βρίσκονταν ακόμα στα χέρια των Βυζαντινών, ενώ ο Βελισάριος ανακλήθηκε στην πρωτεύουσα το 549. Παρ’ όλα τα οχυρωματικά έργα του Ιουστινιανού στα σύνορα και την ενδοχώρα των Βαλκανίων, οι Σλάβοι λεηλάτησαν την Θράκη το 545, ενώ το 548 έφθασαν μέχρι το Δυρράχιο. Το 550 μάλιστα προωθήθηκαν σε απόσταση 60 χιλιομέτρων από την ίδια την Κωνσταντινούπολη.

Η κατάσταση φαινόταν απελπιστική, αλλά η ενεργητικότητα και το χάρισμα του Ιουστινιανού να επιλέγει τους σωστούς συνεργάτες, αποδείχτηκε και πάλι ανώτερη των περιστάσεων. Το 551 ανανεώνει την ειρήνη με τους πέρσες, αφήνοντας τα πράγματα στην προτέρα κατάσταση τους, με την εξαίρεση της Πέτρας, την οποία ανέκτησε από τους αντιπάλους του. Τον επόμενο χρόνο ετοιμάζει ένα μεγάλο στρατό, που λόγω της έλλειψης βυζαντινών υπηκόων εξ αιτίας της πανούκλας, που είχε αποδεκατίσει τον πληθυσμό, στην σύνθεση του περιλάμβανε πολλούς βαρβάρους. Επικεφαλής του στρατού τοποθέτησε έναν άνθρωπο που φυσιολογικά δεν θα έπρεπε να έχει κανένα στρατιωτικό προσόν, τον ευνούχο Ναρσή. Η στρατηγική του Ναρσή και ο μεγαλύτερος αριθμός των στρατευμάτων του αποδείχτηκαν καθοριστικοί παράγοντες για την επικράτηση των Βυζαντινών. Στην μάχη της Μπούστας ο Τοτίλας πληγώθηκε θανάσιμα και η χαριστική βολή δόθηκε από τον Ναρσή στην μάχη του όρους Λακτάριου, νότια του Βεζούβιου, που σημάδεψε την υποταγή των Οστρογότθων, όπου σκοτώθηκε και ο Τεϊας, ο διάδοχος του Τοτίλα. Το 554 ο Ιουστινιανός μπορούσε να θεωρήσει την κατάκτηση της Ιταλίας ολοκληρωμένη, παρά την αντίσταση κάποιων μεμονωμένων Οστρογότθων, που με την βοήθεια Φράγκων και Αλαμανών θα προσπαθήσουν μάταια να αντισταθούν στους Βυζαντινούς. Και η τελευταία αυτή αντίσταση τέλειωσε το 562. Το 556 ο Ιουστινιανός εξέδιδε μια Πράξη για την αναδιοργάνωση της ζωής στην Ιταλία, που επανέφερε τα πράγματα στην προηγούμενη κατάσταση, παραγράφοντας όλες τις κοινωνικές μεταρρυθμίσεις του Τοτίλα. Οι ισχυροί γαιοκτήμονες επανέκτησαν τα δικαιώματα τους και τους δουλοπάροικους τους, ενώ τα φορολογικά μέτρα αποσκοπούσαν στην όσο το δυνατόν ορθολογικότερη κατανομή των συνεισφορών της κάθε τέξης. Όμως, οι καταστροφές της Ιταλίας ήταν τόσο εκτεταμένες, που ήταν αδύνατη κάθε επιστροφή στην φυσιολογική ζωή. Τρία χρόνια μετά τον θάνατο του Ιουστινιανού, οι Λογγοβάρδοι θα εισβάλλουν στην Ιταλία, η οποία με την εξαίρεση κάποιων περιοχών θα χαθεί για τους Βυζαντινούς. Μόνο προσωρινή λοιπόν θα αποδειχθεί η κατάκτηση του Ιουστινιανού, που τόσους πόρους και ζωές χρειάστηκε. 

Την ίδια εποχή, το 552, ο Ιουστινιανός επενέβη και στην Ισπανία, βρίσκοντας ευκαιρία τις εμφύλιες διαμάχες διαφόρων Βησιγότθων πριγκήπων. Καλεσμένος από τον Αθαναγίλδο, ο Ιουστινιανός απέστειλε τον στρατηγό Λιβέριο και ο στρατός των Βυζαντινών βοήθησε τον Βησιγότθο πρίγκηπα να επικρατήσει , προσαρτώντας παράλληλα κάποιες πόλεις στο Ν.Α.μέρος της Ιβηρικής χερσονήσου.  Ενισχυμένος ο Ιουστινιανός και μην έχοντας ανοιχτά μέτωπα αλλού, διαπραγματεύθηκε με τους πέρσες την επίτευξη μιας συμφέρουσας για τους Βυζαντινούς ειρήνης. Τελικά μια συμφωνία διαρκείας 50 χρόνων υπογράφηκε το 561, με την οποία ο Ιουστινιανός συμφώνησε να πληρώνει ένα ετήσιο ποσό στους πέρσες και σε αντάλλαγμα ξαναπήρε την Λαζική, ενώ ο πέρσης ηγεμόνας υποσχέθηκε να μην ενοχλεί τους χριστιανούς υπηκόους του. Οι ανατολικές επαρχίες του κράτους παρέμειναν ανέπαφες και αυτό το γεγονός είναι μια σημαντική επιτυχία του αυτοκράτορα, με τα τόσα ανοιχτά μέτωπα που είχε ταυτοχρόνως. Το πρόβλημα με τους πέρσες παρέμεινε ανοιχτό μέχρι την εποχή του αυτοκράτορα Ηράκλειου, που 50 περίπου χρόνια αργότερα, θα διαλύσει το βασίλειο τους.
Στον μόνο τομέα της εξωτερικής πολιτικής, όπου μπορούμε να ισχυριστούμε ότι ο Ιουστινιανός απέτυχε, είναι η υπεράσπιση της Βαλκανικής από τους νέους βαρβάρους που εμφανίστηκαν στο προσκήνιο. Οι λαοί αυτοί, οι Βούλγαροι κυρίως και οι Σλάβοι, θα εγκατασταθούν μόνιμα στην Βαλκανική χερσόνησο και θα αποτελέσουν ένα από τα σημαντικότερα και μονιμότερα προβλήματα για όλους τους Βυζαντινούς αυτοκράτορες. Θα δημιουργήσουν τα δικά τους κράτη και τον δικό τους πολιτισμό, όπου οι επιρροές του Βυζαντίου είναι αναμφισβήτητες, αλλά δεν θα αφομοιωθούν σ’ αυτό, ούτε θα δεχτούν την επικυριαρχία της Πόλης. Το 559, έγινε η πιο απειλητική εισβολή τους στην Βαλκανική. Διασχίζοντας τον Δούναβη, Βούλγαροι, Σλάβοι και Ούννοι, διαιρέθηκαν σε τρεις ομάδες και προκάλεσαν μεγάλες καταστροφές, στην Μακεδονία, την Θράκη, ακόμα και την κυρίως Ελλάδα, όπου σταμάτησαν μόνο μπροστά στις Θερμοπύλες. Μια ομάδα τους έφθασε μπροστά στα τείχη της Κωνσταντινούπολης και ο γηραιός Βελισάριος τους αναχαίτησε με ένα ολιγάριθμο στρατό που αποτελείτο από βετεράνους στρατιώτες και πολιτοφύλακες. Ο Ιουστινιανός χρησιμοποίησε και την διπλωματία για να τους αντιμετωπίσει. Την στιγμή που ο Βελισάριος, αποδεικνύοντας και πάλι την στρατιωτική του μεγαλοφυϊα με διάφορα τεχνάσματα τους απασχολούσε, ο Ιουστινιανός έστειλε ένα μέρος του στόλου του στον Δούναβη, πράγμα που ανησύχησε τους επιδρομείς, οι οποίοι φοβήθηκαν ότι τους αποκόπτετο η οδός διαφυγής και συγχρόνως απέστειλε αντιπροσώπους του σε κάποιες άλλες βουλγαρικές φυλές πέρα από τον Δούναβη, με χρυσάφι και δώρα. Οι επιδρομείς ανέκρουσαν πρύμναν, αλλά μόλις έφθασαν στις περιοχές τους, υπέστησαν την επίθεση των δωροδοκημένων από τους Βυζαντινούς φυλές. 

Αυτή η διπλωματική τακτική, που αποσκοπούσε στην μεταξύ τους διαμάχη των εχθρών του κράτους, θα παραμείνει ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά της Βυζαντινής πολιτικής. Ο Ιουστινιανός την εφάρμοσε και με τους Άβαρους, ένα λαό μογγολικής καταγωγής, που μετακινήθηκε δυτικά υπό την πίεση των Τούρκων. Το 557 κατέφθασε στην Πόλη μια αντιπροσωπεία τους, ζητώντας γη για να εγκατασταθεί. Ο Ιουστινιανός απάντησε γεμίζοντας τους δώρα και χρυσάφι και συνάπτοντας μαζί τους μια συνθήκη συμμαχίας. Οι Άβαροι, μετακινούμενοι δυτικά υπέταξαν τους Βούλγαρους και τους Σλάβους προς όφελος του Βυζαντίου, αλλά το 567, την χρονιά του θανάτου του Ιουστινιανού, είχαν ήδη εγκατασταθεί στον Δούναβη, περιμένοντας την κατάλληλη ευκαιρία να σπάσουν τα σύνορα και να ορμήσουν στο εσωτερικό της πλούσιας αυτοκρατορίας. 
Σταθερή επιδίωξη της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας της υπήρξε ο έλεγχος του Εύξεινου Πόντου. Βασικό μέλημα ήταν να αποτραπούν ξένες δυνάμεις από το να εγκατασταθούν εκεί και να απειλήσουν την ίδια την Κωνσταντινούπολη, η προνομιούχα θέση της οποίας της παρείχε τη δυνατότητα να επιβλέπει την πρόσβαση από και προς τον Εύξεινο Πόντο, ελέγχοντας το διαμετακομιστικό εμπόριο των παρακείμενων περιοχών. Στην άμεση σφαίρα επιρροής της αυτοκρατορίας στον Εύξεινο Πόντο ανήκε η δυτική ακτή του μέχρι τις εκβολές του Δούναβη, η Κριμαία και η Μικρά Ασία. Σημαντική υπήρξε όμως για το Βυζάντιο και η περιοχή της σημερινής Ουκρανίας, λόγω των πλωτών ποταμών που εκβάλλουν στον Εύξεινο Πόντο μεταξύ Δούναβη και Καυκάσου, ανοίγοντας διόδους για το βυζαντινό εμπόριο που έφθανε μέχρι την κεντρική και βόρεια Ευρώπη και τη Σκανδιναβία. Όσον αφορά στην Κριμαία, μόνο το νότιο και νοτιοανατολικό τμήμα της υπήρξε βυζαντινό έδαφος, λόγω του ότι ήταν εύφορο, είχε μεγάλη εμπορική και στρατηγική σημασία σε σχέση με τη Ρωσία και παρουσίαζε αμυντικά πλεονεκτήματα. Ο Εύξεινος Πόντος ήταν πολύτιμος για τον απαιτητικό επισιτισμό της βυζαντινής πρωτεύουσας σε σιτάρι, ιδιαίτερα μετά την αραβική κατάκτηση της Αιγύπτου. Αλλά και η νάφθα (παράγωγο του πετρελαίου), το κύριο συστατικό του βυζαντινού «μυστικού όπλου», του υγρού πυρός, αναδυόταν από φυσικές πηγές κυρίως στην περιοχή ανάμεσα στην Κασπία και τη Μαύρη θάλασσα.

Ήδη από την εποχή του Μεγάλου Κωνσταντίνου (324-337) το μεγαλύτερο τμήμα της ποντικής ενδοχώρας είχε ξεφύγει από τον έλεγχο της αυτοκρατορίας: οι βόρειοι ποταμοί, τα ορεινά περάσματα του Καυκάσου, ακόμα και η πεδιάδα του Δούναβη, που είχε εγκαταλειφθεί από τη Ρώμη τον 3ο αιώνα. Οι επιδρομές των Γότθων το β΄ μισό του 3ου αιώνα αποδυνάμωσαν ακόμα περισσότερο τον έλεγχο της Ρώμης στην περιοχή, ενώ έναν αιώνα αργότερα οι Ούννοι συνέτριψαν (370 περίπου) τους Οστρογότθους (που είχαν καταλάβει την περιοχή βόρεια του Εύξεινου Πόντου) και ίδρυσαν μια αυτοκρατορία που απλωνόταν από την Κασπία θάλασσα έως το Ρήνο. Ο Ιουστινιανός Α΄ (527-565) κατόρθωσε να επιβάλει τη βυζαντινή εξουσία σε μεγάλο μέρος του Εύξεινου Πόντου, έχοντας επιτύχει, μεταξύ άλλων, την παραίτηση των Περσών (συνθήκη του 561) από κάθε αξίωσή τους στη Λαζική, στον ανατολικό μυχό του Εύξεινου Πόντου, ο οποίος με αυτό τον τρόπο γινόταν βυζαντινή λίμνη στο μεγαλύτερο μέρος του. Το Βυζάντιο μάλιστα, προκειμένου να εξασφαλίσει τον έλεγχο στις περιοχές του Καυκάσου και της Κριμαίας, που διεκδικούνταν και από τους Πέρσες, είχε αναπτύξει τον 6ο αιώνα μεγαλόπνοο ιεραποστολικό έργο στους λαούς των περιοχών αυτών (Αβασγούς, Αλανούς, Γότθους, Λαζούς κ.ά.). Ο Προκόπιος περιγράφει στο Περί Κτισμάτων την οχυρωματική οικοδομική δραστηριότητα του Ιουστινιανού στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, που αποσκοπούσε στην ενίσχυση των βυζαντινών θέσεων. Αξίζει να σημειωθεί η κατασκευή υδραγωγείου στην Τραπεζούντα, ενώ σημαντική ήταν στην Κριμαία η επισκευή των τειχών των πόλεων Βοσπόρου και Χερσώνας. Το 555 μ.Χ. Βυζαντινή και Σασσανιδική αυτοκρατορία πολεμούσα και πάλι με αφορμή την κατοχή της Λαζικής στον Εύξεινο Πόντο. Ύστερα από μια σειρά μαχών μια ισχυρή περσική στρατιά υπό τον στρατηγό Ναχοραγκάν πολιόρκησε τις μικρές βυζαντινές δυνάμεις στην πόλη Φάσι, γνωστή από την Κάθοδο των Μυρίων. Η περσική στρατιά αριθμούσε, σύμφωνα με τον Αγαθία Σχολαστικό, που αποτελεί και τη βασική πηγή, πάνω από 60.000 άνδρες. Αντίθετα ο Βυζαντινός στρατηγός Μαρτίνος διέθετε το πολύ 20.000 άνδρες μετά και την ενίσχυσή του από τη μικρή δύναμη του στρατηγού Ιουστίνου. Η πόλη ήταν οχυρωμένη με ξύλινο, όχι πέτρινο τείχος και η άλωσή της φάνταζε εύκολη στον Πέρση στρατηγό. Η πόλη ήταν κτισμένη κοντά στον ομώνυμο ποταμό και από Νότο καλυπτόταν από τάφρο. Οι Πέρσες σύντομα περικύκλωσαν την πόλη και μετά από μέρες σκληρής δουλειάς άδειασαν την τάφρο και κατασκεύασαν και μια γέφυρα που ένωνε τις δύο όχθες του ποταμού. Στο μεταξύ και ο Μαρτίνος οργάνωσε την άμυνα. Έταξε τον Ιουστίνο και τους άνδρες του στο δυτικό τμήμα των τειχών, ο ίδιος ανέλαβε την άμυνα το νοτιοδυτικό και πλέον ευάλωτο τμήμα και σε άλλους αξιωματικούς ανέθεσε την φρούρηση των υπολοίπων τομέων. Η δύναμη του Μαρτίνου αποτελείτο από εντόπια τμήματα ελαφρύ και βαρέως πεζικού, Ίσαυρους ελαφρούς πεζούς, λίγους επίλεκτους Βυζαντινούς στρατιώτες και λίγους Γερμανούς μισθοφόρους.

Ο Μαρτίνος έδωσε ξεκάθαρες εντολές να μην επιχειρηθεί έξοδος παρά μόνο κατόπιν διαταγής του. Παρόλα αυτά ένα μικρό τμήμα, άγνωστο αν ενήργησε αυτοβούλως ή κατόπιν διαταγής, εξήλθε των πυλών και με επικεφαλής τους Ανγκίλα, Φιλομάθιο και Θεόδωρο, επιτέθηκε στους πολιορκητές. Η βυζαντινή δύναμη αριθμούσε περί τους 200-300 μόλις άνδρες και σύντομα περικυκλώθηκε και θα εξοντώνονταν. Σώθηκε όμως από το θάρρος των αρχηγών της. Καθώς οι Πέρσες περικύκλωσαν το μικρό βυζαντινό τμήμα οι ηγέτες αυτού οδήγησαν τους άνδρες τους σε μια απέλπιδα επίθεση κατά των Περσών που ήταν πιο κοντά στα τείχη. Έτσι έσπασαν τον κλοιό και επέστρεψαν σώοι, οι περισσότεροι, στην πόλη. Μετά από το συμβάν αυτό ο Μαρτίνος αποφάσισε πως έπρεπε να βρει τρόπο να ανεβάσει το ηθικό των ανδρών του. Έτσι συγκέντρωσε τους άνδρες του για να τους μιλήσει. Ξαφνικά εμφανίστηκε ένας «αγγελιοφόρος από τη Κωνσταντινούπολη»που μετέφερε το μήνυμα πως ο αυτοκράτορας τους συγχαίρει για την αγωνιστικότητά τους και πως μια ισχυρή δύναμη έρχεται να τους ενισχύσει. Μάλιστα είπε πως η απελευθερωτική στρατιά βρισκόταν ήδη πολύ κοντά. Ο Μαρτίνος προσποιήθηκε έκπληξη και μάλιστα δήλωσε ενοχλημένος «διότι οι άνδρες που θα τους ενίσχυαν θα τους άρπαζαν τα λάφυρα από τους Πέρσες που και μόνοι μπορούσαν να νικήσουν»! Οι άνδρες του Μαρτίνου συμφώνησαν με ενθουσιασμό μαζί του. Φυσικά όλα ήταν ψέματα. ο αγγελιοφόρος ήταν άνθρωπος του Μαρτίνου. Όμως ο Βυζαντινός στρατηγός φρόντισε τα «νέα» να φτάσουν και στο περσικό – σασσανιδικό στρατόπεδο. Ο Ναχοραγκάν αμέσως έστειλε ένα ισχυρό τμήμα του στρατού του να αναζητήσει τις υποτιθέμενες βυζαντινές ενισχύσεις. Παράλληλα αποφάσισε πως δεν είχε χρόνο να πολιορκήσει συστηματικά την πόλη και αποφάσισε να την πυρπολήσει.
Έτσι διέταξε τους άνδρες του να συγκεντρώσουν ξυλεία από τα παρακείμενα δάση για να βάλουν φωτιά στα ξύλινα τείχη της Φάσιδος. Ο Μαρτίνος όμως είχε έναν ακόμα άσο στο μανίκι. Έτσι διέταξε τον Ιουστίνο να εξέλθει από την πόλη με 5.000 πεζούς και ιππείς κρυφά. Έτσι κι έγινε. Οι Πέρσες δεν κατάλαβαν τίποτα και με το πρώτο φως της μέρας ξεκίνησαν την γενική τους επίθεση. Την ώρα που η περσική επίθεση κορυφώνονταν και οι αμυνόμενοι πιέζονταν ασφυκτικά η δύναμη του Ιουστίνου επιτέθηκε στους Πέρσες από τα νώτα. Σε λίγα λεπτά επικράτησε χάος στο σασσανιδικό στρατόπεδο καθώς οι Πέρσες πίστεψαν ότι τους επιτίθενται οι βυζαντινές ενισχύσεις. Πανικόβλητοι οι Πέρσες τράπηκαν σε φυγή. Οι εντός της πόλης αμυνόμενοι δε βλέποντας τον πανικό των εχθρών πραγματοποίησαν έξοδο. Ο πανικός των Περσών γενικεύτηκε. Μόνο ένα τμήμα του σασσανιδικού στρατού που διέθετε και πολεμικούς ελέφαντες άντεχε ακόμα. Σύντομα όμως οι ελέφαντες δέχτηκαν πλήγματα πανικοβλήθηκαν και άρχισαν να φεύγουν καταπατώντας τους ίδιους τους Πέρσες. Η άλλοτε περήφανη στρατιά του Ναχοραγκάν δεν υπήρχε πλέον… Οι βυζαντινοί είχαν μόλις 200 νεκρούς και τραυματίες.
Πηγή :

Σάββατο, 5 Οκτωβρίου 2019

Η ψυχαγωγία και η διασκέδαση των Ελλήνων της Βυζαντινής αυτοκρατορίας

Πολλοί ταβερνιάρηδες, για να αυξήσουν τα κέρδη τους, νόθευαν το κρασί, προσθέτοντας ποσότητες νερού. Εκτός από αυτό, συχνά εξαπατούσαν τους πελάτες τους χρησιμοποιώντας δοχεία μικρότερα από το κανονικό. Τέτοια δοχεία ήταν το «μέτρον», που χωρούσε 30 λίτρες, και η «μίνα», που χωρούσε 3 λίτρες. Αν κάποιοι συλλαμβάνονταν να χρησιμοποιούν δοχεία που δεν είχαν τη σφραγίδα του έπαρχου ή ήταν μικρότερα από τα επιτρεπόμενα, μαστιγώνονταν, κουρεύονταν και διαγράφονταν από το σωματείο των καπήλων. Στους δρόμους πολλών πόλεων του Βυζαντίου μπορούσε να συναντήσει κανείς κάποιους μικροπωλητές, που τους αποκαλούσαν «πουσκάριους». Αυτοί είχαν στους πάγκους τους και πουλούσαν στους περαστικούς βραστά όσπρια. Συνήθως διέθεταν βραστές φακές και βραστά ή ψητά ρεβίθια, όπως και σπόρους κάνναβης, το γνωστό κανναβούρι. Εξίσου αγαπητά ήταν στους Βυζαντινούς και τα φασόλια, τα κουκιά και τα μπιζέλια. Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου συνήθιζαν να προσφέρουν στα ανάκτορα γεύματα καθημερινά για τις δώδεκα μέρες (κλητώρια) που ακολουθούσαν τα Χριστούγεννα. Σε κάθε γεύμα καλούσαν περίπου 250 άνδρες από τους ανώτερους πολιτικούς, στρατιωτικούς και εκκλησιαστικούς αξιωματούχους. Μαζί τους καλούσαν και 12 φτωχούς, όπως και τους ξένους πρεσβευτές. Όταν όμως τα οικονομικά του κράτους δεν πήγαιναν καλά και υπήρχε ανέχεια στους πολίτες, οι αυτοκράτορες ματαίωναν τα γεύματα αυτά και διέθεταν αλλού τα χρήματα. Στον βυζαντινό στρατό χρησιμοποιούνταν κουλούρια για τη σίτιση των στρατιωτών. Τα κουλούρια αυτά (σε σχήμα κρίκου), όταν έπρεπε να διατηρηθούν για πολλές μέρες, τα φρυγάνιζαν. Ετυμολογικά η λέξη «κουλούρι» προέρχεται από την αρχαιοελληνική λέξη «κολλύρια», που σήμαινε ψωμί κατώτερης ποιότητας που δινόταν στους δούλους. Από εκεί η βυζαντινή λέξη κολλύρα ή κολλούριον, που έγινε κουλούρι. Τα βασικά είδη διατροφής των Βυζαντινών ήταν ψωμί, λαχανικά, ελιές, τυρί, ψάρια, λάδι και κρασί. Από τα πρόχειρα φαγητά πολύ συνηθισμένα ήταν, εκτός από το ψωμοτύρι, η πανάδα (κομμάτια ξερό ψωμί μαγειρεμένα με λάδι και κομμένα κρεμμύδια) και η «γρούτα», δηλαδή το κουρκούτι. Το κρέας ήταν είδος πολυτελείας. Δεν αποτελούσε καθημερινή τροφή για τους Βυζαντινούς, και επειδή κόστιζε πολύ αλλά και επειδή η θρησκεία υπαγόρευε πολλές νηστείες. Χοιρινά, αρνιά, γίδες, βοοειδή, ελάφια και λαγοί περιλαμβάνονταν στον κατάλογο των βυζαντινών φαγητών. Εκτός από το νερό, οι Βυζαντινοί έπιναν και διάφορα άλλα ποτά, τα οποία παρασκεύαζαν χρησιμοποιώντας κρασί, νερό, μέλι και άλλα υλικά. Ο ζύθος (μπίρα), που παρασκευαζόταν από κριθάρι, βρόμη, κεχρί ή και σιτάρι, ήταν διαδεδομένος σε διάφορα μέρη της αυτοκρατορίας. Ως δροσιστικά ποτά οι Βυζαντινοί χρησιμοποιούσαν τη γνωστή σουμάδα, εκχύλισμα αμυγδάλων σε νερό, το μελίγαλα, ανάμειξη μελιού με γάλα, το υδρόμελι και το απόμελι, που παρασκευαζόταν από το νερό με το οποίο έπλεναν την κηρήθρα του μελιού, αφού είχαν πάρει το μέλι. 

Σε κάποιες εκδηλώσεις με άφθονο κρασί και χορό ακόμα και οι γυναίκες χόρευαν ημίγυμνες, αν και κανονικά για λόγους σεμνότητας συνήθως είχαν καλυμμένο το κεφάλι, τα χέρια και το στήθος. Οι δάσκαλοι απέτρεπαν τους μαθητές να βρίσκονται σε χορευτικές εκδηλώσεις, ενώ η εκκλησία απέβαλε τους πιστούς που επέμεναν να ασχολούνται με τον χορό, που είχε ειδωλολατρικές ρίζες. Εξαίρεση αποτελούσαν οι ήρεμοι και σεμνοί χοροί σε θρησκευτικά πανηγύρια. Φυσικά οι βυζαντινοί προτιμούσαν την διασκέδαση και χόρεψαν με τη ψυχή τους.
Παραδόξως, οι Βυζαντινοί φαίνεται να χορεύουν ακόμη και σε εορτασμούς και πανηγύρια αφιερωμένα στη μνήμη αγίων ή μαρτύρων, είτε σε γιορτές που τους είχε κληροδοτήσει η ειδωλολατρική αρχαιότητα. Χάρη στην αρχαία κληρονομιά του ο κάτοικος της βυζαντινής αυτοκρατορίας χορεύει συρμό, κόρδακα, πυρρίχη, γέρανο ή όρμο, ενώ, την ίδια στιγμή, η θρησκευτική πίστη του τον ωθεί να συμμετέχει σε χορούς όπως αυτός της συντεχνίας των μακελλάρηδων της Κωνσταντινούπολης κατά τη διάρκεια της εορτής του προστάτη τους, του αρχάγγελου Μιχαήλ. Ο χορός είναι την εποχή αυτήν κυρίως έκφραση συλλογικής χαράς σε γάμους και άλλες διαβατήριες τελετές ή σε επινίκια σημαντικών μαχών, σε κάποιες όμως περιπτώσεις ακόμη και μέσο τιμωρίας ή εξευτελισμού. Οι Βυζαντινοί χορεύουν κυρίως σε χώρους κοσμικού χαρακτήρα, σε σπίτια, στον Ιππόδρομο, στο Παλάτι και αλλού αλλά και σε τόπους ιερούς. Την ίδια λοιπόν εποχή, που επαγγελματίες συνήθως χορευτές συμμετέχουν σε κοσμικές εκδηλώσεις δημόσιου ή ιδιωτικού χαρακτήρα (θέατρο, συμπόσια, χοροδράματα, παντομίμες κ.ά.), από το νάρθηκα των βυζαντινών ναών ακούγονται μοιρολόγια που συνοδεύονται από έντονες χορευτικές κινήσεις, ενώ οι νεόνυμφοι βηματίζουν αργά γύρω από την Αγία Τράπεζα με τη συνοδεία του τροπαρίου «Ησαΐα χόρευε…». Τα μουσικά όργανα που χρησιμοποιούσαν οι Βυζαντινοί: αυλούς, κιθάρες, πολύχορδα, κρουστά, κρουστά ή το «πολύαυλον όργανον» «το εκκλησιαστικό» οργανο, όπως είναι γνωστό σήμερα.

Το πανηγύρι κατά κύριο λόγο αποτελεί θρησκευτική γιορτή που τελείται για να τιμηθεί η μνήμη του αγίου στον οποίο είναι αφιερωμένος ο ναός μιας περιοχής. Συχνά στον περίβολο του ναού ή σε αδόμητο χώρο μπροστά του οι πιστοί συμμετέχουν σε διάφορες εκδηλώσεις, όπως χορούς, τραγούδια ή φαγητό. Η εμποροπανήγυρη είναι μια υπαίθρια αγορά, που στήνεται με την ευκαιρία ενός πανηγυριού, και όπου γίνονται αγοραπωλησίες προϊόντων ή ζώων. Οι εμποροπανηγύρεις συνήθως αποτελούν μη μόνιμες αγορές, που συνδέονται με κάποια εορταστική εκδήλωση.  Τα πανηγύρια, αν και αρχικά αποδοκιμάστηκαν από τους Πατέρες της Εκκλησίας ως κατάλοιπα ειδωλολατρικών θρησκευτικών εορτών που προήγαγαν το πνεύμα του κέρδους και την ελαφρότητα των ηθών, συνέβαλαν  στην ανάπτυξη του εμπορίου, ιδιαίτερα στις επαρχιακές πόλεις, αποφέροντας σημαντικά οικονομικά οφέλη για την εκκλησία και το κράτος.  Για την πραγματοποίηση των εμποροπανηγύρεων βασικό ρόλο έπαιζε η εμπορικότητά και η γεωγραφική θέση κάθε πόλης, καθώς και η ύπαρξη ή όχι λιμανιού και σημαντικού χερσαίου δρόμου αφού πολλοί άνθρωποι ταξίδευαν από μακριά για να πραγματοποιήσουν τις αγορές τους. Σημαντικές εμποροπανηγύρεις ήταν αυτές που διεξάγονταν στη Θεσσαλονίκη στην εορτή του Αγίου Δημητρίου και της Τραπεζούντας στην εορτή του Αγίου Ευγενίου. Η διάρκεια των εμποροπανηγύρεων δεν ήταν προκαθορισμένη· μπορούσε να διαρκέσει λίγες ή πολλές μέρες, ανάλογα με την επιτόπια ζήτηση. Προκαθορισμένος δεν ήταν ούτε ο χώρος διεξαγωγής τους, καθώς άλλες φορές στήνονταν μπροστά στους εορτάζοντες ναούς και άλλες έξω από τα τείχη της πόλης. Προτιμούσαν πάντως τα ελεύθερα και επίπεδα μέρη για να έχουν μεγαλύτερο χώρο στη διάθεσή τους οι έμποροι για να απλώσουν την πραμάτειά τους, που περιλάμβανε σκεύη, υφάσματα, χαλιά, τρόφιμα, δέρματα και ζώα (άλογα, βόδια, πρόβατα και χοίρους) αλλά και για να μπορούν να κινηθούν με μεγαλύτερη ευκολία οι αγοραστές ανάμεσα στις σκηνές. Οι εκτός των τειχών χώροι προτιμούνταν και για λόγους ασφαλείας αφού συχνά στα πανηγύρια προσέρχονταν ξένοι που μπορούσαν να είναι κατάσκοποι ή εχθροί. Ο χώρος της αγοράς αποτελούσε ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνικής ζωής των κατοίκων της βυζαντινής αυτοκρατορίας. Η ατμόσφαιρα που επικρατούσε σε αυτήν ήταν χαλαρή δίνοντας στους συμμετέχοντες την ευκαιρία να ξεφύγουν από τα προβλήματα τους, να κοινωνικοποιηθούν και να διασκεδάσουν. Η διασκέδαση περιλάμβανε θεάματα όπως αυτοσχέδιες παραστάσεις μίμων και ακροβατών και επιδείξεις ζώων, που επιδίδονταν σε παιχνίδια και περιφέρονταν στους δρόμους. Τους άρεσε ακόμα να παρακολουθούν ταχυδακτυλουργούς αλλά και ανθρώπους που διέφεραν από το μέσο όρο, όπως γίγαντες και νάνους, αλλά και σιαμαίους που επιδεικνύονταν σε δημόσιους χώρους και σε δρόμους.

Οι Βυζαντινοί αγαπούσαν ιδιαίτερα τις διασκεδάσεις και τα θεάματα, τόσο εκείνα που τελούνταν στα θέατρα και στους ιπποδρόμους όσο και αυτά που πραγματοποιούνταν στους δρόμους και στις πλατείες των πόλεων με την ευκαιρία των πανηγύρεων. Οι άνθρωποι της εποχής διασκέδαζαν με γελωτοποιούς, ταχυδακτυλουργούς, σχοινοβάτες και ακροβάτες αλλά και με ζώα, όπως εκπαιδευμένους σκύλους και πιθήκους που έκαναν διάφορα παιχνίδια στους δρόμους και τα καπηλεία. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έδειχναν και για τις εξημερωμένες αρκούδες και τα άγρια ζώα που επιδεικνύονταν στον ιππόδρομο. Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλούσαν ακόμα οι άνθρωποι που διαφοροποιούνταν από τον μέσο όρο, όπως οι γίγαντες και οι νάνοι, αλλά και οι σιαμαίοι που σε περίπτωση που δεν είχαν εκδιωχθεί από τις πόλεις ως κακοί οιωνοί, περιφέρονταν στους δρόμους και τις αγορές. Η Κωνσταντινούπολη διέθετε τουλάχιστον τέσσερα θέατρα κατά τον 5ο αιώνα,  με πιο σημαντικό απ’ όλα το Μεγάλο Θέατρο (theatrum maius) που ιδρύθηκε από το Σεπτίμιο Σεβήρο κοντά στο παλάτι και όπου ανέβαιναν και έργα κλασικού ρεπερτορίου. Η κύρια πάντως μορφή του θεάματος ήταν το μιμοθέατρο με ερμηνευτή το μίμο και θεματολογία που προερχόταν από τη μυθολογία, την καθημερινή ζωή, ακόμα και τα χριστιανικά μυστήρια. Οι θίασοι των μίμων αποτελούνταν από άνδρες αλλά και γυναίκες. Κύριο εκφραστικό τους μέσο αποτελούσε το πρόσωπο και ιδιαίτερα τα μάτια, γι’ αυτό και οι μίμοι στο Βυζάντιο δε φορούσαν μάσκα, ενώ είχαν και ιδιαίτερες κομμώσεις. Αν και ορισμένοι μίμοι ζούσαν στη χλιδή και καλούνταν σε γάμους, συμπόσια και επίσημα αυτοκρατορικά γεύματα, οι περισσότεροι θεωρούνταν ανυπόληπτοι και εξομοιώνονταν με πόρνες και μαστροπους. Η πλειοψηφία προερχόταν από τα χαμηλότερα στρώματα και χαρακτηριζόταν από αμφίβολη ηθική.  Η δραστηριότητα των μίμων φαίνεται πάντως ότι υποχώρησε σταδιακά μετά τον 7ο αιώνα. Αν και το ερώτημα αν υπήρχε θέατρο στο μέσο και ύστερο Βυζάντιο παραμένει, φαίνεται ότι υπήρχε αφενός ένα είδος λαϊκού θεάτρου που παρουσιαζόταν ευκαιριακά στα πανηγύρια και στις εμποροπανηγύρεις από ημι-επαγγελματίες ηθοποιούς ή μίμους και αφετέρου ένα λόγιο είδος θεάματος που εντασσόταν σε πλαίσια θρησκευτικής αγωγής. Τα κείμενα που έχουν σωθεί είναι θρησκευτικά δράματα εξ ολοκλήρου γραμμένα σε διαλογική μορφή, που δεν αποτελούσαν πρωτότυπα έργα αλλά συρραφή στοιχείων από αρχαίες τραγωδίες και εκκλησιαστικά κείμενα με κύριο σκοπό να τονώσουν το θρησκευτικό αίσθημα του κοινού. Στα έργα του θρησκευτικού θεάτρου μπορούν να ενταχθούν και δρώμενα ανώνυμων συγγραφέων που εντάχτηκαν στην ορθόδοξη λειτουργία και αποτελούν σκηνικές αναπαραστάσεις ιερών επεισοδίων, όπως είναι η ακολουθία του Νιπτήρος. 

Ήταν τόσο μεγάλος ο φανατισμός για τις ιπποδρομίες στην Πόλη, που όταν τελούνταν, οι δρόμοι ήταν έρημοι από κόσμο. Αν ήταν Κυριακή, οι πιστοί στους ναούς ήταν ελάχιστοι, γεγονός που έκανε τους ιερείς να οργίζονται. Τίποτα δεν σταματούσε όμως τους φανατικούς φίλους του ιπποδρόμου: ούτε η σωτηρία της ψυχής, ούτε η φτώχεια, ούτε η δουλειά, ούτε η αρρώστια. Και έμεναν όλη την ημέρα στον ιππόδρομο, ακόμα και τις ώρες του μεσημεριού, που γινόταν ένα μεγάλο διάλειμμα, από τον φόβο μήπως χάσουν τη θέση τους. Πολλές φορές μάλιστα υπέφεραν από τον καυτό ήλιο ή τον αέρα ή ακόμα και τη βροχή, που την υπέμεναν καρτερικά, χωρίς προφυλάξεις. Το πιο σκληρό αγώνισμα που γινόταν στον ιππόδρομο ήταν η πυγμαχία. Οι αθλητές δεν φορούσαν προστατευτικά γάντια, γεγονός που έκανε τα χτυπήματα περισσότερο οδυνηρά. Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που οι αθλητές μετά το αγώνισμα ήταν γεμάτοι αίματα, με σπασμένα κεφάλια, έτοιμοι να καταρρεύσουν. Όμως, επειδή ήταν δείγμα ανδρισμού να μη δείχνουν τον πόνο τους, δάγκωναν τα χείλη και έτριζαν τα δόντια, κρατώντας ταυτόχρονα το κεφάλι τους ψηλά. Στις διασκεδάσεις τους οι Βυζαντινοί, αν συγκριθούν με τους Ρωμαίους, ήταν πολύ πιο ήπιοι. Στον ιππόδρομο δεν έριχναν ανθρώπους στα λιοντάρια και η πιο αγαπημένη τους διασκέδαση ήταν οι αρματοδρομίες και όχι οι αιματηροί αγώνες των μονομάχων. Σε αυτό έπαιξε ρόλο η αλλαγή της θρησκείας και η εκκλησία.
Πηγή :