Ελληνική ιστορία και προϊστορία

Ελληνική ιστορία και προϊστορία
Ελληνική ιστορία και προϊστορία

Δευτέρα 13 Ιουνίου 2022

Εμφύλιοι πόλεμοι της Βυζαντινής αυτοκρατορίας : Οι τραγικές μάχες στον 11ο αιώνα μ.χ

Είκοσι χρόνια μετά την καθυπόταξη της Βουλγαρίας, δημιουργήθηκε μεγάλη δυσαρέσκεια και αναστάτωση στις κατακτηθείσες περιοχές, με αιτία αφενός την τοποθέτηση Έλληνα αρχιεπισκόπου στην Αχρίδα και αφετέρου την αύξηση των φόρων. Παλιότερα, μετά την τελική επικράτηση επί των Βουλγάρων το 1018, ο Βασίλειος Β’ ο Βουλγαροκτόνος δεν θεώρησε σκόπιμο να αλλάξει το σύστημα φορολόγησης του τσάρου Σαμουήλ, σύμφωνα με το οποίο κάθε αντρόγυνο έπρεπε να δίνει στο κράτος «σίτου μόδιον ένα και κέγχρου τοσούτον και οίνου στάμνον έναν».
Αυτή η συνετή πολιτική ανετράπη στα τέλη της δεκαετίας του 1030, όταν ο τότε ισχυρός ανήρ του Βυζαντίου, ο ευνούχος Ιωάννης ο Ορφανοτρόφος, θέλοντας να αυξήσει τα εισοδήματα του κράτους (και την προσωπική του περιουσία) επανέφερε τον φόρο του αερικού (που υπήρχε επί Ιουστινιανού) και επιπλέον απαίτησε οι φόροι να αποδίδονται σε νομίσματα και όχι σε είδος. Αυτό σήμαινε μεγάλη επιβάρυνση και ο κόσμος ξεσηκώθηκε. Μέσα σε αυτό το κλίμα λαϊκής οργής, την άνοιξη του 1040, εμφανίστηκε στο Βελιγράδι κάποιος φυγάς από το Βυζάντιο ονόματι Δελεάνος (Ντελιάν) ο οποίος ισχυρίστηκε ότι ήταν γιος του παλιού τσάρου Ρωμανού (ή Ραντομίρ), δηλαδή εγγονός του μεγάλου τσάρου Σαμουήλ. Οι κάτοικοι της περιοχής, που ήταν έτοιμοι να ακολουθήσουν οποιονδήποτε προκειμένου να απαλλαγούν από τους Βυζαντινούς, τον καλοδέχτηκαν και τον πίστεψαν. Έτσι ο Δελεάνος αναγορεύθηκε τσάρος των Βουλγάρων ως Πέτρος Β’ (εις μνήμην του αγιοποιημένου Πέτρου Α’). Αυτή ήταν η αρχή μιας σύντομης περιόδου μεγάλης αναταραχής στα Βαλκάνια που έμεινε γνωστή ως «στάση του Πέτρου Δελεάνου». Η στάση κλιμακώθηκε απρόβλεπτα λόγω της μεγάλης δυσφορίας που είχε προκαλέσει η φιλοχρηματία του Ορφανοτρόφου, έχοντας μεγάλη απήχηση όχι μόνο ανάμεσα στον Βουλγαρικό πληθυσμό, αλλά και σε άλλες εθνότητες της αυτοκρατορίας.
Πολύ γρήγορα και άλλες περιοχές των Βαλκανίων πήγαν με το μέρος των στασιαστών. Η Ναϊσσός, τα Σκόπια, το Δυρράχιο. Οι Ρωμιοί που τύχαινε να βρεθούν στον δρόμο τους σφαγιάζονταν. Ο Δελεάνος, αφού μπόρεσε να απαλλαγεί με δόλο από έναν άλλον επίδοξο διεκδικητή του Βουλγαρικού θρόνου, τον Τιχομίρ αποθρασύνθηκε και πολιόρκησε τη Θεσσαλονίκη, στην οποία βρισκόταν ο αυτοκράτορας Μιχαήλ Δ’ ο Παφλαγών, ο οποίος πάντως έσπευσε να επιστρέψει στη Βασιλεύουσα. Στα χέρια του Δελεάνου έπεσε τότε η αυτοκρατορική σκηνή και αποσκευή που του την παρέδωσε ο οικείος του αυτοκράτορα Μιχαήλ Ιβάτζης (προφανώς Βούλγαρος). Όμως ο Δελεάνος δεν είχε τα μέσα να πολιορκήσει τη Θεσσαλονίκη και αποχώρησε κατευθυνόμενος προς νότο. Στη Βοιωτία οι Βούλγαροι νίκησαν τον στρατηγό του θέματος της Ελλάδας Αλλακασσέα και στη συνέχεια λεηλάτησαν και κατέστρεψαν τη Θήβα σφάζοντας μεγάλο αριθμό αμάχων.
Έτσι μέσα σε λίγους μήνες, από το πουθενά, ο Δελεάνος επικράτησε σε μια μεγάλη περιοχή που εκτεινόταν από την σημερινή Σερβία έως την Κόρινθο, ελέγχοντας τη δυτική και κεντρική Μακεδονία, τη σημερινή Αλβανία και την Ήπειρο. Τα πράγματα φαινόταν να είναι άσχημα για την αυτοκρατορία που εκείνη την εποχή έχανε εδάφη σε όλα τα άλλα μέτωπα. Ανέλπιστα, την κατάσταση έσωσε για τους Βυζαντινούς ένας εσωτερικός αντίπαλος του Δελεάνου: Τον Σεπτέμβριο του 1040, δραπέτευσε από το Βυζάντιο ο πατρίκιος Αλουσιάνος, ο οποίος μεταμφιεσμένος σε Αρμένιο μισθοφόρο κατόρθωσε να φτάσει μέχρι το Όστροβο (Άρνισσα) όπου είχαν στρατοπεδεύσει οι στασιαστές. Ο Αλουσιάνος –«την κλῆσιν, το τε ἦθος ἡδὺς και την γνώμην λαμπρός»– δεν ήταν κανένας τυχαίος. Ήταν γιος του τελευταίου τσάρου, του Ιβάν Βλαδισλάβ, και σε αντίθεση με τον Δελεάνο (που δεν ήταν εξακριβωμένα εγγονός του Σαμουήλ), ο Αλουσιάνος ήταν τυπικά ο δικαιούχος του καταργημένου Βουλγαρικού στέμματος.
Ο Αλουσιάνος μετά τη συνθηκολόγηση του 1018 είχε βρεθεί στο Βυζάντιο και είχε πάρει αξιώματα, όπως και άλλοι Βούλγαροι ευγενείς. Είχε διατελέσει στρατηγός Θεοδοσιουπόλεως (σημ. Ερζερούμ), αλλά τελευταία, έχοντας συκοφαντηθεί, είχε πέσει σε δυσμένεια. Επιπλέον ο Ορφανοτρόφος τον ανάγκασε να πληρώσει για το υποτιθέμενο αδίκημά του 50 λίτρες χρυσού και του πήρε «κάλλιστον τι χωρίον» που είχε στην Καππαδοκία, ενώ του απαγορεύτηκε η είσοδος στην Πόλη. Προφανώς ο αδικημένος Αλουσιάνος είχε κάθε λόγο να θέλει να προσχωρήσει στην μέχρι τότε πετυχημένη εξέγερση των ομοφύλων του. Εξάλλου, ήταν κληρονονομικώ δικαιώματι ο ηγέτης τους. Ο Πέτρος Β’ Δελεάνος δέχτηκε καλά τον Αλουσιάνο και γνωρίζοντας ότι κανένας δεν πολυπίστευε ότι ο ίδιος ήταν γόνος βασιλικής οικογενείας, τον έκανε συμβασιλέα – «ἐδεδοίκει γάρ, μή πως προστεθῶσιν αὐτῷ μᾶλλον οἱ Βούλγαροι ὡς εἰς βασιλικὸν αἷμα τὴν ἀναφορὰν ἔχοντι».
Ο Πέτρος Β’ Δελεάνος έδωσε στον Αλουσιάνο μια στρατιά 40.000 ανδρών και τον έστειλε να καταλάβει τη Θεσσαλονίκη. Κυβερνήτης της πόλης ήταν ο πατρίκιος Κωνσταντίνος, ανιψιός του αυτοκράτορα Μιχαήλ Δ’, ο οποίος προετοιμάστηκε με επιμέλεια για την πολιορκία και άνοιξε τάφρο γύρω από τα τείχη της πόλης.
Η πολιορκία κράτησε 6 μέρες. Οι Βούλγαροι ήταν πολλοί και αυτή τη φορά είχαν έρθει εξοπλισμένοι με καταπέλτες και πολιορκητικές μηχανές, αλλά όλες οι επιθέσεις τους αποκρούστηκαν εύκολα. Το βράδυ της τελευταίας μέρας οι υπερασπιστές της πόλης έκαναν ολονύχτια δέηση στον τάφο του Αγίου Δημητρίου «τῷ μύρῳ τῷ ἐκ τοῦ θείου τάφου βλύζοντι χρισάμενοι». Την επομένη το πρωί άνοιξαν τις πύλες και επιτέθηκαν στους πολιορκητές. Εκείνο που μάλλον δεν ήξεραν οι Βούλγαροι ήταν ότι η φρουρά της Θεσσαλονίκης ήταν ενισχυμένη με μονάδα της φοβερής Βαράγγειας φρουράς («το τάγμα των Μεγαθύμων»). Οι Βούλγαροι αιφνιδιάστηκαν και μη όντες προετοιμασμένοι για άμυνα απέναντι σε μια αξιόμαχη δύναμη που τους επιτέθηκε με σφοδρότητα γνώρισαν πανωλεθρία. Οι απώλειές τους ήταν απίστευτες: 15.000 νεκροί και άλλοι τόσοι αιχμάλωτοι!
Οι υπόλοιποι Βούλγαροι τράπηκαν σε φυγή και ο Αλουσιάνος επέστρεψε ταπεινωμένος στο Όστροβο. Είχε πλέον λόγους να φοβάται ότι ο Δελεάνος θα τον έβγαζε από τη μέση. Οι Βούλγαροι αιχμάλωτοι σύμφωνα με τον Σκυλίτζη απέδωσαν την ήττα τους στην παρέμβαση του προστάτη τής Θεσσαλονίκης, του Αγίου Δημητρίου, ο οποίος ηγήθηκε κατά τη Βυζαντινή επίθεση. Όλοι είχαν δει έναν άγνωστο νεαρό άντρα να πηγαίνει μπροστά και να ρίχνει φωτιά στους εχθρούς «έφιππον προηγούμενον της Ρωμαϊκής φάλαγγος, εξ ου πυρ εξαλλόμενον επυρπόλει τους εναντίους». Η ιστορία αυτή έχει κάποια βάση, γιατί στη μάχη πιθανότατα συμμετείχε ο 25χρονος τότε αρχηγός της Βαράγγιας φρουράς Χάραλντ Χαρντράντα.


Σύμφωνα με μια θεωρία, ο Αλουσιάνος δρούσε εξαρχής για λογαριασμό των Βυζαντινών, οι οποίοι τον έστειλαν στον Δελεάνο για να υπονομεύσουν την εξέγερση. Αυτό εξηγεί την τύφλωση του Δελεάνου, την αδικαιολόγητη αυτομόληση του Αλουσιάνου στο Βυζάντιο όταν έγινε τσάρος και το πόσο εύκολα τον δέχτηκαν πίσω με τιμές στην Κωνσταντινούπολη. Είναι μια λογική υπόθεση, αλλά οι πηγές δεν δίνουν επαρκή στοιχεία για τα πραγματικά κίνητρα του Αλουσιάνου. Λίγους μήνες αργότερα, κατά τη διάρκεια ενός δείπνου, ο Αλουσιάνος επιτέθηκε στον μεθυσμένο Δελεάνο και με ένα κουζινομάχαιρο του έκοψε τη μύτη και τον τύφλωσε. Έτσι έμεινε μόνος στο θρόνο. Όμως, πολύ γρήγορα αυτομόλησε στο Βυζάντιο όπου ξαναπήρε την περιουσία του και του απενεμήθη ο τίτλος του μάγιστρου. Ο τυφλός Πέτρος Δελεάνος ξαναπήρε τον θρόνο, αλλά ο Μιχαήλ Δ’ εξεστράτευσε ο ίδιος εναντίον του και τον νίκησε εύκολα στο Όστροβο. Η επανάσταση τους Δελεάνου τελείωσε εκεί.


Το 1038, ο μεγάλος Βυζαντινός στρατηγός Γεώργιος Μανιάκης ηγήθηκε της εκστρατείας εναντίον των Σαρακηνών της Σικελίας. Μέχρι το 1040 είχε καταλάβει μεγάλο μέρος του νησιού. Οι επιτυχίες του τον έκαναν διάσημο, τόσο στην Ευρώπη όσο και στον Αραβικό κόσμο, όμως αυτό προκάλεσε φθόνο στην αυτοκρατορική αυλή. Όταν ο Μανιάκης ταπείνωσε και χτύπησε τον συναρχηγό της εκστρατείας Στέφανο που ήταν άντρας της αδερφής τού αυτοκράτορα Μιχαήλ Δ΄, ανακλήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και φυλακίσθηκε με την κατηγορία ότι ήθελε να σφετεριστεί τον θρόνο. Οι Βυζαντινές κατακτήσεις στην Σικελία σύντομα χάθηκαν, εκτός από τη Μεσσήνη. Το 1042 ο νέος αυτοκράτορας (και θετός γιος τής Ζωής) Μιχαήλ Ε΄ αποφυλάκισε τον Μανιάκη και τον έστειλε πίσω στην Ιταλία. Ο Μανιάκης έφτασε στην Ιταλία το Πάσχα του 1042 με το αξίωμα του Κατεπάνω Ιταλίας.
Ο Μανιάκης ήταν ξανά νικηφόρος και απώθησε τους Άραβες αλλά κυρίως τους Νορμανδούς, οι οποίοι ήταν πλέον η νέα απειλή στην Νότια Ιταλία. Παρά ταύτα, τα κατορθώματα του Μανιάκη αγνοήθηκαν από τον νέο Αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Θ' Μονομάχο, ο οποίος επηρεαζόταν από τον Ρωμανό Σκληρό του οποίου η αδερφή ήταν ερωμένη του (επαλλακεύετο γαρ τω Μονομάχω η του Σκληρού αδελφή). Ο Σκληρός, όπως και ο Μανιάκης, είχε πολλά κτήματα στη Μικρά Ασία και είχε από παλιά κτηματικές διαφορές με τον Μανιάκη. Όταν βρέθηκε σε θέση εξουσίας, ο Σκληρός καταπάτησε το σπίτι και τα κτήματα του Μανιάκη, ενώ αποπλάνησε και τη γυναίκα του. Παράλληλα, συκοφαντούσε συνεχώς τον στρατηγό στον αυτοκράτορα.


Έτσι πολύ σύντομα, το φθινόπωρο του 1042, ο Μονομάχος ανακάλεσε ξανά τον Μανιάκη στην Κωνσταντινούπολη. Αυτή τη φορά ο Μανιάκης, που είχε πολύ άσχημη εμπειρία από την προηγούμενη φορά που τον ανακάλεσαν, στασίασε πραγματικά και ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας από τον στρατό του. Μάλιστα, όταν είδε μπροστά του τον πρωτοσπαθάριο Πάρδο ο οποίος είχε έρθει να τον αντικαταστήσει και ο οποίος είχε το θράσος να του φερθεί με αλαζονεία, τον βασάνισε άγρια μέχρι θανάτου, αφού του σφράγισε τα μάτια, τα αυτιά, τη μύτη και το στόμα με περιττώματα. Στη συνέχεια πήρε ένα επίλεκτο τμήμα του στρατού του, διέπλευσε το Ιόνιο, αποβιβάστηκε στην Ήπειρο, κατέλαβε το Δυρράχιο και βάδισε προς την Κωνσταντινούπολη.
Ο Αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Θ’, όταν είδε την αποφασιστικότητα του Μανιάκη, του έστειλε επιστολές υποσχόμενος «πάσαν ευεργεσίαν», αλλά ήταν πια αργά για συμφιλίωση. Οπότε ο αυτοκράτορας έστειλε ένα μεγάλο στράτευμα εναντίον των στασιαστών, υπό την διοίκηση ενός άπειρου ευνούχου, του σεβαστοφόρου Στέφανου Περγαμηνού. Η επιλογή ενός άσχετου ευνούχου, που φαινόταν καταδικασμένη εξαρχής σε αποτυχία, δεν είναι τόσο παράλογη αν λάβουμε υπόψη ότι ο Περγαμηνός ήταν άνθρωπος της απολύτου εμπιστοσύνης του αυτοκράτορα, ενώ αν έστελνε κάποιον εμπειροπόλεμο στρατιωτικό, ήταν σχεδόν βέβαιο ότι θα πήγαινε με το μέρος του δημοφιλούς Μανιάκη.


Οι δύο στρατοί συναντήθηκαν στο Όστροβο, σε απόσταση δύο ημερών από τη Θεσσαλονίκη. Πιστεύεται ότι η θέση είναι κοντά στη λίμνη Βεγορίτιδα, αν και υπάρχει και η άποψη ότι ίσως να είναι κοντά στην Αμφίπολη. Η μάχη φαινόταν να έχει κερδηθεί πολύ νωρίς από τον Μανιάκη. Οι στρατιώτες του αυτοκρατορικού στρατού υποχωρούσαν και σκόρπιζαν μπροστά στον επελαύνοντα Μανιάκη που ορμούσε έφιππος μπροστά από τον στρατό του βγάζοντας τρομερές πολεμικές κραυγές με τη βροντώδη φωνή του. Ήδη οι στρατιώτες τον επευφημούσαν ως αυτοκράτορα. Όμως καθώς κάλπαζε πάνω-κάτω στο πεδίο της μάχης σκορπώντας τον τρόμο και τρέποντας σε φυγή τους αντιπάλους, ξαφνικά φάνηκε να χάνει τον έλεγχο του αλόγου του, να απομακρύνεται και μετά να πέφτει από το άλογο, νεκρός. Είχε χτυπηθεί στο δεξί πλευρό από ένα ακόντιο. Οι στρατιώτες του αυτοκρατορικού στρατού όταν τον είδαν πεσμένο, στην αρχή δεν αναθάρρησαν, γιατί φοβόταν ότι ήταν κάποιο τέχνασμα. Τελικά, όταν και ο ιπποκόμος του είχε φύγει και το άλογο έτρεχε ελεύθερο ανάμεσα στις δύο παρατάξεις, όρμησαν όλοι μαζί προς τον νεκρό. Αφού παρατήρησαν κατάπληκτοι πόσο πελώριο ήταν το σώμα του, έκοψαν το κεφάλι του και το μετέφεραν στον αρχηγό τους. Οι στρατιώτες του Μανιάκη βλέποντας τον αρχηγό τους νεκρό παραδόθηκαν. Ξαφνικά, πέρα από κάθε προσδοκία, ο Στέφανος βρέθηκε νικητής. Ο Στέφανος γύρισε στην Κωνσταντινούπολη θριαμβευτής. Παρέλασε με τον στρατό του στην Πλατεία οδό σε μια πομπή στην οποία προηγείτο το κεφάλι του Μανιάκη καρφωμένο πάνω σε δόρυ και οι υπόλοιποι στασιαστές καθισμένοι ανάποδα πάνω σε γαϊδούρια. Ακολουθούσε ο Στέφανος, καβάλα σε λευκό άλογο. Το Βυζάντιο έχασε έναν λαμπρό στρατηγό. Το προφανές επακόλουθο ήταν ότι η προσπάθεια για ανάκτηση της Σικελίας έληξε άδοξα. Πολλοί ιστορικοί, ακόμα και εκείνης της εποχής, αναρωτήθηκαν πόσο διαφορετική θα ήταν η μοίρα του Βυζαντίου αν ο εξαιρετικά ικανός Μανιάκης κατόρθωνε να πάρει τον θρόνο. Όλοι συμφωνούν ότι τα προβλήματα με τους Σελτζούκους και τους Νορμανδούς που ενέσκηψαν τα επόμενα χρόνια δεν θα ήταν τόσο σοβαρά. Αλλά τέτοιες υποθετικές ερωτήσεις δεν έχουν πολύ νόημα.


Ο Αυτοκράτωρ Μιχαήλ ΣΤ’ Στρατιωτικός ήταν παλαίμαχος στρατιωτικός, αλλά από νωρίς κατά την σύντομη βασιλεία του, οι ενέργειές του δυσαρέστησαν και αποξένωσαν την ηγεσία του στρατού (βασικά δεν αύξησε τους μισθούς των στρατιωτικών και έδιωξε όσους διαμαρτυρήθηκαν). Η υποθεση που καθόρισε τη μοίρα του ήταν η απόφασή να αποκαταστήσει τον Νικηφόρο Βρυέννιο στον βαθμό του Στρατηγού δίχως όμως να του επιστρέψει την περιουσία που είχε κατασχεθεί από την αυτοκράτειρα Θεοδώρα. Επιπλέον φέρθηκε εξευτελιστικά στον Βρυέννιο όταν αυτός διαμαρτυρήθηκε. Ο Βρυέννιος οργίστηκε και άρχισε να σχεδιάζει την ανατροπή του αυτοκράτορα, όμως συνελήφθη και τυφλώθηκε. Αυτή η συμπεριφορά προς τον Βρυέννιο επιτάχυνε την συσπείρωση της στρατιωτικής ιεραρχίας γύρω από τον απρόθυμο Ισαάκιο Κομνηνό, που τότε ήταν Δομέστικος των Σχολών της Ανατολής (δηλαδή αρχιστράτηγος της Ανατολής) που τον ανακήρυξε αυτοκράτορα στην Παφλαγονία στις 8 Ιουνίου 1057. Ο Αυτοκράτορας Μιχαήλ απέστειλε κατά των επαναστατών ένα στράτευμα υπό τον ευνούχο Θεόδωρο. Το αυτοκρατορικό στράτευμα κινήθηκε προς τη Νίκαια, η οποία είχε καταληφθεί από τον Ισαάκιο Κομνηνό.


Στις 20 Αυγούστου 1057, ο Ισαάκιος Κομνηνός έβγαλε τις δυνάμεις του έξω από την πόλη και τις παρέταξε σε μια πεδιάδα που ονομάζεται «Πολεμών» ή «Άδης», κοντά στην Νίκαια. Ο στρατηγός Κεκαυμένος διοικούσε την αριστερή πτέρυγα, ο Ρωμανός Σκληρός τη δεξιά και ο Κομνηνός ετέθη επικεφαλής στο κέντρο. Από την αυτοκρατορική πλευρά, ο Βούλγαρος Πρίγκιπας Ααρών τοποθετήθηκε στην αριστερή πτέρυγα, ο Βασίλειος Τραχανειώτης στη δεξιά και το κέντρο διοικούσε ο Θεόδωρος ο Ευνούχος. Η αυτοκρατορική αριστερή πτέρυγα υπό τον Πρίγκιπα Ααρών κατανίκησε την δεξιά των στασιαστών. Καταδιώκοντας τους στρατιώτες στο στρατόπεδο των στασιαστών, κυνήγησε και συνέλαβε τον Ρωμανό Σκληρό. Η δεξιά πτέρυγα, όμως, κατανικήθηκε από τον Κεκαυμένο, ο οποίος έφθασε στο στρατόπεδο του αντιπάλου και κατέστρεψε τις σκηνές. Ο Ισαάκ Κομνηνός κατάφερε να διατηρήσει το κέντρο σταθερό, αρκετά ώστε ο Κεκαυμένος να προστρέξει προς βοήθεια και να πιέσουν τον Θεόδωρο. Τελικά, το αυτοκρατορικό κέντρο άρχισε να σπάει και οι στρατιώτες του αυτοκράτορα εγκατέλειψαν ηττημένοι το πεδίο της μάχης. Ήταν σίγουρα ήττα για τις αυτοκρατορικές δυνάμεις, όχι όμως συντριπτική. Δρομολόγησε πάντως άμεσες εξελίξεις. Ο Μιχαήλ Στ’ προσπάθησε να διαπραγματευθεί με τους στασιαστές μέσω του Μιχαήλ Ψελλού, προσφερόμενος να υιοθετήσει τον Ισαάκιο και να τον ανακηρύξει καίσαρα. Ο Ισαάκιος που ήταν χαμηλών τόνων το συζητούσε, αλλά στη Βασιλεύουσα ξέσπασαν ταραχές. Ο Πατριάρχης Μιχαήλ Κηρουλάριος έπεισε τον Μιχαήλ ΣΤ’ να παραιτηθεί και ο Ισαάκιος εισήλθε στην Πόλη και στέφθηκε αυτοκράτορας.


Τον 11ο αιώνα, μετά από αρκετούς αιώνες που η στρατιωτική ισχύς του Βυζαντίου στηριζόταν κατά κύριο λόγο στον θεματικό στρατό, άρχισε και πάλι η χρησιμοποίηση ξένων μισθοφόρων σε μεγάλη κλίμακα. Ανέκαθεν υπήρχαν ξένοι στρατιωτικοί που υπηρετούσαν στον Βυζαντινό στρατό, αλλά από τον 7ο αιώνα και μετά οι ξένοι είχαν σταματήσει να είναι οργανωμένοι σε αυτόνομα στρατιωτικά σώματα αλλοδαπών με εθνικό χαρακτήρα. Αυτό άλλαξε αισθητά επί Βουλγαροκτόνου, ο οποίος χρησιμοποίησε για πρώτη φορά τους Βαράγγους. Το φαινόμενο στρατολόγησης ξένων μισθοφόρων κλιμακώθηκε τις επόμενες δεκαετίες και πήρε μεγάλες διαστάσεις μέχρι το 1050, σε μια περίοδο που ο Κωνσταντίνος Θ’ Μονομάχος είχε να αντιμετωπίσει καινούργιους εξωτερικούς εχθρούς (Σελτζούκους, Πετσενέγους, Νορμανδούς) αλλά και μεγάλη αμφισβήτηση στο εσωτερικό που συνοδεύτηκε από σοβαρές ανταρσίες, όπως του Μανιάκη και του Τορνικίου. Ανάμεσα στους ξένους στην υπηρεσία του Βυζαντινού στρατού εξέχουσα θέση είχαν οι Φράγκοι μισθοφόροι. Οι συγκεκριμένοι «Φράγκοι» στην πλειοψηφία τους ήταν Γάλλοι από την Νορμανδία που είχαν περάσει από τη Νότια Ιταλία. Για πρώτη φορά είχαν πολεμήσει στο πλευρό των Βυζαντινών κατά την εκστρατεία του Γεωργίου Μανιάκη στη Σικελία περί το 1039. Στη συνέχεια βέβαια στράφηκαν κατά των Βυζαντινών εκεί, αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία...Κάποιοι από αυτούς τους Φράγκους επέλεξαν να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους στην Ανατολή, και το 1047 πρωτοεμφανίζονται στην Κωνσταντινούπολη, όπου επιστρατεύτηκαν από τον Κωνσαντίνο Θ’ Μονομάχο στην αντιμετώπιση της εξέγερσης του Τορνικίου. Στη συνέχεια οι Φράγκοι στάλθηκαν στα ανατολικά σύνορα και τοποθετήθηκαν στις μεθοριακές επαρχίες της Μικράς Ασίας όπου είχαν αρχίσει να αναφύονται προβλήματα με διάφορους επιδρομείς, κυρίως Σελτζούκους Τούρκους. Η παρουσία των Φράγκων ήταν ιδιαίτερα έντονη στο θέμα Αρμενιάκων και στην πρωτεύουσα του θέματος, την Αμάσεια, όπου αρχικά παρέμεναν για λόγους παραχειμασίας (δηλαδή για να περάσουν τον χειμώνα εκεί). Καθώς περνούσαν τα χρόνια η παρουσία των Φράγκων έγινε μόνιμη, και φαίνεται πως τους παραχωρήθηκαν γαίες και κάστρα και απέκτησαν το στάτους τοπικών ηγεμόνων, κάτι που προφανώς έγινε με την ενθάρρυνση των Βυζαντινών που έβλεπαν θετικά την παρουσία των αξιόμαχων Φράγκων σε αυτή την παραμεθόρια και στρατηγικά σημαντική περιοχή.


Οι Φραγγονορμανδοί ήταν εξαιρετικοί πολεμιστές και ήταν μια πολύτιμη προσθήκη για τον Βυζαντινό στρατό. Το μεγάλο τους ατού ήταν η ορμητική επέλαση των σιδερόφραχτου ιππικού τους, που δεν ήταν εύκολο να αντιμετωπίσουν οι αντίπαλες παρατάξεις. Κατά τον Μιχαήλ Ψελλό, οι Φράγκοι πολεμιστές «ήταν φοβεροί και τοις είδεσι και ταις σχήμασιν... έμπληκτοι ταις ορμαίς, ευκίνηταί τε και ορμητίαι... ανυπόστατοι την πρώτην έφοδο ορμής». Το πρόβλημα ήταν ότι ήταν τυχοδιώκτες και παρέμεναν πιστοί μόνο εφόσον πληρώνονταν καλά, ενώ γίνονταν απρόβλεπτοι όταν έβλεπαν ευκαιρίες για κέρδος πέρα από τα τυπικά στρατιωτικά καθήκοντά τους. Έτσι, κατά καιρούς προκάλεσαν σοβαρά προβλήματα όπως συνέβη με τη στάση του Ουρσελίου. Ο Ρουσέλ ντε Μπαγιέλ (Roussel de Bailleul ή Ursellus de Ballione) αποκαλούμενος Ρουσέλιος ή Ουρσέλιος από τους Βυζαντινούς ιστορικούς ήταν ένας από τους ηγέτες των Φράγκων μισθοφόρων στο οποίο είχε απονεμηθεί (μάλλον από τον Ρωμανό Δ’) το αξίωμα του βέστη. Μπήκε στην υπηρεσία του Βυζαντίου περί το 1069, ως μέλος, αρχικά, μιας μισθοφορικής εταιρείας της οποίας αρχηγός ήταν ένας άλλος Φράγκος, ο Ροβέρτος Κρισπίνος (Robert Crispin).
Ο Ουρσέλιος είχε συμμετάσχει στην εκστρατεία του Ρωμανού Διογένη το 1071 που κατέληξε στο Μανζικέρτ, αλλά δεν πήρε μέρος στην τελική μάχη, καθώς είχε αποσταλεί μαζί με τις δυνάμεις του Ιωσήφ Ταρχανειώτη για να καταλάβουν το φρούριο της Χλιάτ και εκεί αποκόπηκαν χωρίς να μπορέσουν να βοηθήσουν τον Ρωμανό Διογένη. Για πολλούς, ο ρόλος του Ουρσελίου σε εκείνη την περίπτωση ήταν ύποπτος. Στη χαώδη κατάσταση που επικράτησε μετά την ήττα στο Μανζικέρτ, οι Σελτζούκοι και διάφορες ανεξέλεγκτες τουρκομάνικες ομάδες πύκνωσαν τις ληστρικές επιδρομές τους στα Βυζαντινά εδάφη της Μικράς Ασίας. Για την αντιμετώπιση της κατάστασης ο νέος αυτοκράτορας Μιχαήλ Ζ’ Δούκας αποφάσισε να στείλει στα ανατολικά έναν στρατό με επικεφαλής τον δομέστικο των σχολών Ισαάκιο Κομνηνό (ανιψιό του παλιού συνονόματου αυτοκράτορα). Σε αυτό το εκστρατευτικό σώμα συμμετείχε και ο Ουρσέλιος με 400 Φράγκους ιππότες.
Όταν ο στρατός υπό τον Ισαάκιο έφτασε στην περιοχή της Καισάρειας, δημιουργήθηκε ένα σοβαρό επεισόδιο μεταξύ Φράγκων και Βυζαντινών, επειδή ο Ισαάκιος τιμώρησε έναν Φράγκο για πειθαρχικό παράπτωμα. Εξαιτίας αυτού, ο Ουρσέλιος θεώρησε ότι προσεβλήθη, και τη νύχτα πήρε τους άντρες του και εγκατέλειψε τους Βυζαντινούς. Οι ενέργειές του στη συνέχεια δείχνουν ότι η αποστασία του ήταν προσχεδιασμένη: Ο Ουρσέλιος με τους ιππότες του κατευθύνθηκε προς τα ανατολικά και έφτασε στη Μελιτηνή, όπου με μια αιφνιδιαστική επίθεση σημείωσε μια μικρή επιτυχία εναντίον των Σελτζούκων. Στο μεταξύ, μετά την αποχώρησή του, το στράτευμα υπό τον Ισαάκιο συγκρούσθηκε με Τούρκους κοντά στην Καισάρεια της Καππαδοκίας και υπέστη συντριπτική ήττα. Ανεξάρτητα από αυτό, μετά την επιτυχία του στα ανατολικά, ο Ουρσέλιος επέστρεψε στο κέντρο της Μικράς Ασίας όπου επιδόθηκε σε λεηλασίες, ενώ ανάγκασε πολλές πόλεις να του πληρώσουν φόρο υποτελείας. Για τους Βυζαντινούς ήταν πλέον φανερό ότι δεν είχαν να κάνουν απλά με έναν απείθαρχο τυχοδιώκτη, αλλά ότι ο Ουρσέλιος έκανε κινήσεις για τη δημιουργία ανεξάρτητης ηγεμονίας στη Μικρά Ασία. Το ενδεχόμενο αυτό εκείνη τη στιγμή φαινόταν ότι ήταν πολύ σοβαρότερη απειλή από τους Σελτζούκους. Άλλωστε ήταν πρόσφατο το παράδειγμα της Νοτίου Ιταλίας, όπου μια χούφτα Νορμανδών από το πουθενά κατόρθωσαν να επικρατήσουν και να δημιουργήσουν κράτος σε Βυζαντινό έδαφος. Γι’ αυτό αποφασίστηκε να σταλεί στρατός εναντίον του.


Την αρχηγία του εκστρατευτικού σώματος εναντίον του Ουρσελίου ανέλαβε ο θείος τού αυτοκράτορα, καίσαρας Ιωάννης Δούκας, που το 1071 είχε πρωταγωνιστήσει στις ενέργειες για την εκθρόνιση του Ρωμανού Δ’ και την ανάρρηση του Μιχαήλ Ζ’ στο θρόνο. Εκείνη την εποχή είχε παραγκωνιστεί από τον νέο ισχυρό άντρα του Βυζαντίου, τον ευνούχο λογοθέτη του δρόμου Νικηφορίτζη. Ο στρατός αναχώρησε από την Κωνσταντινούπολη την άνοιξη του 1074. Στην εκστρατεία συμμετείχε ο γιος του καίσαρα Ιωάννη, ο πρωτοβεστιάριος, πρωτοπρόεδρος και δομέστικος των σχολών της Ανατολής Ανδρόνικος Δούκας (ο οποίος είχε πολεμήσει και στο Μαντζικέρτ, ως αρχηγός της οπισθοφυλακής όπου αδράνησε και δεν βοήθησε τον Ρωμανό). Συμμετείχε επίσης ο βετεράνος στρατηγός και κουροπαλάτης Νικηφόρος Βοτανειάτης (ο μετέπειτα αυτοκράτορας). Συνολικά το αυτοκρατορικό στράτευμα αποτελούνταν από 12.000 άντρες. Οι 10.000 από αυτούς ήταν Μικρασιάτες στρατιώτες του θεματικού στρατού και οι υπόλοιποι μισθοφόροι: 1.500 Βάρραγοι και 500 Φράγκοι. Ο Ουρσέλιος εκείνη τη χρονική στιγμή ήταν στο θέμα Αρμενιάκων, αλλά όταν έμαθε ότι ένας Βυζαντινός στρατός βαδίζει εναντίον του, κινήθηκε εσπευσμένα προς τα δυτικά για να τον συναντήσει. Είχε μαζί του 3.000 Φράγκους ιππότες. Οι δύο αντίπαλοι στρατοί συναντήθηκαν στις 10 Μαΐου στον ποταμό Σαγγάριο, κοντά στη γέφυρα «Ζόμπου», νοτιοδυτικά από την Άγκυρα, όχι μακριά από το Αμόριο. Ο Ιωάννης Δούκας, αν και είχε σημαντικό αριθμητικό πλεονέκτημα, έστειλε απεσταλμένους στον Ουρσέλιο προτείνοντάς του να συνθηκολογήσει και προσφέροντας αμνηστία. Φαίνεται πως οι Βυζαντινοί είχαν την κρυφή ελπίδα ότι ο Ουρσέλιος θα μπορούσε ακόμα να τους φανεί χρήσιμος, ενώ είναι πολύ πιθανό, αν κρίνουμε από την πρωτοβουλία αυτή, ότι ο πραγματικό στόχος της εκστρατείας ήταν οι Σελτζούκοι. Εν πάση περιπτώσει, ο Ουρσέλιος απέρριψε με περιφρόνηση την πρόταση του Δούκα. Προφανώς είχε απόλυτη εμπιστοσύνη στις ικανότητές του και στο αξιόμαχο των αντρών του. Η συνέχεια τον δικαίωσε.


Ο καίσαρας Ιωάννης Δούκας δεν ήταν έμπειρος στρατιωτικός και αυτό φάνηκε σε αυτήν τη μάχη, όπου ακολούθησε μια ακατανόητη τακτική. Αντί να περιμένει τους ορμητικούς Νορμανδούς να επιτεθούν έχοντας σαν προκάλυψη τον Σαγγάριο, σε θέση που είχε αμυντικό πλεονέκτημα, επέλεξε να περάσει το ποτάμι και να παραταχθεί στην απέναντι όχθη με το ποτάμι στην πλάτη του. Επίσης με αυτήν την επιλογή ακύρωσε την πιθανότητα να δεχτεί ενισχύσεις από τα υπόλοιπα θέματα, κάτι που φοβόταν και ο Ουρσέλιος και φαίνεται πως αυτός ήταν ο λόγος που είχε σπεύσει να τον προϋπαντήσει. Ο αυτοκρατορικός στρατός παρατάχθηκε σε δύο ξεχωριστές γραμμές, η μία πίσω από την άλλη. Στη δεξιά πτέρυγα της πρώτης γραμμής είχε παραταχθεί το σώμα των Φράγκων μισθοφόρων με επικεφαλής κάποιον Φράγκο ονόματι «Πάπας». Στο κέντρο της παράταξης ήταν ο Ιωάννης Δούκας με το επίλεκτο τμήμα των Βαράγγων (που εκείνη την εποχή ήταν μάλλον Αγγλοσάξωνες). Ο Ανδρόνικος Δούκας ήταν στο αριστερό κέρας . Στην πίσω γραμμή ήταν ο Βοτανειάτης με τα λιγότερο εμπειροπόλεμα τμήματα. Η μάχη ξεκίνησε τα ξημερώματα της 11ης Μαΐου. Ο Ουρσέλιος απευθύνθηκε στους ομοεθνείς του που ήταν στη δεξιά πλευρά της Βυζαντινής παράταξης και τους έπεισε να πάνε με το μέρος του. Έτσι ενωμένοι όλοι οι Φράγκοι επιτέθηκαν στο Βυζαντινό κέντρο όπου ήταν ο Ιωάννης Δούκας με τους Βαράγγους. Παρά το ξάφνιασμα των Βυζαντινών από την προδοσία των μισθοφόρων, η μάχη δεν είχε κριθεί. Όμως σε μια επανάληψη όσων είχαν συμβεί στο Μαντζικέρτ, η οπισθοφυλακή υπό τον Βοτανειάτη δεν επένέβη για να βοηθήσει. Αντίθετα οπισθοχώρησε ανεξήγητα. Από εκεί και πέρα ήταν θέμα χρόνου. Οι Βάραγγοι στο κέντρο πολέμησαν γενναία, αλλά δεν μπόρεσαν να αντισταθούν στην ανωτερότητα των Φράγκων που ήταν πλέον και αριθμητική. Στο τέλος περικυκλώθηκαν και υπέκυψαν. Ο Ιωάννης τραυματίστηκε και πιάστηκε αιχμάλωτος. Το ίδιο και ο γιος του Ανδρόνικος. Αμέσως μετά ο Ουρσέλιος έχοντας μαζί του τον επιφανή αιχμάλωτό του έφτασε μέχρι την Χρυσόπολη απέναντι από την Κωνσταντινούπολη έχοντας σαν στόχο να εκθρονίσει τον αυτοκράτορα. Όμως ο Νοκοφορίτζης αντέδρασε αποτελεσματικά και κάνοντας οδυνηρές υποχωρήσεις προς τους Τούρκους, τους έστειλε εναντίον του. Ο Ουρσέλιος αναγκάστηκε να αποσυρθεί στη Νικομήδεια όπου, για να κερδίσει την εμπιστοσύνη των κατοίκων έστεψε βασιλιά τον Ιωάννη Δούκα. Μετά επιτέθηκε στους Τούρκους, αλλά δεν τα κατάφερε και τελικά πιάστηκε αιχμάλωτος μαζί με τον Ιωάννη. Μετά από λίγο καιρό, η γυναίκα του πλήρωσε λύτρα και τον ελευθέρωσε. Για λίγο ο Ουρσέλιος έζησε σαν ηγεμόνας στην Αμάσεια.


Για τον Ανδρόνικο Δούκα αναφέρεται ότι στη μάχη φορούσε διπλό επανωκλιβανιον και πολέμησε γενναία μοιάζοντας στο τέλος με σκαντζόχοιρο από τα πολλά βέλη που είχαν καρφωθεί πάνω του. Ήταν σοβαρά τραυματισμένος και στάλθηκε στην Κωνσταντινούπολη για θεραπεία. Οι δύο γιοι του τον αντικατέστησαν σαν όμηροι του Ουρσέλιου. Ο Ανδρόνικος ανάρρωσε, αλλά πέθανε το 1077. Ο Ανδρόνικος Δούκας ήταν προπάππους του Μανουήλ Κομνηνού και πρόγονος του Μιχαήλ Η’ Παλαιολόγου. Ήταν ακόμα μία σοβαρή Βυζαντινή ήττα στη φοβερή δεκαετία του 1070 που κλόνισε και άλλο την ισχύ του Βυζαντίου στη Μικρά Ασία. Οι Σελτζούκοι βγήκαν κερδισμένοι καθώς οι Βυζαντινοί αναγκάστηκαν να επικυρώσουν την κατοχή εδαφών για να τους χρησιμοποιήσουν εναντίον του Ουρσελίου. Ο Ουρσέλιος έζησε για λίγο ως ηγεμών στην Αμάσεια, αλλά αιχμαλωτίστηκε από τον Αλέξιο Κομνηνό με τη βοήθεια των Τούρκων. Απελευθερώθηκε για να πολεμήσει εναντίον στασιαστών, πρόδωσε ξανά, και εκτελέστηκε το 1077.


Μετά την οδυνηρή ήττα στη μάχη του Μαντζικέρτ το 1071 από τους Σελτζούκους Τούρκους και την εκθρόνιση του Ρωμανού Δ’, η Βυζαντινή Αυτοκρατορία βίωσε μια δεκαετία σχεδόν συνεχούς εσωτερικής αναταραχής και στάσεων. Οι συνεχείς πόλεμοι αποδυνάμωσαν τα στρατεύματα της Αυτοκρατορίας, ερήμωσαν τη Μικρά Ασία και την άφησαν ανυπεράσπιστη. Η διακυβέρνηση του Μιχαήλ Ζ’ Δούκα (βασ. 1071 – 1078) απέτυχε να διαχειριστεί αποτελεσματικά την κατάσταση και έχασε γρήγορα την υποστήριξη της στρατιωτικής αριστοκρατίας. Ένας από εκείνους που στασίασαν εναντίον του ήταν ο Νικηφόρος Βρυέννιος, ο οποίος βάδισε εναντίον της Κωνσταντινούπολης, με την προσδοκία ότι θα του παραδινόταν αμέσως, όμως η λεηλασία των προαστίων της από τους στρατιώτες του εξαγρίωσε τους κατοίκους της πρωτεύουσας και αναγκάστηκε να υποχωρήσει. Την ίδια εποχή, ένας άλλος στασιαστής, ο Νικηφόρος Βοτανειάτης στάθηκε πιο τυχερός στη Μικρά Ασία και έγινε αυτοκράτορας. Ο Βρυέννιος συνέχισε τη στάση του και απειλούσε την Κωνσταντινούπολη. Μετά από τις αποτυχημένες διαπραγματεύσεις, ο Βοτανειάτης έστειλε τον νεαρό στρατηγό Αλέξιο Κομνηνό με όσες δυνάμεις μπορούσε να συγκεντρώσει, για να τον αντιμετωπίσει.


Ο στρατός των στασιαστών αποτελούνταν από 12.000 έμπειρους στρατιώτες από τα συντάγματα των δυτικών επαρχιών, όπως επίσης και Φράγκους μισθοφόρους και ένα απόσπασμα Πετσενέγων. Οι δυνάμεις του Αλεξίου περιλάμβαναν 2.000 Τούρκους ιπποτοξότες, 2.000 Χωματηνούς (από το φρούριο του Χώματος στην Ανατολία), μερικές εκατοντάδες Φράγκους ιππότες από την Ιταλία και το νεοσύστατο τάγμα των Αθανάτων. Είναι ξεκάθαρο ότι το στράτευμα του Αλεξίου ήταν μικρότερο και συγκριτικά πολύ άπειρο. Οι δύο στρατοί συγκρούσθηκαν στην Καλαβρύη, επί του ποταμού Αλμυρού, στη Θράκη. Ο Αλέξιος Κομνηνός προσπάθησε να παγιδεύσει τον στρατό του Βρυέννιου. Η ενέδρα απέτυχε και τα κέρατα της παρατάξεώς του απωθήθηκαν προς τα πίσω από τους στασιαστές. Το αριστερό κέρας, ειδικά, κατέρρευσε. Ο ίδιος ο Αλέξιος μόλις και μετά βίας κατάφερε να διασπάσει τους αντιπάλους του με την προσωπική του ακολουθία, πέτυχε όμως να ανασυγκροτήσει τους σκόρπιους άνδρες του. Στο μεταξύ, το αριστερό του άκρο υπερκεράσθηκε και δέχτηκε επίθεση στα μετόπισθεν από τους Πετσενέγους. Οι Χωματηνοί τότε έσπασαν και διέφυγαν και η τύχη του Αλεξίου φάνηκε να είναι προδιαγεγραμμένη. Σε αυτό το σημείο, όμως, οι Πετσενέγοι δεν εκμεταλλεύτηκαν την επιτυχία τους. Αντίθετα, γύρισαν πίσω κι άρχισαν να λεηλατούν το στρατόπεδο του συμμάχου τους Βρυέννιου. Αφού μάζεψαν όσα λάφυρα μπορούσαν, εγκατέλειψαν τη μάχη και απεχώρησαν. Το στράτευμα του Βρυέννιου μετέπεσε σε σύγχυση και αταξία, διότι ενώ φαινόταν ότι είχε κερδίσει την μάχη, οι Πετσενέγοι λεηλάτησαν το στρατόπεδό του. Ενισχυόμενος από Τούρκους μισθοφόρους, ο Αλέξιος έκανε πως υποχωρεί και παρέσυρε τα στρατεύματα του Βρυέννιου σε άλλη μια ενέδρα, η οποία αυτήν την φορά ήταν επιτυχής. Ο στρατός των στασιαστών εγκατέλειψε τις γραμμές του και κατανικήθηκε. Ο ίδιος ο Βρυέννιος πιάστηκε αιχμάλωτος. Η μάχη αυτή είναι μία από τις πιο γνωστές – σε λεπτομέρεια – μάχες του Μεσαίωνα, χάρη στην Άννα Κομνηνή (κόρη του Αλεξίου Α’) και το ιστορικό έργο της «Αλεξιάδα».
Ήταν το τέλος της στάσης του Βρυέννιου, ο οποίος συνελήφθη και τυφλώθηκε. Αργότερα του δόθηκε χάρη και πήρε πίσω τους τίτλους και την περιουσία του. Ο Αλέξιος Κομνηνός κατέλαβε τον θρόνο ο ίδιος δυο χρόνια αργότερα, το 1081, μετά από στάση που υπεκίνησε η μητέρα του, η φοβερή Άννα Δαλασσηνή.


Ο Νικηφόρος Βοτανειάτης υπηρετούσε ως στρατηγός από την εποχή του Κωνσταντίνου Θ’. Είχε διατελέσει κυβερνήτης (δηλαδή στρατηγός) του θέματος Ανατολής, του Θέματος Κύπρου και διοικητής του στρατού στην Ασία. Διετέλεσε επίσης Δούκας της Αντιόχειας και Δούκας της Εδέσσης. Κατείχε τους τιμητικούς τίτλους του Βεστάρχη και του Μαγίστρου. Μπλεγμένος με τα πολιτικά, είχε ενεργό συμμετοχή στην στάση που ανέδειξε τον Ισαάκιο Α’ Κομνηνό στον θρόνο το 1057, συμπεριλαμβανομένης της πρωταγωνιστικής συμμετοχής του στην Μάχη του Άδη (ή του Πολέμωνος). Εξαιρεθείς από την ατυχή εκστρατεία του Ρωμανού Δ΄ Διογένη στο Μαντζικέρτ, αποσύρθηκε στα κτήματά του στη Μικρά Ασία. Λίγο αργότερα, μετά την ήττα και την εκθρόνιση του Ρωμανού Δ΄, ορίσθηκε στρατηγός του Ανατολικού Θέματος από τον νέο αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ’ Δούκα και ήταν πρωταγωνιστής στα σοβαρά γεγονότα που διαδραματίστηκαν μετά την ήττα στο Μαντζικέρτ. Τον Οκτώβριο του 1077, ο Νικηφόρος Βοτανειάτης στασίασε. Υπήρχε αναβρασμός στον λαό κατά του Αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ’ (του «Παραπινάκη») και του πραγματικά ισχυρού άντρα της αυτοκρατορίας, του ευνούχου Λογοθέτη του Δρόμου Νικηφορίτζη, λόγω της βαριάς φορολογίας και εξαιτίας των χειρισμών στην προμήθεια σιτηρών, που είχαν σαν αποτέλεσμα έλλειψη τροφίμων και πείνα.


Ο Βοτανειάτης θεώρησε ότι ήταν γι’ αυτόν μια καλή ευκαιρία να εκμεταλλευθεί προς όφελός του την αναταραχή και το μίσος του λαού κατά των κυβερνώντων, και βάδισε εναντίον της Κωνσταντινούπολης με έναν στρατό που κατά το μεγαλύτερο μέρος αποτελούνταν από Σελτζούκους Τούρκους. Οι Τούρκοι ήταν η βοήθεια που του πρόσφερε ο Σελτζούκος πολέμαρχος Σουλεϊμάν ιμπν Κουτουλμούς (που λίγο μετά, με την ανοχή του Βοτανειάτη, θα ιδρύσει το Σουλτανάτο του Ρουμ με έδρα τη Νίκαια). Η υποστήριξη του Σουλεϊμάν ήταν επιτυχής και ο Βοτανειάτης σαν ανταμοιβή του παραχώρησε πρόσβαση στην Ασιατική πλευρά του Βοσπόρου, πολύ κοντά στην Κωνσταντινούπολη. Ο Σουλεϊμάν ιμπν Κουτουλμίς υποστήριξε σε δύο χρόνια έναν άλλον σφετεριστή, τον Νικηφόρο Μελισσηνό. Ο Νικηφόρος Μελισσηνός άνοιξε τις πύλες της Νίκαιας στους Τουρκομάνους και επέτρεψε στον Σουλεϊμάν να εγκαταστήσει μία μόνιμη στρατιωτική βάση. Κοντά στη Νίκαια, ο Βοτανειάτης ήρθε αντιμέτωπος με ένα Βυζαντινό στράτευμα που στάλθηκε εναντίον του από τον Νικηφορίτζη και το κατενίκησε. Λεπτομέρειες της μάχης δεν είναι γνωστές. Μετά τη νίκη αυτή αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτωρ και συνέχισε την προέλασή του προς τη Βασιλεύοουσα.


Το δεξί χέρι του Βοτανειάτη στην επιχείρηση εκθρόνισης του Μιχαήλ Δούκα ήταν ο ικανός στρατηγός Αλέξιος Κομνηνός, που 3 χρόνια μετά ανέτρεψε τον Βοτανειάτη και ανέβηκε ο ίδιος στον θρόνο. Καθώς πλησίαζε προς την Πόλη ήρθε αντιμέτωπος με έναν άλλο επαναστάτη στρατηγό, τον Νικηφόρο Βρυέννιο, ο οποίος είχε τα δικά του φιλόδοξα σχέδια για τον θρόνο, τα οποία όμως ναυάγησαν (όταν ο στρατός του άρχισε να λεηλατεί τα περίχωρα). Τελικά ο κλήρος βιάστηκε να ανακηρύξει αυτοκράτορα τον Βοτανειάτη και ο Μιχαήλ παραιτήθηκε και εκάρη μοναχός στη Μ. Στουδίου. Στις 24 Μαρτίου, ο Βοτανειάτης εισήλθε στην Κωνσταντινούπολη με θρίαμβο και στέφθηκε αυτοκράτορας. Ήταν 76 ετών. Σε λίγο καιρό ολόκληρη η Βιθυνία βρισκόταν στον έλεγχο του Τούρκου σουλτάνου Σουλεϊμάν· αυτό δημιούργησε μεγάλα προβλήματα στη Βυζαντινή αυτοκρατορία, επειδή ο Αυτοκράτορας στην Κωνσταντινούπολη δεν μπορούσε να επικοινωνήσει με τους υποτελείς του στην Ανατολή. Ο Σουλεϊμάν ιμπν Κουτουλμίς εγκατέλειψε τη Νίκαια (1084) και άφησε στη θέση του τον ευγενή Αμπντούλ Κασίμ.
Πηγή https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%B5%CF%8A%CE%BC%CE%AC%CE%BD_%CE%B9%CE%BC%CF%80%CE%BD_%CE%9A%CE%BF%CF%85%CF%84%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BC%CE%AF%CF%82
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_06d
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_10
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_13
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_16d
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_18
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_17

Κυριακή 12 Ιουνίου 2022

Αλέξιος Α Κομνηνός : Οι ηρωικές μάχες για την υπεράσπιση του βυζαντινού ελληνισμού

Μετά την κατάληψη του Μπάρι (1071) και την εκδίωξη των Βυζαντινών από την Ιταλική χερσόνησο, ο Ροβέρτος Γυισκάρδος επιτέθηκε κατά του Βυζαντίου στα Βαλκάνια. Το όνειρό του ήταν να πάρει τον θρόνο της Κωνσταντινουπόλεως και βρήκε την αφορμή για να τον διεκδικήσει εξαιτίας του Μιχαήλ Ζ’ Δούκα, ο οποίος είχε εκθρονιστεί το 1078 και του οποίου ο γιος είχε μνηστευθεί με την κόρη του Γυισκάρδου. Ο Νορμανδικός στόλος αποτελούμενος από 150 πλοία, συμπεριλαμβανομένων και 60 ιππαγωγών, απέπλευσε προς τα ανατολικά στο τέλος Μαΐου του 1081. Ο στρατός αριθμούσε 30.000 άνδρες, συμπεριλαμβανομένων 1.300 Νορμανδών ιπποτών. Αφού κατέλαβε εύκολα το νησί της Κέρκυρας, συνέχισε προς το Δυρράχιο και άρχισε να πολιορκεί την πόλη. Όμως, ο άπειρος στόλος του ηττήθηκε από τους Ενετούς, οι οποίοι κλήθηκαν από το Βυζάντιο προς βοήθεια και οι οποίοι ήταν ήδη έτοιμοι –ούτως ή άλλως– να επέμβουν, λόγω του Νορμανδικού ελέγχου στα στενά του Οτράντο. Ο Γυισκάρδος δεν απογοητεύτηκε από την ήττα αυτή, όμως το στρατόπεδό του κτυπήθηκε από μια επιδημία και περίπου 10.000 άνδρες του πέθαναν, συμπεριλαμβανομένων 500 ιπποτών. Παρά ταύτα, η φρουρά του Δυρραχίου είχε φθάσει στα όρια αντοχής της από τη στενή πολιορκία και τα συνεχή χτυπήματα των πολιορκητικών μηχανών των Νορμανδών. Ο Αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός πληροφορήθηκε τα τεκταινόμενα όταν ήταν στην Θεσσαλονίκη και έσπευσε με ταχύτητα κατά των Νορμανδών.
Στις 18 Οκτωβρίου, οι Νορμανδοί συγκρούστηκαν με τους Βυζαντινούς έξω από το Δυρράχιο. Η μάχη ξεκίνησε με τη δεξιά πτέρυγα των Βυζαντινών να κατατροπώνει την αριστερή πτέρυγα των Νορμανδών, η οποία έσπασε και διαλύθηκε. Οι Βάραγγοι μισθοφόροι παρασύρθηκαν στην καταδίωξη των αντιπάλων που είχαν τραπεί σε φυγή, όμως βρέθηκαν αποκομμένοι από την κυρία δύναμη, περικυκλώθηκαν και σφαγιάστηκαν. Το χειρότερο ήταν ότι για κάποιο λόγο οι Σέρβοι σύμμαχοι και οι Σελτζούκοι βοηθητικοί του Βυζαντινού στρατού λιποτάκτησαν. Το κέντρο των Βυζαντινών εξασθένησε και το βαρύ Νορμανδικό ιππικό επιτέθηκε με ορμή ακριβώς εκεί. Το Νορμανδικό ιππικό χωρίστηκε σε μικρά αποσπάσματα και τσάκισε σε διάφορα σημεία τη Βυζαντινή άμυνα. Η έφοδος αυτή διέλυσε τις Βυζαντινές γραμμές, με αποτέλεσμα οι Βυζαντινοί να εγκαταλείψουν άτακτα και με βαριές απώλειες το πεδίο της μάχης. Ήταν μια βαριά ήττα για τον Αλέξιο και η αρχή μιας σειράς καταστροφικών επιδρομών από τους Νορμανδούς. Η πολιορκία του Δυρραχίου συνεχίστηκε και τελικά η σημαντική αυτή πόλη έπεσε μετά από μερικούς μήνες με προδοσία. Οι Νορμανδοί συνέχισαν και κατέλαβαν το μεγαλύτερο μέρος της Βορείου Ελλάδος δίχως μεγάλη αντίσταση. Ο Γυισκάρδος, όμως, αναγκάσθηκε να επιστρέψει στην Ιταλία για να αντιμετωπίσει μια στάση.


Μετά την κατάληψη του Δυρραχίου (Φεβρουάριος 1082), οι Νορμανδοί συνέχισαν την διείσδυσή τους και κατέλαβαν μεγάλο μέρος της Βόρειας Ελλάδας δίχως να συναντήσουν σοβαρή αντίσταση. Όμως, ενώ ο Ροβέρτος Γυισκάρδος βρίσκονταν στην Καστοριά, πληροφορήθηκε ότι περιοχές της νότιας Ιταλικής χερσονήσου είχαν ξεσηκωθεί και, επίσης, ότι ο Αυτοκράτορας της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας Ερρίκος Δ΄ είχε φθάσει έξω από την Ρώμη και πολιορκούσε τον Πάπα Γρηγόριο Η’, σύμμαχο των Νορμανδών. Αυτό δεν ήταν τυχαίο: Οι πράκτορες του Αλεξίου είχαν υποκινήσει την ανταρσία των ανιψιών του Γυισκάρδου εναντίον του θείου τους. Επίσης ο Αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός είχε διαπραγματευθεί με τον Ερρίκο και του είχε δώσει 360.000 χρυσά νομίσματα με αντάλλαγμα έναν καλό αντιπερισπασμό. Ο Ερρίκος ανταποκρίθηκε και εισέβαλε στην Ιταλική χερσόνησο. Ο Γυισκάρδος έσπευσε στην Ιταλία, αφήνοντας τον γιο του Βοημούνδο αρχηγό των επιχειρήσεων στην Ελλάδα. Ο Αλέξιος ήταν σε δυσχερή οικονομική θέση και διέταξε την κατάσχεση των θησαυρών όλων των εκκλησιών. Έτσι μπόρεσε να οργανώσει έναν στρατό στη Θεσσαλονίκη. Αλλά, ο Βοημούνδος νίκησε τον Αλέξιο σε δύο μάχες (για τις οποίες δεν ξέρουμε λεπτομέρειες): μια κοντά στην Άρτα και την άλλη κοντά στα Ιωάννινα (ή ίσως στο Δυρράχιο, ξανά). Αυτό εξασφάλισε στον Βοημούνδο τον έλεγχο της Μακεδονίας και σχεδόν ολόκληρης της Θεσσαλίας. Μετά από αυτές τις νίκες, ο Βοημούνδος κινήθηκε εναντίον της Λάρισας. Το έκανε αυτό αφενός για να ξεχειμωνιάσει σε ηπιότερο κλίμα (σε σύγκριση με το κλίμα πιο βόρεια) και αφετέρου για να να βρει εφόδια (και ευκαιρίες για πλιάτσικο) για τον στρατό του που είχε αρχίσει να δυσανασχετεί λόγω της τριετούς περιπλάνησης στη βορειοδυτική Ελλάδα χωρίς σημαντικά οφέλη (δηλαδή χωρίς καλή λεία). Οι Νορμανδοί ξεκίνησαν την πολιορκία στις 3 Νοεμβρίου 1082 (κατ’ άλλους στις 23 Απριλίου 1083). Ο διοικητής της φρουράς της πόλεως Λέων Κεφαλάς μπόρεσε να κρατήσει για αρκετούς μήνες, ενώ έστελνε απεγνωσμένα μηνύματα στην Κωνσταντινούπολη ζητώντας βοήθεια.


Ο Αυτοκράτορας Αλέξιος προετοίμασε ένα μεγάλο στράτευμα, το οποίο περιλάμβανε και 7.000 Σελτζούκους Τούρκους. Έφυγε από την Κωνσταντινούπολη τον Μάρτιο του 1083. Το στράτευμα αριθμούσε συνολικά περί τους 20.000 άνδρες. Το μεγαλύτερο μέρος του, βέβαια, ήταν πεζοί και ελαφρύ ιππικό και δεν είχαν πολλές πιθανότητες επιτυχίας απέναντι στους φοβερούς και κατάφρακτους Νορμανδούς ιππότες σε μια μάχη εκ παρατάξεως. Μετά δε από τις πρόσφατες ήττες του από τους Νορμανδούς, ο Αλέξιος ήταν πολύ προσεκτικός και εφάρμοσε έξυπνες και παρελκυστικές τακτικές. Αντίθετα ο Βοημούνδος γεμάτος αυτοπεποίθηση για την πολεμική ανωτερότητα των Νορμανδών δεν ήταν ιδιαίτερα προσεκτικός. Ο Αλέξιος έστειλε ένα τμήμα του στρατού να επιτεθεί στο Νορμανδικό στρατόπεδο έξω από την Λάρισα, το οποίο πολύ γρήγορα προσποιήθηκε ότι τράπηκε σε άτακτη φυγή υποχωρώντας προς το φρούριο Λυκοστομίου (στα Τέμπη). Οι Νορμανδοί παρασύρθηκαν και τους κυνήγησαν σε μια μεγάλη απόσταση, δίνοντας την ευκαιρία στον Αλέξιο με ένα επίλεκτο τμήμα να επιτεθεί και να καταστρέψει το στρατόπεδό τους. Ταυτόχρονα, ένα άλλο απόσπασμα έστησε ενέδρα στα μετόπισθεν του Νορμανδικού ιππικού και σκότωσε τα περισσότερα από τα άλογά τους. Στο μεταξύ ο Βοημούνδος έφθασε στα Τέμπη δίχως να βρει τον εχθρό και θεώρησε τον εαυτό του νικητή επί των Βυζαντινών, για μια ακόμη φορά. Τότε πληροφορήθηκε για τις Βυζαντινές επιθέσεις και τις απώλειες που του είχαν επιφέρει. Μαθαίνοντας ότι ο κύριος όγκος του Βυζαντινού στρατεύματος είχε κινηθεί προς βορρά, στο φρούριο του Δομένικου, τον ακολούθησε χωρίς να διστάσει . Όμως καθ’ οδόν οι Νορμανδοί έπεσαν σε ενέδρα σε μια διάβαση του ποταμού Πηνειού και υπέστησαν βαριά ήττα.


Ο Αλέξιος παραχώρησε στους Βενετούς εμπορική βάση στην Κωνσταντινούπολη και απαλλαγή από εμπορικούς δασμούς, σε αντάλλαγμα για τη βοήθειά τους στην σύγκρουσή του με τους Νορμανδούς. Αυτό φαινόταν καλή ιδέα την εποχή εκείνη, αλλά ήταν ένα πολύ σοβαρό σφάλμα, που δημιούργησε πολύ σοβαρά προβλήματα στο μέλλον και το οποίο συνετέλεσε στην παρακμή και πτώση της Αυτοκρατορίας. Ήταν η πρώτη σοβαρή ήττα του Βοημούνδου στην Ελλάδα. Αλλά ήταν καθοριστική.
Μετά από την ήττα, οι Νορμανδοί έχασαν σιγά σιγά όλες τους τις κτήσεις στην Ελλάδα και μετά τον θάνατο του Γυισκάρδου το 1085, εγκατέλειψαν την Βυζαντινή επικράτεια. Στο μεταξύ, οι Ενετοί ανακατέλαβαν την Κέρκυρα και το Δυρράχιο για λογαριασμό του Βυζαντίου.


Την άνοιξη του 1087, έφθασαν νέα στην Βυζαντινή αυλή για μια τεράστια εισβολή από τον βορρά. Οι εισβολείς ήταν Πετσενέγοι. Οι Πετσενέγοι ή Πετσενέγκοι ή Πατζινάκοι ή Πατζινακίτες ήταν νομαδικός λαός τουρκικής καταγωγής της κεντρικής Ασίας που από τον 9ο αιώνα είχαν μεταναστεύσει δυτικότερα επιτιθέμενοι σε διάφορους λαούς, μεταξύ των οποίων και στους Ρως. Τα νέα της εισβολής από τουλάχιστον 80.000 Πετσενέγους (μαζί με τα γυναικόπαιδα) ήταν ιδιαίτερα ανησυχητικά, αφενός επειδή το Βυζάντιο είχε κατ’ επανάληψιν αντιμετωπίσει σοβαρά προβλήματα από τέτοιες μαζικές μεταναστεύσεις στα εδάφη του, αλλά και επειδή μερικές δεκαετίες νωρίτερα, το 1048, μια άλλη ορδή Πετσενέγων είχε ενσκήψει στη Θράκη και τη λεηλατούσε επί 5 χρόνια έχοντας ταπεινώσει κατ’επανάληψιν τον Βυζαντινό στρατό. Το σκηνικό επαναλήφθηκε και σε αυτή την εισβολή, με τους Πετσενέγους να πλησιάζουν αργά αλλά απειλητικά την Κωνσταντινούπολη λεηλατώντας, ξανά, τη Θράκη στο πέρασμά τους. Ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ Κομνηνός χρειάστηκε να επιστρατεύσει όλες τις διπλωματικές και στρατιωτικές του ικανότητες για να αντιμετωπίσει τη νέα απειλή και βρήκε πρόθυμους συμμάχους σε σε μια άλλη νομαδική φυλή, τους Κουμάνους, οι οποίοι πληρώθηκαν καλά για να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τον στρατό του Αλεξίου.


Στις 28 Απριλίου 1091, ο Αλέξιος και οι σύμμαχοί του έφθασαν στο στρατόπεδο των Πετσενέγων στο Λεβούνιο, κοντά στο Δέλτα του Έβρου ποταμού.
Οι Πετσενέγοι φάνηκε ότι αιφνιδιάστηκαν. Η μάχη που έλαβε χώρα την επομένη το πρωί στο Λεβούνιο, ήταν στην ουσία μια σφαγή. Οι Πετσενέγοι είχαν φέρει μαζί τους τις γυναίκες τους και τα παιδιά τους και ήταν εντελώς απροετοίμαστοι για την βιαιότητα της επιθέσεως που εξαπολύθηκε πάνω τους. Οι Κουμάνοι και οι Βυζαντινοί σάρωσαν το εχθρικό στρατόπεδο σφάζοντας όποιον έβρισκαν μπροστά τους. Οι Πετσενέγοι δεν μπόρεσαν να προβάλουν καμιά ουσιαστική άμυνα.
Πολύ λίγοι από αυτούς επέζησαν. Η συγκεκριμένη ορδή διαλύθηκε αλλά τα προβλήματα με τους Πετσενέγους επαναλήφθηκαν για λίγο τον 12ο αιώνα.
Αυτή η επιβλητική επέμβαση υπήρξε η μοναδική σημαντική νίκη που επετεύχθη από ένα Βυζαντινό στράτευμα μετά από πολλές δεκαετίες και ο πρώτος θρίαμβος της Κομνήνειας Αναγέννησης, της περιόδου που σημάδεψε την αρχή της αναβίωσης της Βυζαντινής ισχύος και η οποία θα κρατούσε για τα επόμενα 100 χρόνια.


Η Νίκαια είχε καταληφθεί από τους Σελτζούκους Τούρκους το 1081 και έγινε η πρώτη πρωτεύουσα του Σουλτανάτου του Ρουμ. Το 1096, η «Σταυροφορία του Λαού», το πρώτο κύμα της Α΄ Σταυροφορίας, είχε λεηλατήσει την περιοχή γύρω από την πόλη, πριν να εξολοθρευτεί από τους Τούρκους. Γι’ αυτό ο σουλτάνος Κιλίτζ ΑρσλάνΑ’ πίστεψε ότι και το επόμενο κύμα των σταυροφόρων δεν επρόκειτο να είναι σοβαρή απειλή. Άφησε την οικογένειά του και τους θησαυρούς του πίσω στην Νίκαια και εξεστράτευσε στην Ανατολία για να αντιμετωπίσει τους Δανισμενδίδες(1) Τούρκους που διεκδικούσαν την Μελιτηνή. Οι Σταυροφόροι της Α΄ Σταυροφορίας, στα πλαίσια της συμφωνίας που είχαν κάνει με τον Αλέξιο Α΄Κομνηνό για να τους επιτρέψει να διέλθουν από τα Βυζαντινά εδάφη, πολιόρκησαν την Νίκαια υπό την διοίκηση του Γοδεφρείδου Μπουιγιόν (Godefroy de Bouillon)(2). Ξεκίνησαν από την Κωνσταντινούπολη τον Απρίλιο του 1097 και άρχισαν την πολιορκία της Νίκαιας στις 14 Μαΐου. Η πόλη ήταν καλά οχυρωμένη με ισχυρά τείχη και 200 πύργους.
Στην πολιορκία προστέθηκαν σιγά σιγά και άλλες δυνάμεις Σταυροφόρων, και η περιοχή της Νίκαιας έγινε κάτι σαν σημείο συγκέντρωσης και σημείο εκκίνησης για την Σταυροφορία προς τους Αγίους Τόπους. Όταν ο Κιλίτζ Αρσλάν συνειδητοποίησε την ισχύ των σταυροφόρων, επέστρεψε αμέσως πίσω. Ένα Τουρκικό τμήμα που στάλθηκε προπομπός εξοντώθηκε στις 20 Μαΐου. Στις 21 Μαΐου οι Σταυροφόροι νίκησαν τον Κιλίτζ σε μάχη εκ παρατάξεως, η οποία κράτησε μέχρι αργά την νύκτα. Οι απώλειες ήταν βαριές και στις δύο πλευρές, όμως στο τέλος ο Σουλτάνος υποχώρησε και γύρισε πίσω παρά τις εκκλήσεις των Τούρκων της Νικαίας.


Ο αυτοκράτορας Αλέξιος Α’ επέλεξε να μην ακολουθήσει αμέσως τους Σταυροφόρους. Ο Βυζαντινός στρατός κινήθηκε σαν οπισθοφυλακή ενώ ο Αλέξιος έστειλε πλοιάρια από ξηράς κυλιόμενα πάνω σε κορμούς για να αποκλειστεί και η λίμνη Ασκανία, στις όχθες της οποίας είναι η Νίκαια και την οποία χρησιμοποιούσαν οι Τούρκοι για τον ανεφοδιασμό τους. Τα πλοία έφθασαν στις 17 Ιουνίου υπό την ηγεσία του Μεγάλου Δούκα (δηλ. αρχηγού του Βυζαντινού στόλου) Μανουὴλ Βουτουμίτη. Ταυτόχρονα, ο πριμικήριος Τατίκιος (εχριστιανισθείς Τούρκος) εστάλη να ενισχύσει τους πολιορκητές με ελαφρύ πεζικό 2.000 αντρών. Ο Αλέξιος έδωσε οδηγίες στον Βουτουμίτη να διαπραγματευθεί την παράδοση της πόλης κρυφά από τους Σταυροφόρους. Ο Τατίκιος διατάχθηκε να συνενωθεί με τους σταυροφόρους και να κάνει έφοδο στα τείχη, ενώ ο Βουτουμίτης να προσποιηθεί ότι κάνει το ίδιο από τη λίμνη, ώστε να φανεί ότι οι Βυζαντινοί είχαν καταλάβει την πόλη μετά από μάχη. Το σχέδιο εφαρμόσθηκε με επιτυχία, και στις 19 Ιουνίου οι Τούρκοι προτίμησαν να παραδώσουν την πόλη στους Βυζαντινούς, για να αποφύγουν τη λεηλασία από τους Σταυροφόρους. Όταν οι Σταυροφόροι είδαν τους Έλληνες μέσα στη Νίκαια και αντιλήφθηκαν το τέχνασμα, έγιναν έξαλλοι, καθώς υπολόγιζαν να λεηλατήσουν την πόλη για χρήματα και προμήθειες.


Ο Βουτουμίτης, ο οποίος ορίστηκε δούκας της Νικαίας, απαγόρευσε στους σταυροφόρους να εισέλθουν στην πόλη σε ομάδες μεγαλύτερες των 10 ανδρών κάθε φορά. Η οικογένεια του Αρσλάν μεταφέρθηκε στην Κ/πολη και τελικά ελευθερώθηκε δίχως να καταβληθούν λύτρα. Ο Τατίκιος ακολούθησε με τον Βυζαντινό στρατό τους Σταυροφόρους και έπαιρνε τις πόλεις που απελευθέρωναν οι Λατίνοι. ΟΑλέξιος έδωσε στους σταυροφόρους χρήματα, άλογα, εφόδια και δώρα. Οι σταυροφόροι δεν ικανοποιήθηκαν, αλλά τελικά συνέχισαν την πορεία τους προς Ιερουσαλήμ, όπου έφθασαν 2 χρόνια αργότερα. Το τέχνασμα του Αλεξίου έμεινε στη μνήμη των Δυτικών σαν αντιπροσωπευτικό δείγμα της δόλιας συμπεριφοράς των Βυζαντινών. Η Νίκαια παρέμεινε Βυζαντινή για 235 χρόνια, μέχρι την κατάληψή της από τους Οθωμανούς. Οι Σελτζούκοι μετέφεραν την πρωτεύουσά τους στο Ικόνιο.
Πηγή : https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_19
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_20
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_21
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_22

Μάχες του Μεσαιωνικού Ελληνισμού : Οι Σελτζούκοι Τούρκοι στην βυζαντινή Μικρά Ασία και Αρμενία (Μέρος Β)

Η πρώτη επαφή των Βυζαντινών με τους Σελτζούκους Τούρκους έγινε κατά τη διάρκεια της βασιλείας του Κωνσταντίνου Θ’ Μονομάχου το 1046, όταν οι Σελτζούκοι εισέβαλαν στην Αρμενία. Ο Κωνσταντίνος Θ’ πέτυχε μια συμφωνία ειρήνης η οποία κράτησε μέχρι το 1064, όταν οι Σελτζούκοι κυρίευσαν και ισοπέδωσαν το Ανί, την Αρμενική πρωτεύουσα. Το 1067 κατέλαβαν την Καισάρεια, ένα γεγονός που συντάραξε τους Βυζαντινούς που άρχισαν να συνειδητοποιούν ότι οι Σελτζούκοι ήταν μια σοβαρή απειλή. Αυτός ήταν ένας από τους λόγους που έκανε την Ευδοκία Μακρεβολίτισσα χήρα του αυτοκράτορα Κωνσταντίνου Ι’ Δούκα να παντρευτεί τον έμπειρο στρατηγό Ρωμανό Δ’ Διογένη που ανέβηκε στον θρόνο έχοντας ως συναυτοκράτορα τον γιο τής Ευδοκίας Μιχαήλ Ζ’ Δούκα.
Ο Ρωμανός, μετά από μερικές γρήγορες στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις, εξεστράτευσε κατά των Σελτζούκων το 1068-1069, με περιορισμένη επιτυχία. Την άνοιξη του 1071, επανέλαβε την εκστρατεία στην ανατολική Μικρά Ασία. Τον Ρωμανό συνόδευε ο Ανδρόνικος Δούκας, ένας πολιτικός του αντίπαλος. Το στράτευμα ήταν ένα μωσαϊκό που περιλάμβανε μέρος της Βαράγγιας φρουράς και μονάδες Γεωργιανών, Αρμενίων και Σύριων, αμφιβόλου ποιότητας και εμπιστοσύνης. Επίσης, πολλούς μισθοφόρους, Φράγκους και Νορμανδούς κατάφρακτους ιππότες και Τουρκικό ελαφρύ ιππικό. Η συνολική δύναμη υπολογίζεται από 40.000 μέχρι 70.000 άνδρες. Από αυτούς, μόνο οι 10.000 ήταν Βυζαντινός τακτικός στρατός.
Ο Ρωμανός βάδισε προς τη λίμνη Βαν, με σκοπό να ανακαταλάβει το Μαντζικέρτ (που ήταν πόλη με φρούριο) και το διπλανό φρούριο της Χαλάτας (ή Χλιάτ ή Αχλάτ) . Ο Σελτζούκος Σουλτάνος Αλπ Αρσλάν(1) βρίσκονταν στην περιοχή με 30.000 ιππείς, αλλά ο Ρωμανός δεν το γνώριζε, καθώς δεν μπήκε στον κόπο να στείλει ομάδα αναγνώρισης. Ο Ρωμανός διαίρεσε το στράτευμά του και έστειλε ένα μεγάλο απόσπασμα (πιθανώς γύρω στους 20.000 άνδρες) για να καταλάβει τη Χαλάτα, ενώ οι υπόλοιποι βάδισαν κατά του Μαντζικέρτ. Το απόσπασμα στη Χαλάτα που διοικούσε ο Ιωσήφ Ταρχανειώτης και συμμετείχε ο Φράγκος Ουρσέλιος ντε Μπρυγιέ αποκόπηκε και δεν μπόρεσε να βοηθήσει. Πιθανόν οπισθοχώρησε δίχως να ειδοποιήσει τον Ρωμανό, μια ενέργεια που θεωρήθηκε από κάποιους ιστορικούς προδοτική.
Ο Ρωμανός κατέλαβε το Μαντζικέρτ, όμως λίγο μετά οι δυνάμεις του συνάντησαν την ορδή των Σελτζούκων. Η μη αναμενόμενη εμπλοκή και οι αψιμαχίες που ακολούθησαν αποδιοργάνωσαν τους Βυζαντινούς και ο Ρωμανός διέταξε σύμπτυξη προς το Μαντζικέρτ για να ανασυνταχθεί. Το μισθοφορικό ελαφρύ ιππικό του (κυρίως Τούρκοι), πιστεύοντας ότι ο αυτοκράτορας είχε ηττηθεί, λιποτάκτησαν, εγκαταλείποντας τον Ρωμανό με λιγότερους από 35.000 άνδρες για την τελική αναμέτρηση.
Κατά την ημέρα που οι Έλληνες θα ονομάσουν αργότερα «αποφράδα μέρα», ο Σελτζουκικός στρατός παρατάχθηκε για μάχη σε σχήμα ημισελήνου, ενώ ο Βυζαντινός στρατός σχημάτισε τετράγωνη φάλαγγα. Ο Ρωμανός έλαβε θέση στο κέντρο, μπροστά από την πρώτη γραμμή, ενώ ο Ανδρόνικος Δούκας ηγήθηκε των δυνάμεων της εφεδρείας στην οπισθοφυλακή. Όλοι σχεδόν οι Σελτζούκοι ήταν έφιπποι και οι περισσότεροι ήταν ιπποτοξότες, ενώ, αντίθετα από τους αντιπάλους τους, αποτελούσε ένα ομογενές σύνολο, αφοσιωμένο στον ηγέτη τους.
Οι Σελτζούκοι τοξότες έριχναν βροχή από βέλη στους Βυζαντινούς καθώς εκείνοι πλησίαζαν. Το κέντρο του σχηματισμού τους οπισθοχωρούσε συνεχώς, ενώ οι πτέρυγες κινούνταν προς περικύκλωση του εχθρού. Στην αρχή, οι Βυζαντινοί σημείωσαν πρόοδο. Άντεξαν στις επιθέσεις με τα βέλη και κατέλαβαν το στρατόπεδο του Αρσλάν προς το τέλος του απογεύματος. Όμως με τους Σελτζούκους να αποφεύγουν τη μάχη, μέχρι το σούρουπο, ο Ρωμανός διέταξε υποχώρηση. Οι Σελτζούκοι άρχισαν να παρενοχλούν την υποχώρηση και ο Ρωμανός αποφάσισε να γυρίσει πίσω και να αντεπιτεθεί. Όμως, το στράτευμά του ήταν ήδη αποδιοργανωμένο. Ο Δούκας, όντας πολιτικός του αντίπαλος, επιδεικτικά αγνόησε τον αυτοκράτορα και εγκατέλειψε αντί να καλύψει την απαγκίστρωση του αυτοκράτορα. Με τους Βυζαντινούς σε μεγάλη σύγχυση, οι Σελτζούκοι εκμεταλλεύτηκαν την ευκαιρία και εξαπέλυσαν σφοδρή επίθεση. Η δεξιά πτέρυγα κατέρρευσε και τα υπολείμματα του Βυζαντινού κέντρου, συμπεριλαμβανομένης της Βαράγγιας φρουράς, κυκλώθηκαν και εξολοθρεύτηκαν.
Ο Ρωμανός πληγώθηκε και συνελήφθη αιχμάλωτος.


Ο Ρωμανός προσήχθη ενώπιον του Αλπ Αρσλάν, ο οποίος δεν μπορούσε να πιστέψει ότι ο άνθρωπος που ήταν μπροστά του καλυμμένος με λάσπη και αίμα ήταν ο αυτοκράτορας. Σε μια συμβολική κίνηση, ο Σουλτάνος πάτησε με την μπότα του τον λαιμό του αυτοκράτορα, όμως κατά τα άλλα του φέρθηκε καλά και τον άφησε ελεύθερο μετά από μια εβδομάδα, αφού ο Ρωμανός υπέγραψε μια ταπεινωτική συνθήκη. Οι Βυζαντινοί του φέρθηκαν χειρότερα. Εκθρονίστηκε από τους Δούκες, που τον τύφλωσαν και σύντομα πέθανε. Το πρωτοφανές γεγονός της αιχμαλωσίας ενός Ρωμαίου αυτοκράτορα προκάλεσε βαθιά εντύπωση διεθνώς και καταρράκωσε το κύρος του Βυζαντίου. Αν και η μάχη δεν ήταν σφαγή, υπήρξε η πιο καθοριστική καταστροφή στη Βυζαντινή ιστορία. Ακολούθησε μια αλυσίδα γεγονότων τα οποία οδήγησαν στην απώλεια από την Αυτοκρατορία της καρδιάς της Μικράς Ασίας και την βαθμιαία τουρκοποίησή της. Η Βυζαντινή κυριαρχία στην ανατολή δεν ανέκαμψε ποτέ.




Μετά την μεγάλη ήττα από τους Σελτζούκους Τούρκους στο Μαντζικέρτ τον Αύγουστο του 1071, επικράτησε μια χαώδης κατάσταση στη Βυζαντινή αυτοκρατορία. Ο μεγάλος ηττημένος του Μαντζικέρτ Ρωμανός Δ’ Διογένης εκθρονίστηκε και τυφλώθηκε. Στον θρόνο ανέβηκε ο Μιχαήλ Ζ’ Δούκας που μέχρι τότε ήταν τυπικά συναυτοκράτορας. Η νέα Βυζαντινή διοίκηση έκανε το λάθος (όπως αποδείχθηκε στη συνέχεια) να μη τηρήσει τη συνθήκη ειρήνης που είχε συμφωνηθεί μεταξύ του Ρωμανού Διογένη και του σουλτάνου Αλπ Αρσλάν. Αυτή η απόφαση έδωσε το δικαίωμα σε διάφορες τουρκομάνικες και σελτζουκικές ορδές να συνεχίσουν – και να εντείνουν – τις λεηλασίες στα Βυζαντινά εδάφη της Μικράς Ασίας. Οι περισσότεροι από αυτούς τους επιδρομείς δεν ελέγχονταν από τον σουλτάνο, ενώ άρχισαν να καλοβλέπουν την προοπτική μόνιμης εγκατάστασης στις περιοχές της Ανατολίας που ήταν πια στο έλεός τους. Για την αντιμετώπιση αυτής της συνεχώς επιδεινούμενης κατάστασης, αποφασίστηκε το 1073 η αποστολή στρατού στη Μικρά Ασία. Επικεφαλής τοποθετήθηκε ο δομέστικος των σχολών Ισαάκιος Κομνηνός (ανιψιός του συνονόματού του αυτοκράτορα). Το στράτευμα αυτό ήταν αρκετά ισχυρό. Το πιο αξιόμαχο τμήμα του ήταν οι 400 Φράγκοι μισθοφόροι, μια εταιρεία ιππέων, επικεφαλής των οποίων ήταν ο Νορμανδός Ρουσέλιος ή Ουρσέλιος ντε Μπαγιέλ (Roussel de Bailleul). Στην εκστρατεία συμμετείχε ως υποστράτηγος και ο νεώτερος αδερφός του Ισαακίου Αλέξιος Κομνηνός (που έγινε αργότερα αυτοκράτορας). Όταν ο αυτοκρατορικός στρατός έφτασε στην περιοχή της Καισάρειας (ή, κατ’ άλλους, του Ικονίου –αρκετά πιο δυτικά), δημιουργήθηκε ένα σοβαρό επεισόδιο μεταξύ Φράγκων και Βυζαντινών, όταν ο Ισαάκιος τιμώρησε έναν Φράγκο επειδή φέρθηκε βάναυσα σε κάποιον ντόπιο. Με αφορμή αυτό το περιστατικό, ο Ουρσέλιος θεώρησε ότι προσεβλήθη, και τη νύχτα πήρε τους άντρες του και εγκατέλειψε τον Βυζαντινό στρατό. (Πάντως η έντονη δραστηριότητα του στη συνέχεια δείχνει ότι η αποστασία αυτή ήταν μάλλον προσχεδιασμένη.)


Όταν ο Ισαάκιος πληροφορήθηκε τη φυγή των 400 Φράγκων, σκέφτηκε προς στιγμήν να στείλει ένα απόσπασμα με επικεφαλής τον αδερφό του Αλέξιο για να τους καταδιώξει. Όμως τότε έφτασαν πληροφορίες ότι πλησίαζε μια τουρκική δύναμη.
Ο Ισαάκιος άφησε τον Αλέξιο με μικρή φρουρά να φυλάνε το Βυζαντινό στρατόπεδο και ο ίδιος κινήθηκε προς τα σύνορα της Καππαδοκίας για να συναντήσει τους Τούρκους. Λεπτομέρειες για τη μάχη δεν είναι γνωστές. Ο Ισαάκιος θέλοντας να αιφνιδιάσει επιτέθηκε τη νύχτα, αλλά προφανώς υποτίμησε τους αντιπάλους και βρέθηκε περικυκλωμένος. Οι Τούρκοι διέλυσαν τον στρατό του και ο ίδιος πληγώθηκε και πιάστηκε αιχμάλωτος. Ο Αλέξιος με λίγους άντρες προσπάθησε να επέμβει και να βοηθήσει, αλλά δεν μπόρεσε να κάνει τίποτε και παραλίγο να αιχμαλωτισθεί και ο ίδιος. Στη συνέχεια υποχώρησε στο στρατόπεδο όπου εκεί επιτέθηκαν μετά από λίγο οι Σελτζούκοι. Ο Αλέξιος δεν μπόρεσε να συγκρατήσει τους άντρες του που τράπηκαν σε φυγή και ο ίδιος μόλις και μετά βίας γλύτωσε την αιχμαλωσία ξανά. Μόνος του, συνοδευόμενος από έναν μόνο στρατιώτη κατόρθωσε να φτάσει μέσα από τα βουνά στην Άγκυρα. Ο Ισαάκιος απελευθερώθηκε με λύτρα που κατέβαλαν πλούσιοι φίλοι του. Ξαναβρέθηκαν με τον Αλέξιο στην Άγκυρα, και οι δυο τους μετά από περιπέτειες, καθώς η ενδοχώρα είχε γεμίσει από Τούρκους, κατόρθωσαν να φτάσουν στην Κ/πολη. Η καταστροφή του εκστρατευτικού σώματος άφησε τα σύνορα απροστάτευτα και πολλαπλασίασε τα προβλήματα που προέκυψαν μετά το Μαντζικέρτ. Ο Ουρσέλιος ξεκίνησε μια 3ετή ανταρσία που προκάλεσε πολύ σοβαρά προβλήματα. Όλα αυτά ενώ ο Σελτζούκοι πλημμύριζαν την Ανατολία.


Ο Νικηφόρος Βοτανειάτης υπηρετούσε ως στρατηγός από την εποχή του Κωνσταντίνου Θ’. Είχε διατελέσει κυβερνήτης (δηλαδή στρατηγός) του θέματος Ανατολής, του Θέματος Κύπρου και διοικητής του στρατού στην Ασία. Διετέλεσε επίσης Δούκας της Αντιόχειας και Δούκας της Εδέσσης. Κατείχε τους τιμητικούς τίτλους του Βεστάρχη και του Μαγίστρου. Μπλεγμένος με τα πολιτικά, είχε ενεργό συμμετοχή στην στάση που ανέδειξε τον Ισαάκιο Α’ Κομνηνό στον θρόνο το 1057, συμπεριλαμβανομένης της πρωταγωνιστικής συμμετοχής του στην Μάχη του Άδη (ή του Πολέμωνος). Εξαιρεθείς από την ατυχή εκστρατεία του Ρωμανού Δ΄ Διογένη στο Μαντζικέρτ, αποσύρθηκε στα κτήματά του στη Μικρά Ασία. Λίγο αργότερα, μετά την ήττα και την εκθρόνιση του Ρωμανού Δ΄, ορίσθηκε στρατηγός του Ανατολικού Θέματος από τον νέο αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ’ Δούκα και ήταν πρωταγωνιστής στα σοβαρά γεγονότα που διαδραματίστηκαν μετά την ήττα στο Μαντζικέρτ. Τον Οκτώβριο του 1077, ο Νικηφόρος Βοτανειάτης στασίασε. Υπήρχε αναβρασμός στον λαό κατά του Αυτοκράτορα Μιχαήλ Ζ’ (του «Παραπινάκη») και του πραγματικά ισχυρού άντρα της αυτοκρατορίας, του ευνούχου Λογοθέτη του Δρόμου Νικηφορίτζη(1), λόγω της βαριάς φορολογίας και εξαιτίας των χειρισμών στην προμήθεια σιτηρών, που είχαν σαν αποτέλεσμα έλλειψη τροφίμων και πείνα.


Ο Βοτανειάτης θεώρησε ότι ήταν γι’ αυτόν μια καλή ευκαιρία να εκμεταλλευθεί προς όφελός του την αναταραχή και το μίσος του λαού κατά των κυβερνώντων, και βάδισε εναντίον της Κωνσταντινούπολης με έναν στρατό που κατά το μεγαλύτερο μέρος αποτελούνταν από Σελτζούκους Τούρκους. Οι Τούρκοι ήταν η βοήθεια που του πρόσφερε ο Σελτζούκος πολέμαρχος Σουλεϊμάν ιμπν Κουτουλμούς (που λίγο μετά, με την ανοχή του Βοτανειάτη, θα ιδρύσει το Σουλτανάτο του Ρουμ με έδρα τη Νίκαια). Κοντά στη Νίκαια, ο Βοτανειάτης ήρθε αντιμέτωπος με ένα Βυζαντινό στράτευμα που στάλθηκε εναντίον του από τον Νικηφορίτζη και το κατενίκησε. Λεπτομέρειες της μάχης δεν είναι γνωστές. Μετά τη νίκη αυτή αυτοανακηρύχθηκε αυτοκράτωρ και συνέχισε την προέλασή του προς τη Βασιλεύοουσα. Το δεξί χέρι του Βοτανειάτη στην επιχείρηση εκθρόνισης του Μιχαήλ Δούκα ήταν ο ικανός στρατηγός Αλέξιος Κομνηνός, που 3 χρόνια μετά ανέτρεψε τον Βοτανειάτη και ανέβηκε ο ίδιος στον θρόνο. Καθώς πλησίαζε προς την Πόλη ήρθε αντιμέτωπος με έναν άλλο επαναστάτη στρατηγό, τον Νικηφόρο Βρυέννιο, ο οποίος είχε τα δικά του φιλόδοξα σχέδια για τον θρόνο, τα οποία όμως ναυάγησαν (όταν ο στρατός του άρχισε να λεηλατεί τα περίχωρα). Τελικά ο κλήρος βιάστηκε να ανακηρύξει αυτοκράτορα τον Βοτανειάτη και ο Μιχαήλ παραιτήθηκε και εκάρη μοναχός στη Μ. Στουδίου. Στις 24 Μαρτίου, ο Βοτανειάτης εισήλθε στην Κωνσταντινούπολη με θρίαμβο και στέφθηκε αυτοκράτορας. Ήταν 76 ετών.
Πηγή : https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_16
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_16c
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_17

Μάχες του Μεσαιωνικού Ελληνισμού : Οι Σελτζούκοι Τούρκοι στην βυζαντινή Μικρά Ασία και Αρμενία (Μέρος Α)

Την εποχή της βασιλείας της αυτοκράτειρας Ζωής και των διαφόρων συζύγων της (1028-1055), η κατάσταση στο Βυζαντινό κράτος διαμορφώνεται ως εξής: Στον θρόνο και στην Αυλή έρχονται και παρέρχονται τυχάρπαστες προσωπικότητες που προβαίνουν σε ενέργειες και παίρνουν αποφάσεις που μεσοπρόθεσμα βλάπτουν σοβαρά την αυτοκρατορία. Όμως στρατιωτικά το Βυζάντιο είναι ακόμα δυνατό, μετά από μια σειρά βασιλέων με εξαιρετικές στρατιωτικές ικανότητες (Νικηφόρος Φωκάς, Τσιμισκής, Βασίλειος Β’) που δημιούργησαν μεγάλη παράδοση. Έτσι παρά την ανεκδιήγητη κατάσταση στην αυτοκρατορική αυλή, ο στρατός (και ο στόλος) εξακολουθεί να είναι αποτελεσματικός και να επανδρώνεται από ικανά στελέχη. Μετά το 1030 και παρά την ήττα τους στο Αζάζιον, οι Βυζαντινοί ανέπτυξαν έντονη δραστηριότητα στα νοτιοανατολικά σύνορα, δηλαδή στην άνω Μεσοποταμία και στη Βόρειο Συρία. Εκ των πρωταγωνιστών ήταν ο Θεόκτιστος στην περιοχή της Αντιόχειας, όπου κυρίευσε διάφορα φρούρια, αλλά και ο Μανιάκης, που αφού ανακατέλαβε την Έδεσσα, αποκατέστησε τη Βυζαντινή κυριαρχία και σε άλλες περιοχές πιο ανατολικά. Πιθανόν είχε πάρει και την Μαρτυρόπολη (στο έσχατο ΝΑ άκρο της Τουρκίας) και ίσως να είχε φτάσει και πιο μακριά (δεν έχουμε σαφή εικόνα). Ένας άλλος παράγοντας που γεννά εξελίξεις αυτήν την περίοδο είναι ότι δεν υπάρχει μία μεγάλη και κυρίαρχη μουσουλμανική δύναμη στα νότια και ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου. Υπάρχουν διάφορες μικρές και κατακερματισμένες ηγεμονίες (αρμενικές, γεωργιανές, τουρκμενικές, αραβικές, κουρδικές) που αντιμάχονται μεταξύ τους. Κάποιες από αυτές, όταν περιέρχονται σε δύσκολη θέση αναζητούν εσπευσμένα προστασία, οπότε το ισχυρό στρατιωτικά και πλούσιο Βυζάντιο είναι μια προφανής επιλογή.
Σε αυτό το κλίμα, ο τοπικός «Σαρακηνός» Εμίρης Αλείμ παρέδωσε στο Βυζάντιο το φρούριο Περκρί(ν) ή Περκίν βορειοανατολικά από τη λίμνη Βαν. Συγχρόνως έστειλε τον γιο του στη Κωνσταντινούπολη για να οριστικοποιήσει τη συμφωνία. Ο εμίρης προσδοκούσε ότι η εθελούσια υπαγωγή του στο Βυζάντιο θα του απέφερε τίτλους, αξιώματα και χρηματικές απολαβές (ελπίσας πατρικιότητός τε και πλείστων άλλων αμοιβών δωθήναι), σύμφωνα με την καθιερωμένη πρακτική της Βυζαντινής διπλωματίας. Κάτι ανάλογο είχε συμβεί με την προσάρτηση του γειτονικού Αρμενικού κρατιδίου Βασπουρακάν (Βαασπρακανία) λίγα χρόνια πριν, την εποχή του Βουλγαροκτόνου. Όμως ο αυτοκράτορας Ρωμανός Γ’ ήταν πολύ άρρωστος (μάλλον επειδή τον δηλητηρίαζε σιγά-σιγά η Ζωή ) και δεν μπόρεσε να δεχθεί τον γιο του εμίρη, ο οποίος αποχώρησε άπρακτος και βαρύτατα προσβεβλημένος. Λόγω της προσβολής, αλλά και πιθανόν επειδή διέγνωσε αδυναμία στη Βυζαντινή διοίκηση, ο γιος του εμίρη έπεισε τον πατέρα του να ξεχάσει τη συμφωνία. Ο εμίρης Αλείμ, αν και είχε παραδώσει το φρούριο στο οποίο είχε εγκατασταθεί Βυζαντινή φρουρά, έμενε ακόμα στην ακρόπολη του φρουρίου. Από την άλλη, ο Βυζαντινός διοικητής Νικόλαος Χρυσήλιος (ή Νικόλαος ο Βούλγαρος), ο οποίος πρέπει να ήταν ο Κατεπάνω της Βαασπρακανίας, δεν έδωσε τη δέουσα προσοχή στη φύλαξη του φρουρίου. Έτσι ο Αλείμ ζήτησε βοήθεια από ομοεθνείς του «Πέρσες» γειτονικών κρατιδίων και κατέλαβε αιφνιδιαστικά το φρούριο σκοτώνοντας όλους τους Βυζαντινούς στρατιώτες της φρουράς, η δύναμη της οποίας ήταν τουλάχιστον 6.000 (σύμφωνα με Γεωργιανές πηγές ήταν 24.000). Η εξέλιξη αυτή ήταν πολύ σοβαρή και απεστάλη στο Περκρί ισχυρή Βυζαντινή δύναμη αποτελούμενη κατά κύριο λόγο από Βαράγγους, επικεφαλής της οποίας ήταν ο πατρίκιος Νικήτας Πηγονίτης . Ο Πηγονίτης ανακατέλαβε το φρούριο μετά από πολυαίμακτη πολιορκία και θανάτωσε τον εμίρη Αλείμ και τον γιο του.


Δεδομένου ότι ο Αλείμ ήταν Τουρκομάνος, τα γεγονότα στο φρούριο Περκρί ήταν η πρώτη σύγκρουση ανάμεσα σε Βυζαντινές δυνάμεις και Τούρκους. Μέχρι τότε δεν είχε σημειωθεί πολεμική σύγκρουση με κάποιο από τα νομαδικά τουρκικά φύλα που επεκτείνονταν σιγά-σιγά από ανατολικά. Με άλλα λόγια, στο Περκρί το 1034 έγινε η πρώτη μάχη στην ιστορία ανάμεσα σε Έλληνες και Τούρκους. Το Περκρί παρέμεινε για ένα διάστημα Βυζαντινή κτήση. Ήταν έδρα στρατηγίδος, με διοικητή στρατηγό, υπαγόμενη στο Δουκάτο της Βαασπρακανίας. Παρέμεινε σε αυτό το καθεστώς για μερικές δεκαετίες μέχρι που άρχισαν οι εδαφικές απώλειες εξαιτίας των Σελτζούκων. Φαίνεται ότι είχαν αρχίσει από την εποχή εκείνη τα προβλήματα με τους Τουρκομάνους και, μπροστά στον διαφαινόμενο νέο κίνδυνο, μετατέθηκε εκεί ο ικανότατος Γεώργιος Μανιάκης που έγινε Κατεπάνω Βαασπρακανίας για λίγο, το 1036/37.


Το 1045-1046 ο Στέφανος Λειχούδης, Κατεπάνω Βαασπρακανίας (της επαρχίας γύρω από τη λίμνη Βαν), αιφνιδιάστηκε από μια ληστρική επιδρομή Τουρκομάνων και Σελτζούκων του φύλαρχου Κουτλουμούς. Ο ίδιος αιχμαλωτίστηκε και κατέληξε στο σκλαβοπάζαρο της Ταυρίδος (Ταμπρίζ, στο σημερινό Ιράν). Ο Κουτλουμούς ενημέρωσε για το κατόρθωμά του τον ξάδελφό του Τογρούλ Μπέη, τον (μετέπειτα) πρώτο σουλτάνο των Σελτζούκων, και τον παρότρυνε να καταλάβει την περιοχή της Βαασπρακανίας στα ανατολικά σύνορα του Βυζαντίου, καθώς αυτή ήταν πλούσια και την υπεράσπιζαν γυναίκες! Ο Τογρούλ Μπέης δεν πείστηκε τότε από αυτό το απαξιωτικό σχόλιο και δεν έδωσε συνέχεια. Το 1048 ο Ασάν, ανιψιός του Τογρούλ πραγματοποίησε μεγάλη επιδρομή στη Γεωργία. Γυρνώντας προς την Ταυρίδα μέσω της Βαασπρακανίας (καίγοντας και λεηλατώντας καθ’οδόν), του έστησαν ενέδρα οι Βυζαντινοί ανατολικά της λίμνης Βαν. Επικεφαλής των Βυζαντινών ήταν ο νέος Κατεπάνω Βαασπρακανίας Ααρώνιος Ραδομηρός ή Ααρών Ραντομίρ (γιος του τελευταίου Βούλγαρου τσάρου Ιβάν Βλαδισλάβ) και ο Κατεπάνω Aνίου και Ιβηρίας (και διακεκριμένος στρατηγός ) Κατακαλών Κεκαυμένος. Οι Βυζαντινοί είχαν αφήσει σκόπιμα το στρατόπεδό τους αφύλακτο και οι Τούρκοι όταν το είδαν αυτό επιδόθηκαν αμέσως σε φρενήρη λαφυραγώγηση, αλλά τότε αιφνιδιάστηκαν από τους καραδοκούντες Βυζαντινούς και εξοντώθηκαν σχεδόν όλοι, πάνω από 20.000. Ο Σκυλίτζης αποκαλεί τον Ασάν «κωφό» επειδή δεν κατάλαβε το παμπάλαιο κόλπο των Βυζαντινών. Όταν ο ο Τογρούλ έμαθε τα νέα, εξοργίστηκε και έστειλε στη Βαασπρακανία τον ετεροθαλή αδελφό του Ιμπραήμ Ινάλ (Αβράμιο Αλείμ για τους Βυζαντινούς) με έναν μεγάλο στρατό 100.000 (το νούμερο ίσως να είναι υπερβολικό). Κύριος στόχος η κοιλάδα του Ουρτρού όπου οι δύο Βυζαντινοί διοικητές είχαν στρατοπεδεύσει σε αναμονή ενισχύσεων από τον αυτοκράτορα. Τα βυζαντινά στρατεύματα είχαν αποσυρθεί εκεί με απόφαση του Ααρών Ραντομίρ και παρά την αντίθετη γνώμη του Κεκαυμένου που προτιμούσε άμεση σύγκρουση με τους Σελτζούκους. Στο μεταξύ ο αυτοκράτορας Κωνσταντίνος Θ’ Μονομάχος είχε έρθει σε συνεννόηση με τον ημιανεξάρητο τοπικό άρχοντα της Μεσχίας (στο βασίλειο της Ιβηρίας) Λεπαρίτη Δ’ ο οποίος πείστηκε να ενώσει τις δυνάμεις του με αυτές των Ραδομήρου και Κεκαυμένου. Στα τέλη του 1048 οι μεγάλος στρατός του Ιμπραήμ Ινάλ εμφανίστηκε στην περιοχή Ουρτρού. Οι Ραδομηρός και Κεκαυμένος περίμεναν τον Λιπαρίτη έχοντας λάβει ρητές εντολές να μην ξεκινήσουν τη μάχη χωρίς αυτόν. Για να αποφύγουν τους Τούρκους υποχώρησαν σε ορεινές θέσεις γύρω από την κοιλάδα Ουρτρού και παρότρυναν τον χριστιανικό πληθυσμό της περιοχής να καταφύγει στα φρούρια. Ο Ιμπραήμ Ινάλ, αφού δεν τον σταμάτησε κανείς, πολιόρκησε και κατέλαβε την Αρμενική πόλη Άρτζε και αργότερα στις αρχές του 1049 την Θεοδοσιούπολη που ήταν το κέντρο της περιοχής. Οι σφαγές και οι καταστροφές στις πόλεις αυτές από τους Σελτζούκους περιγράφονται με δραματικό τρόπο από τους χρονογράφους της εποχής.


Στα  μέσα του 1049, ο Λιπαρίτης εμφανίστηκε επιτέλους με ένα στράτευμα Γεωργιανών στην περιοχή των συγκρούσεων. Οι Ραδομηρός και ο Κεκαυμένος κατέβηκαν από τα βουνά όπου είχαν καταφύγει και στρατοπέδευσαν στους πρόποδες του λόφου του Καπετρού, 35 χιλιόμετρα ανατολικά της Θεοδοσιούπολης, στο σημερινό Πασινλέρ (Pasinler). Ο Βυζαντινογεωργιανός στρατός πιστεύεται ότι έφτανε τους 50.000 άντρες. Υπήρχε η δυνατότητα να αιφνιδιάσουν τους Σελτζούκους που ήταν απασχολημένοι με τις ληστρικές τους δραστηριότητες, αλλά η ευκαιρία αυτή χάθηκε επειδή ο Λιπαρίτης το είχε σε κακό να πολεμάει Σάββατο! («εν ταις αποφράσι δε των ημερών τω Λιπαρίτῃ το Σάββατον ενομίζετο».)
Τελικά αιφνιδίασε ο Ιμπραήμ Ινάλ και επιτέθηκε πρώτος το βράδυ της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου. Η μάχη συνεχίστηκε με σφοδρότητα όλη τη νύχτα και την επόμενη ημέρα, το Σάββατο. Στα δεξιά της βυζαντινής παράταξης βρισκόταν ο Κεκαυμένος, στο μέσο ο Λιπαρίτης και στα αριστερά ο Ααρών Ραδομηρός. Απέναντι από τον πρώτο βρισκόταν ο Ιμπραήμ, απέναντι από τον Λιπαρίτη ο ετεροθαλής αδελφός του Ινάλ, Ασπάν Σαλάριος και απέναντι από τον Ααρών ο Χωροσάντης. Τα δύο βυζαντινά άκρα υπό τον Κεκαυμένο και τον Ραδομηρό έτρεψαν τους αντιπάλους τους σε φυγή και τους καταδίωξαν, σκοτώνοντας και τον Χωροσάντη. Όμως στο κέντρο ο Λιπαρίτης νικήθηκε και αιχμαλωτίστηκε. Ο Ιμπραήμ Ινάλ μετά τη μάχη αποχώρησε προς τις τουρκικές περιοχές στα ανατολικά αρκούμενος στην αιχμαλωσία του Λιπαρίτη. Η υποχώρησή του δείχνει ότι δεν πολυπίστευε ότι ήταν ο νικητής. Οι Βυζαντινοί διοικητές πήραν εντολή να επιστρέψουν στα Καπετανίκιά τους και έφυγαν και αυτοί. Κατά γενική ομολογία, η μάχη δεν ανέδειξε νικητή, αν και ο Σκυλίτζης παρόλο που δεν είναι καθόλου αμερόληπτος, ισχυρίζεται ότι επρόκειτο για ήττα των Βυζαντινών. Κρίνοντας πιο αντικειμενικά σήμερα, φαίνεται πως οι Σελτζούκοι ναι μεν δεν εξουδετερώθηκαν, αλλά μάλλον νικήθηκαν. Παρ’ όλα αυτά δεν μπορεί να θεωρηθούν χαμένοι, με το σκεπτικό ότι μια ορδή επιδρομέων που ξεφεύγει με μεγάλη λεία είναι κερδισμένη.


Οι Σελτζούκοι επέστρεψαν στον τόπο τους παίρνοντας μαζί τους 100.000 αιχμαλώτους (αμάχους κυρίως) και τεράστια λεία φορτωμένη σε 10.000 καμήλες. Στο Άρτζε μόνο κατέστρεψαν 700-800 εκκλησίες. Τα θύματα της σφαγής στη Θεοδοσιούπολη ήταν πάνω από 140.000. Όλα αυτά, όσο υπερβολικά κι αν φαίνονται, εξιστορούνται από πολλές διαφορετικές πηγές. Ο Λιπαρίτης έμεινε αιχμάλωτος για 2 χρόνια και παρόλο που ο αυτοκράτορας έστειλε λύτρα, ο ευφυής Τογρούλ τον απελευθέρωσε χωρίς να τα πάρει. Ο πόλεμος με τους Σελτζούκους δεν συνεχίστηκε άμεσα. Η μάχη έγινε αφορμή για τις πρώτες επίσημες διαπραγματεύσεις και συμφωνίες με τους Σελτζούκους που τους προσέδωσαν διεθνές κύρος ως προμάχους της Τζιχάντ. Οι Σελτζούκοι επιτέθηκαν ξανά το 1054 και σε λίγες δεκαετίες, και αφού μεσολάβησε το Ματζικέρτ, επικράτησαν στο μεγαλύτερο μέρος της Μικράς Ασίας.


Η Πολιορκία του Μαντζικέρτ, η οποία έλαβε χώρα το 1054, ήταν ανεπιτυχής προσπάθεια των σελτζουκικών στρατευμάτων του σουλτάνου Τογκρούλ-Μπεγκ να καταλάβουν τη βυζαντινή πόλη του Μαντζικέρτ, στην Αρμενία, την οποία υπεράσπιζε ο στρατηγός Βασίλειος Αποκάπης. Τα στρατεύματα του Τογκρούλ πολιόρκησαν το Μαντζικέρτ με όλα τα μέσα πολιορκίας που διέθεταν αλλά η πόλη άντεξε. Οι Τούρκοι χρησιμοποίησαν πολιορκητικές χελώνες, κινητά καταφύγια που προστάτευαν τους άνδρες και τον οπλισμό από τα πυρά των Βυζαντινών. Λέγεται ότι ο Βασίλειος είχε αποθηκεύσει ακονισμένα μεγάλα δοκάρια, τα οποία ρίχνονταν πάνω στις χελώνες. Η ίδια η πόλη ήταν σε θέση να αντέξει την επίθεση λόγω του τριπλού τείχους και λόγω της πρόσβασης σε πηγή νερού. Δεκαεπτά χρόνια αργότερα, το 1071, οι Τούρκοι πολέμησαν πάλι με τους Βυζαντινούς, στην περιοχή της πόλης. Εκείνη η μάχη μεταξύ των Βυζαντινών (υπό τον αυτοκράτορα Ρωμανό Διογένη) και των Τούρκων υπό τον Αλπ Αρσλάν οδήγησε στην γνωστή ήττα των Βυζαντινών και στην απαρχή της πτώσης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.


Οι Τουρκοι εμιρηδες Sokmen (Θα πολεμουσε στο Ματζικερτ, 12 χρονια μετα), Dinar (Σκοτωθηκε απο Βαραγγους στον Ποντο το 1061), και Samuh (Συμμαχησε το 1066 με τον Νορμανδο Λιποτακτη Ηerve Frankopouloς για να λεηλατησουν απο κοινου την Αρμενικη επαρχια του Sassoun, δεν τα βρηκαν στην μοιρασια των λαφυρων και προεβησαν σε ενα τρομερο αιματοκυλισμα), εξω απο τα τειχη της φρικτα λεηλατημενης επι 8(!) συνεχεις μερες, Σεβαστειας. Οι Τουρκοι προωθηθηκαν σχετικα ευκολα προς την Σεβαστεια, αφου τα γηγενη Ελληνικα στρατευματα της περιοχης ειχαν ανακληθει προς τα Δυτικα, για να συμμετασχουν στην πολυνεκρη εμφυλια διαμαχη της Νικαιας (20 Αυγουστου 1057) οπου υπεστησαν τρομερες απωλειες, ενω οσα απεμειναν μετατεθηκαν στα Βαλκανια για να πολεμησουν τους Πετσενεγγους. Οι Τουρκοι αρχηγοι τα γνωριζαν αυτα, και στα τελη Σεπτεμβριου 1059 30.000 Σελτζουκοι και Τουρκομανοι με μαυρες σημαιες ( Τυπικα ηταν υπο τις διαταγες του Αββασιδη Χαλιφη της Βαγδατης- στην ουσια απο το 1055 του Σελτζουκου Σουλτανου Togrul-Beg), προωθηθηκαν εξω απο την Σεβαστεια, που ειχε Αρμενιους πλεον μονο για φρουρα, ενω τα τειχη της ηταν μαλλον σε κακη κατασταση. Παρα το γεγονος οτι η Αρμενικη φρουρα της πολεως ( Κατα βασιν Ιππικη δυναμη, υπο καποιον Γαβριηλ) επιχειρησε εξοδο, ηττηθηκε οικτρα, οι Τουρκοι, γνωστοι για τον θρασυδειλο χαρακτηρα τους, ανεμεναν 3(!) ολοκληρες μερες για να επιτεθουν στην πολη, αφου περασαν τους τρουλους των “αμετρητων” εκκλησιων, (μεταξυ τους και η κολοσσιαια μητροπολη των Τεσσαρακοντα Μαρτυρων) για σκηνες του…Αυτοκρατορικου Στρατου. Μολις καταλαβαν το λαθος τους, επιτεθηκαν αμεσως και κυριευσαν εξ εφοδου την πολη. Στην φοβερη λεηλασια που ακολουθησε, 30.000 κατοικοι βρηκαν τον θανατο, (πολλοι απο αυτους στην πυρκαγια που εκαιγε επι μερες την πολη) ενω αλλοι 20.000 ( κυριως γυναικες και παιδια) πιαστηκαν αιχμαλωτοι. Η δε λεια σε χρυσο, ασημι, πολυτιμους λιθους και γουνες “αμυθητη”.


Σε καθε περιπτωση, η φοβερη Αλωση της Σεβαστειας ηταν η πρωτη μιας σχεδον αμιγους Ελληνικης πολεως ( Ειχαν προηγηθει αυτες του Αρτζε (1048) και Μελιτηνης (1057), αλλα αυτες ειχαν κυριως Αρμενιους και Χριστιανους Συρους- οι Ελληνες κατοικοι εκει ηταν πολυ λιγοι) και κακο προμυνημα για το τι θα ακολουθουσε, αφου οι Τουρκοι ειχαν διαγνωσει την ανωμαλη κατασταση που επικρατουσε στην Αυτοκρατορια και το οτι ειχαν νεα, μεγαλυτερα σχεδια για τα Δυτικα. Οι λιγοι Ελληνες κατοικοι που διεφυγαν επεστρεψαν συντομα, ο δε Ρωμανος ο Διογενης οταν περασε απο εκει οδευοντας για το Μαντζικερτ, εγινε δεκτης τρομερων παραπονων για την αμυντικη ανεπαρκεια των Αρμενιων καθως και για την ληστρικη τους δραση, αφου πολλοι Αρμενιοι λιποτακτες συγκροτουσαν συμμοριες και δρουσαν ανεξελεγκτα. Γεγονος ειναι, οτι μετα το 1059 η κεντρικη και αμιγως Ελληνικη Μικρα Ασια ηταν ανοικτη πλεον στις Τουρκικες εισβολες, και τα χειροτερα ερχοταν…Η δε Σεβαστεια, εμεινε Ελληνικη για λιγα χρονια ακομα, οταν καταληφθηκε οριστικα απο τις Τουρκομανικες ορδες του Εμιρη Malik- Danishmend, με λιγοτερα βεβαια θυματα, αφου την χοντρη δουλεια την ειχαν κανει οι τρεις προαφερομενοι Εμιρηδες, σχεδον 30 χρονια πριν….


Η πόλη Ανί ή Ανίον , που βρισκόταν στα σημερινά σύνορα Αρμενίας-Τουρκίας στο Καρς σε υψόμετρο 1.464 μέτρων, υπήρξε πρωτεύουσα του μεσαιωνικού βασιλείου της Αρμενίας. Ήταν γνωστή ως «η πόλη με τις 1001 εκκλησίες». Το Ανί ήταν πολύ σημαντική πόλη και είχε ισχυρά τείχη. Στην ακμή του, τον 10ο αιώνα, μπορεί ο πληθυσμός του να έφτανε τις 700.000 (!), ενώ ήταν εμπορικό σταυροδρόμι και σταθμός στον δρόμο του μεταξιού. Επιπλέον, όπως το θέτει ο Μιχαήλ Ατταλειάτης, ήταν «χαράκωμα μέγιστον και αποτροπὴ των εκείθεν εισβάλλειν μελλόντων βαρβάρων εις την Ιβηρικήν». Το 1045 το βασίλειο της Μεγάλης Αρμενίας ενσωματώθηκε στη Βυζαντινή αυτοκρατορία με βάση παλιότερη συμφωνία που είχε γίνει επί των ημερών του Βασιλείου Β’ Βουλγαροκτόνου. Μετά απ’ αυτό, το Ανί έγινε η έδρα του διευρυμένου Βυζαντινού δουκάτου «Ιβηρίας και Μεγάλης Αρμενίας». Τα επόμενα χρόνια, διοικητές της επαρχίας (με τον τίτλο του «δούκα») αναλάμβαναν συνήθως Αρμένιοι ευγενείς που ακολουθούσαν το Χαλκηδόνιο δόγμα (ένας από αυτούς υπήρξε ο Κατακαλών Κεκαυμένος). Στο μεταξύ, την ίδια περίπου εποχή που έγινε η προσάρτηση της Αρμενίας είχαν ξεκινήσει και τα προβλήματα με μια πρωτοεμφανιζόμενη ορδή, τους Σελτζούκους, που το 1048 κατέστρεψαν την αρμενική πόλη Άρτζε. Οι επιδρομές εντάθηκαν ιδιαίτερα μετά το 1055 προκαλώντας ερήμωση στις βορειοανατολικές επαρχίες. Στις αρχές της δεκαετίας του 1060, δούκας Ανίου έγινε ο Παγκράτιος, ο οποίος είχε ζητήσει από τον αυτοκράτορα Κωνσταντίνο Ι’ Δούκα αυτή τη θέση με την υπόσχεση ότι υπό τη διοίκησή του το το δουκάτο δεν θα επιβάρυνε οικονομικά το Βυζάντιο. Ο αυτοκράτορας δέχθηκε μετά χαράς αυτή τη ρύθμιση. Ο Παγκράτιος για να αντεπεξέλθει οικονομικά επέβαλε φόρους προκαλώντας τη δυσαρέσκεια του πληθυσμού και, το χειρότερο, αναγκάστηκε να κάνει περικοπές στις αμυντικές δαπάνες περιορίζοντας τον αριθμό των στρατιωτών. Σύντομα παρατηρήθηκε και έλλειψη εφοδίων λόγω της οικονομικής δυσπραγίας και γενικά δημιουργήθηκε ένα πολύ κακό κλίμα μεταξύ των ντόπιων και της Βυζαντινής διοίκησης. Το 1064 ο νέος σουλτάνος των Σελτζούκων Αλπ Αρσλάν μόλις είχε κατορθώσει να εδραιώσει την εξουσία του και επιδίωκε να διευρύνει τα όρια της επικράτειάς του αρχίζοντας από τις γειτονικές πλούσιες περιοχές της Αρμενίας και της Ιβηρίας. Ξεκίνησε προετοιμασίες για εκστρατεία εφοδιάζοντας τον στρατό του με πολιορκητικές μηχανές, για τον χειρισμό των οποίων προσέλαβε έμπειρους Άραβες και Πέρσες χειριστές. Στην εκστρατεία συμμετείχε ο γιος και διάδοχός του Μαλίκ Σαχ και ο βεζίρης Νιζάμ αλ-Μουλκ.


Ο Σουλτάνος έχοντας ως αντικειμενικό στόχο το Ανί, ακολούθησε μια κυκλωτική πορεία και αρχικά κυρίευσε τις ορεινές περιοχές βόρεια από το Ανί και στη συνέχεια πέρασε στη Γεωργία όπου νίκησε τον βασιλιά Βαγκράτ Δ’ και τον έκανε υποτελή του. Λίγο πριν ένα άλλο τμήμα του στρατού των Σελτζούκων υπό τον βεζίρη Νιζάμ αλ-Μουλκ κυρίευσε βυζαντινά φρούρια στην κοιλάδα του Αράξη και δυτικότερα. Στις αρχές Ιουλίου του 1064 τα δύο αυτά τουρκικά στρατεύματα συνέκλιναν στο Ανί. Μαζί τους ήταν και Γεωργιανές δυνάμεις υπό τον Βαγκράτ. Η πολιορκία κράτησε 25 μέρες με συνεχείς επιθέσεις από τους Τούρκους.
Οι υπερασπιστές βρισκόταν σε δεινή θέση καθώς ήταν λίγοι και ανέτοιμοι, υπήρχε έλλειψη εφοδίων, οι σχέσεις μεταξύ των ηγετών και του πληθυσμού ήταν άθλιες, ενώ υπήρχε και προσωπική έχθρα μεταξύ του Παγκρατίου και του έτερου στρατιωτικού διοικητή του Γρηγορίου Πακουριανού (που μάλλον ήταν ο δουκας της γειτονικής Θεοδοσιούπολης). Τα μόνα που θα μπορούσαν να σώσουν την πόλη ήταν τα ισχυρά τείχη της, τα οποία όμως πολύ γρήγορα υπέστησαν σοβαρές ζημιές εξαιτίας της υπονόμευσής τους από τους Τούρκους με υπόγειες σήραγγες σε συνδυασμό με τη χρήση των πολιορκητικών μηχανών. Η πόλη έπεσε στις 16 Αυγούστου 1064 όταν οι υπερασπιστές των τειχών εγκατέλειψαν τις θέσεις τους. Η Βυζαντινή φρουρά οχυρώθηκε για λίγο στην Ακρόπολη, αλλά σύντομα τράπηκε και αυτή σε φυγή. Η πόλη λεηλατήθηκε και ο πληθυσμός σφαγιάσθηκε. Ο Άραβας ιστορικός Σιβτ ιμπν αλ-Γκάβζι μεταφέροντας τις περιγραφές ενός αυτόπτη μάρτυρα, αφηγείται: Το ασκέρι μπήκε στην πόλη, έσφαξε τους ανθρώπους, λεηλάτησε, έκαψε, ερήμωσε και σκλάβωσε όλους όσοι είχαν μείνει ζωντανοί... Τα πτώματα ήταν τόσα πολλά που οι δρόμοι είχαν μπλοκάρει και κανείς δεν μπορούσε να πάει πουθενά χωρίς να πατάει πάνω τους. Ο αριθμός των αιχμαλώτων δεν ήταν μικρότερος από 50.000... Προσπάθησα να βρω ένα δρόμο στο οποίο μπορώ να περπατήσω χωρίς να πατάω σε πεθαμένους. αλλά ήταν αδύνατον...


Ο μεγάλος ασημένιος σταυρός της μητρόπολης του Ανίου αφαιρέθηκε και τοποθετήθηκε στο κατώφλι του τζαμιού του Ναχιτσεβάν (σήμερα αυτόνομη περιοχή στο Αζερμπαϊτζάν), έτσι ώστε οι πιστοί που έμπαιναν στο τζαμί να τον πατάνε. Το γεγονός προκάλεσε αγαλλίαση στους απανταχού πιστούς τους Ισλάμ. Η άλωση του Ανίου ήταν ορόσημο στις κατακτήσεις των Σελτζούκων και προκάλεσε μεγάλο σοκ στους Βυζαντινούς, ενώ έκανε εντύπωση σε όλο τον μουσουλμανικό κόσμο ανεβάζοντας κατακόρυφα το κύρος του Αλπ Αρσλάν. Η πόλη κατοικήθηκε ξανά αλλά δεν ξανάγινε ποτέ αυτό που ήταν. Το 1072 οι Σελτζούκοι πούλησαν το Ανί στους Σανταντίντ, μια Κουρδική φυλή, και μετά άλλαξε πολλές φορές χέρια. Εγκαταλείφθηκε τον 18ο αιώνα. Μέχρι πριν 100 χρόνια σώζονταν πολλά, αλλά το 1921 το μέρος ισοπεδώθηκε από τους Τούρκους.


Η φοβερη αλωση και καταστροφή της Καισαρειας, της φημισμένης Καππαδοκικης Μητρόπολης, από τους Τουρκομανους των Εμιρηδων Santuk και Afsin κατά πασα πιθανοτητα στα τελη Ιουνιου/αρχες Ιουλιου 1067. Πραγματι, ηδη από το 1064, με την αλωση του Ανιου, το ΒΑ συνορο της Αυτοκρατοριας βρισκοταν υπο καταρρευση, ενώ ηδη οι πρωτοεμφανιζόμενοι (από το 1062) στην Συρια Τουρκομανοι του δραστηριου Εμιρη Afsin “κατεστρεφαν τα παντα” (Ματθαιος Εδεσσης 45-9) και απειλουσαν ολο τον νοτιο τομεα του Μικρασιατικου συνορου ( Αντιοχεια, Εδεσσα, Ιεραπολις (Manbij), Αδανα, Ταρσος). Οι Σελτζούκοι ομως, μαζι με στιφη Τουρκομανων σε μια τρομερη επιδρομή που κρατησε 8(!) μηνες (Δεκέμβριος 1066-Ιουλιος 1067) επεδραμαν στο κεντρικο τομεα, ισοπεδώνοντας τα παντα, καιγοντας χωρια, λεηλατώντας επαύλεις και μοναστηρια, εκτελώντας μοναχους, και αρπαζοντας χιλιαδες αιχμαλωτους και ζωα σαν λεια. Η Αυτοκρατορικη αμυνα μετα την απιστευτη πολιτικη του ανεκδιηγητου Κων/νου Ι΄Δουκα βρισκοταν σε χαλια, αν όχι τραγικη κατασταση, αφου οι οικονομικες περικοπες και το εν γενει αντιστρατιωτικο πνευμα ειχαν σαρωσει το στράτευμα, που ηταν ηδη αποδυναμωμενο από τον τραγικο εμφυλιο πολεμο του 1057. Η κατασταση ηταν τετοια, ώστε ο Ατταλειατης να τραβάει τα μαλλια του γιατι “Οι στρατιώτες δεν ηταν τοσοι οσοι επρεπε να είναι, οι στρατιωτικοι καταλογοι ηταν αλαλούμ, τα οπλα και οι σημαιες τους ηταν της πλακας, ενώ οι καλυτεροι στρατιώτες ειτε αποστρατευοταν για να γινουν…δικηγοροι και γραφεις, ειτε πηγαιναν απλα στα σπιτια τους, αφου ο Αυτοκρατορας δεν “πληρωνε” ενώ ακόμα και ο “ειρηνιστής” Ψελλός διαμαρτυρόταν ότι ο Αυτοκράτορας το είχε…παραξηλωσει στις περικοπές του Στρατού. Οι μονοι βασικα που πληρωνονταν και μαλιστα ακριβα, ηταν οι περιπου 8.000 Νορμανδοι, που με τους ηγετες τους Herve Φραγκοπουλο, Robert Krispin και Rimbault εκαναν ότι μπορουσαν , αλλα μαλλον αυτό δεν ηταν αρκετο, γιατι ηταν διεσπαρμένοι σε “Ταγματα” των 500-1000 ανδρων σε μια τεραστια εκταση 150.000 τ.χλμ, από την Τραπεζουντα μεχρι την Συρια, και φυσικα δεν μπορουσαν να είναι παντου. Τα χειροτερα όμως δεν ειχαν ελθει ακομη…


Τον Ιουνιο του 1067, οι προναφερομενοι εμίρηδες με τα στρατεύματα τους (περιπου 15.000 ανδρες) μαζι με ένα στιφος από νεοφερμένους Τουρκομανους Yavgiyya υπο τις διαταγες του κοντοστουπη νεαρου Εμιρη Χρυσοσκουλου, (Xtric) επεπεσαν σαν ακριδες πανω στην Καισαρεια, της οποιας τα τειχη ηταν σε ασχημη κατασταση μετα από παραμεληση ετων, ενώ η φρουρα της δεν φαινεται να ηταν ιδιαιτερα μεγαλη. Μετα από συντομη πολιορκια, η πολη επεσε, και ακολουθησε ένα οργιο σφαγης, που συνεχιστηκε ακομα και μεσα στην ιδια την Μητροπολη του Μεγαλου Βασιλειου, έναν πραγματι περικαλλή ναο, (από τον οποιο δεν σωζεται σημερα ουτε πετρα, ενώ ο Ιππόδρομος της πολεως κειτοταν σε ερειπια οταν οι πρωτοι Σταυροφοροι εφτασαν στην πολη, το 1097). Οι Τουρκοι ηταν τοσο μανιασμένοι, ώστε έσφαξαν ανθρωπους και ζωα μεσα στον Ναο, ενώ προσπαθησαν να συλησουν και το σκηνωμα του Αγιου, που ειχε κτερισματα αμυθητης αξιας. Ηταν όμως τοσο γερα κτισμενο, που καταφεραν να παρουν μονο τα στολιδια που βρισκοταν στα προθυρα της λαρνακος, αλλα δεν μπορεσαν να προχωρησουν περισσοτερο. Εφυγαν απρακτοι, αλλα με κολοσσιαια λεια από χρυσο, ασημι, γουνες, αιχμαλωτους και ζωα, ενώ ηταν φανερο πλεον οτι η Αυτοκρατορικη αμυνα ηταν για τα μπαζα, αφου δεν λεηλατουταν πλεον μονο η μακρινη Αρμενια η τα υψιπεδα της Συριας, αλλα κανονικα Ελληνικα εδάφη, όπως ηταν η Καππαδοκια, ενώ σύντομα θα έπαιρνε σειρά η Γαλατία, Ονωριαδα, Παφλαγονία, Λυκαονια και ακόμα χειρότερα, η Φρυγία.


Τα πρώτα προβλήματα των Βυζαντινών με τους Σελτζούκους Τούρκους άρχισαν το 1046, όταν οι Σελτζούκοι εισέβαλαν στην Αρμενία. Το Βυζάντιο συνειδητοποίησε ότι οι Σελτζούκοι είχαν εξελιχθεί σε σοβαρή απειλή όταν κατέλαβαν και λεηλάτησαν πόλεις όπως το Άνι το 1064 ή την Καισάρεια το 1067. Το 1068, ο Ρωμανός Δ’ Διογένης ανέβηκε στον θρόνο του Βυζαντίου και μετά από μερικές γρήγορες στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις ξεκίνησε τις εκστρατείες κατά των Σελτζούκων. Κατά τη διάρκεια των εκστρατειών του 1068 και 1069, οι Σελτζούκοι απέφυγαν την εμπλοκή σε μάχη και ο Ρωμανός δεν μπόρεσε να πετύχει πολλά πράγματα. Το πιο σημαντικό κέρδος εκείνης της προσπάθειας ήταν ότι κατέλαβε και οχύρωσε την πόλη της Ιεράπολης στη βόρεια Συρία. Το 1070 η αρχηγία των δυνάμεων της Καππαδοκίας και των ανατολικών συνόρων ανατέθηκε στον πρωτοπρόεδρο, κουροπαλάτη, πρωτοστράτορα και στρατηγό του πολέμου Μανουήλ Κομνηνό. Ο νεαρός Μανουήλ, που ήταν ανιψιός του Ισαακίου Α΄ και αδερφός του μετέπειτα αυτοκράτορα Αλεξίου Α’. Ο Μανουήλ αντικατέστησε τον έμπιστο τού Ρωμανού Δ’ Φιλάρετο Βραχάμιο, που δεν μπόρεσε να αποσοβήσει την κατάληψη του Ικονίου.
Την ίδια περίοδο, ο Ρωμανός είχε αρχίσει διαπραγματεύσεις για σύναψη ειρήνης με τον σουλτάνο των Σελτζούκων Αλπ Αρσλάν.


Ο Μανουήλ Κομνηνός έκανε κάποιες στρατιωτικές επιχειρήσεις στην περιοχή και είχε στην αρχή μικρές επιτυχίες δείχνοντας ότι έχει ικανότητες. Όμως ο Ρωμανός τού έδωσε εντολή να αποσπάσει ένα μεγάλος μέρος των δυνάμεών του για να σταλούν ενισχύσεις στην Ιεράπολη που πολιορκούσαν οι Τούρκοι. Μετά από αυτή την αποδυνάμωσή του, ο Μανουήλ Κομνηνός πληροφορήθηκε πως μια ομάδα Τουρκομάνων Ογούζων (μια από τις ορδές που συνεργαζόταν με τους Σελτζούκους) με αρχηγό τον Αρισιάγκι έκαναν επιδρομές στην περιοχή βόρεια από τη Σεβάστεια. Ο Αρισιάγκι, που στις Βυζαντινές πηγές αναφέρεται ως Χρυσόσκουλος, ήταν γαμπρός του Αλπ-Αρσλάν, αλλά φθονούσε και εποφθαλμιούσε την εξουσία του σουλτάνου των Σελτζούκων. Ο Μανουήλ Κομνηνός έσπευσε με τις λίγες δυνάμεις του εναντίον των επιδρομέων τού Χρυσόσκουλου. Μετά από μια πρώτη αψιμαχία κοντά στη Σεβάστεια, οι Τούρκοι προσποιήθηκαν ότι υποχωρούν και τρέπονται σε φυγή. Ο Βυζαντινοί χαλάρωσαν και ανυποψίαστοι πλησίασαν το εγκαταλειμμένο εχθρικό στρατόπεδο, και τότε δέχθηκαν την αιφνιδιαστική επίθεση των Τούρκων και υπέστησαν πανωλεθρία. Ο ίδιος ο Μανουήλ Κομνηνός μαζί με τους δύο γαμπρούς του, γόνους μεγάλων οικογενειών του Βυζαντίου, συνελήφθησαν αιχμάλωτοι. Όμως, όλως παραδόξως, ο Μανουήλ έπεισε τον Χρυσόσκουλο για τα οφέλη μιας προσωπικής του συμμαχίας με το Βυζάντιο και ο ο Χρυσόσκουλος (που προφανώς δεν ήθελε και πολύ για να πειστεί) αυτομόλησε και μετέβη στην Κωνσταντινούπολη μαζί με τον Μανουήλ για συνεννοήσεις με τον αυτοκράτορα, ο οποίος του επιφύλαξε μεγάλες τιμές. Ο Σελτζούκος σουλτάνος Αλπ-Αρσλάν όταν πληροφορήθηκε τα καθέκαστα, και γνωρίζοντας το ποιόν του Χρυσόσκλουλου, έστειλε στην Κωνσταντινούπολη τον εμίρη Αφσίν (ελλ. Αυσινάλιος ή Αψινάλιος) ο οποίος απαίτησε την παράδοση του προδότη. Ο Ρωμανός αρνήθηκε και το γεγονός αυτό έγινε η αφορμή της διακοπής των συζητήσεων για ειρήνη με τους Σελτζούκους.
Ο Αφσίν κινούμενος ανατολικά άρχισε τις λεηλασίες και καταστροφές και μεταξύ αυτών κατέστρεψε τις Χώνες στο θέμα Θρακησίων με πρωτοφανή αγριότητα (αν και σύμφωνα με αρκετούς ιστορικούς, οι Χώνες μπορεί να καταστράφηκαν πριν τη μάχη της Σεβάστειας και την αυτομόληση του Χρυσόσκουλου). Η μάχη αυτή καθ’ εαυτή δεν ήταν ιδιαίτερα σημαντική, αλλά τα γεγονότα που ακολούθησαν έφεραν ραγδαία επιδείνωση στις σχέσεις Σελτζούκων – Βυζαντινών και επιτάχυναν τις εξελίξεις που οδήγησαν στην καταστροφική ήττα από τους Σελτζούκους στο Μαντζικέρτ, το επόμενο έτος. O Μανουήλ Κομνηνός συμμετείχε στην εκστρατεία στο Μανζτικέρτ, αλλά αρρώστησε και πέθανε καθ’ οδόν.
Πηγή : https://cognoscoteam.gr/η-τουρκική-λαίλαπα-στην-μικρά-ασία-η-ά/
https://cognoscoteam.gr/%CE%B7-%CE%AC%CE%BB%CF%89%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CF%83%CE%B5%CE%B2%CE%AC%CF%83%CF%84%CE%B5%CE%B9%CE%B1%CF%82-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82-%CF%84%CE%BF%CF%8D%CF%81%CE%BA%CE%BF/
https://el.m.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%81%CE%BA%CE%AF%CE%B1_%CF%84%CE%BF%CF%85_%CE%9C%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B6%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%81%CF%84_(1054)
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_05b
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_12
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_13d
https://byzantium.gr/battlegr.php?byzbat=c11_15