Μία πρόκληση για ερευνητές στον τομέα της Ιστορίας και της Αρχαιολογίας, είναι η αξιοποίηση ευάλωτων σε οποιαδήποτε έκθεση, αντικειμένων που έχουν ανακαλυφθεί και διατηρούνται. Πλέον, η Τεχνητή Νοημοσύνη έρχεται πολλά υποσχόμενη για τη λύση του μυστηρίου, πολυάριθμων ευρημάτων, όπως αντικειμένων που χρονολογούνται από την ελληνορωμαϊκή εποχή. Αν οι τρέχοντες διαγωνισμοί αποδείξουν ότι οι μελετητές μπορούν να διαβάσουν με ασφάλεια και ευκολία τους ανοιγμένους παπύρους, ο ρους της ιστορίας θα αλλάξει σημαντικά, με περισσότερο ιστορικό υλικό από την αρχαιότητα, να έρχεται στο φως.
Η τεχνητή νοημοσύνη ή αλλιώς ΑΙ, είναι ένα επίτευγμα του 21ου αιώνα όπως συχνά παρουσιάζεται στις μέρες μας. Με την βοήθεια των μηχανών της τεχνητής νοημοσύνης έχουμε πρόσβαση σε έναν τεράστιο όγκο πληροφοριών (κείμενα, εικόνες, αριθμοί και ήχοι), ενώ το νευρωνικό δίκτυο όπου και αποτελείται, είναι εμπνευσμένο από τον ανθρώπινο εγκέφαλο. Μπορεί η σύγχρονη τεχνητή νοημοσύνη να μην έχει αποκτήσει (ακόμα) συνείδηση, αλλά ο τρόπος και ο ρυθμός που αναπτύσσεται είναι τρομακτικά ταχύς. Αν δούμε αυστηρώς τεχνολογικά το ΑΙ -όπως το γνωρίζουμε σήμερα- αποτελούμενο από λογισμικά και αλγόριθμους, τότε η απάντηση στο αν υπήρχε τεχνητή νοημοσύνη στην αρχαιότητα θα είναι σαφώς αρνητική… Αν όμως δεχτούμε πως οι αυτοματισμοί και τα μυθολογικά “τεχνητά όντα”, είναι μια πρώιμη μορφή τεχνητής νοημοσύνης, ίσως να έχουμε και τους βασικούς εμπνευστές της ιδέας! Η ιδέα πως ο άνθρωπος μπορεί να δημιουργήσει μηχανές που να μιμούνται τη ζωή και τη σκέψη δεν είναι καινούργια και έχει πολλές εκφάνσεις στην μυθολογική αρχαιότητα. Η έννοια της τεχνητής νοημοσύνης στην αρχαιότητα, θα ήταν σίγουρα διαφορετική και συνδεδεμένη με διαφορετικές αρχές, από αυτό που σήμερα ενώνει τον σύγχρονο άνθρωπο μαζί της. Άλλοτε μέσα από τους μύθους και άλλοτε μέσω της πρωτότυπης μηχανικής, η τεχνητή νοημοσύνη στην αρχαιότητα δεν ήταν σίγουρα ψηφιακή, αλλά εξίσου συναρπαστική με την σημερινή της μορφή.
«Όταν ο Δίας πλάγιασε με τη Λήδα παίρνοντας τη μορφή του κύκνου, την ίδια νύχτα που εκείνη βρέθηκε ερωτικά με τον Τυνδάρεω, από τον Δία γεννήθηκε ο Πολυδεύκης και η Ελένη, από τον Τυνδάρεω ο Κάστορας <και η Κλυταιμνήστρα>. Ωστόσο, κάποιοι διηγούνται ότι η Ελένη είναι κόρη της Νέμεσης και του Δία. Αυτή δηλαδή, προκειμένου να αποφύγει την επαφή με τον Δία, μεταμορφώθηκε σε χήνα, αλλά ο Δίας πήρε τη μορφή του κύκνου και ενώθηκε μαζί της· από το σμίξιμό τους αυτή γέννησε ένα αυγό που κάποιος βοσκός βρήκε στα δάση και το έφερε και το έδωσε στη Λήδα· και αυτή το έβαλε σε ένα κιβώτιο και το φύλαξε και όταν ήρθε η κατάλληλη στιγμή γεννήθηκε η Ελένη που την ανέθρεψε σαν να ήταν δική της κόρη.» (Απολλόδ. 3.10.5-7). Οι δυο αυτές εκδοχές παραδίδονται με διάφορες παραλλαγές, όπως ότι και η Λήδα γέννησε ένα αυγό, το οποίο κρεμόταν με ταινίες από τον ναό της Ιλαείρας και της Φοίβης στη Σπάρτη (Παυσ. 3.16.1-2). Γι' αυτό και ο Παυσανίας (1.33.7-9) περιγράφει ένα ανάγλυφο του Φειδία στον ναό της Νέμεσης στον Ραμνούντα της Αττικής, μια και εκεί είχε γίνει η ένωσή τους (αυτή είναι η αττική εκδοχή του μύθου), που απεικονίζει τη Λήδα να οδηγεί την Ελένη στη μητέρα της Νέμεση. Ακόμη, παραδίδεται πως είχε γεννήσει δύο αυγά, από το ένα βγήκαν η Ελένη και ο Πολυδεύκης, από το άλλο η Κλυταιμνήστρα και ο Κάστορας. Άλλη εκδοχή θέλει μόνο την Κλυταιμνήστρα να γεννιέται φυσιολογικά και τα άλλα τρία αδέλφια από το ίδιο αυγό. Λέγεται (Σχόλ. Ευρ. Ορ. 249) ότι η Αφροδίτη, για κάποιο λόγο, είτε από θυμό προς τον Τυνδάρεο ή από ζήλεια για την ομορφιά των θυγατέρων του, καταράστηκε τις τρεις κόρες του -Τιμάνδρα, Κλυταιμνήστρα, Ελένη - να κάνουν πολλούς γάμους και να μην μείνουν πιστές στους άνδρες τους.
Αθώα ή ένοχη η Ελένη; Υπεύθυνη για ό,τι έγινε ή όργανο ενός πεπρωμένου ανεξάρτητου και πέρα από τη θέλησή της; Οι διάφορες παραλλαγές που θέλουν την Ελένη να πηγαίνει με τη θέλησή της στην Τροία ή με τη βία ή να μην πηγαίνει καθόλου η ίδια ή να φεύγει από εκεί για να επιστρέψει στον σύζυγό της, θέτουν στην ουσία αυτό το ερώτημα. Το ίδιο και οι παραλλαγές του θανάτου της -θνητή ή αθάνατη η Ελένη; Ωστόσο, ο αρχικός πυρήνας του μύθου προδηλώνει αυτό που προκύπτει από τις εισαγωγικές επισημάνσεις: ότι η Ελένη είναι μια παλαιά, προ- ή παλαιοελληνική, θεότητα της βλάστησης -εξού και η σχέση της με δέντρα και βότανα, όπως και των κοντινών της ανθρώπων, του Μενέλαου με πλάτανο στις Καρυές της Αρκαδίας (Παυσ. 8.23.4), των αδελφών της Διοσκούρων με αγριαχλαδιά στη Μεσσηνία (Παυσ. 4.16.5). Και ακόμη: οι μύθοι των αρπαγών της δεν είναι παρά η συμβολική μεταφορά της πραγματικότητας μιας αγροτικής διαδικασίας, του κρυψίματος του σπόρου στη γη ή της φύλαξής του σε σκοτεινές αποθήκες. Επομένως, οι παραστάσεις της Ελένης ανάμεσα σε δύο άνδρες μπορεί να είναι της παλαιάς θεότητας της βλάστησης και της γονιμότητας μαζί με τους παρέδρους της. Ακόμη και η θεοποίηση του Μενελάου και των Τυνδαρίδων, των Διοσκούρων, οφείλεται σε αυτή τη γυναικεία και κυριαρχούσα θεότητα, κάτι που υποστηρίζει την πρωταρχικότητά της.
Ο Φωκίων (402-317 π. Χ.) υπήρξε μαθητής του Πλάτωνα και υποστηρικτής της πολιτικής του Φίλιππου. Επικεφαλής του φιλομακεδονικού κόμματος, ήταν ως πολιτικός μετριοπαθής, φιλειρηνιστής, ικανότατος ρήτορας και αντίπαλος του Δημοσθένη. Υπηρέτησε την πατρίδα του στα πεδία των μαχών με επιτυχία, έχοντας διατελέσει στρατηγός 45 φορές, περισσότερες από κάθε άλλον. Περιφρονούσε τον πλούτο και ήταν γνωστός για τον λιτό τρόπο ζωής του. Οι Αθηναίοι τον αγαπούσαν, μολονότι ανήκε στους αριστοκράτες, για τη φιλοπατρία, τη φρόνηση και την τιμιότητά του, γι’ αυτό και ονομαζόταν Φωκίων ὁ χρηστός, ο ακέραιος. Μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, ξέσπασε ο εμφύλιος πόλεμος μεταξύ των διαδόχων του, που είχε αντίκτυπο και στην Ελλάδα. Και στη δίνη της σύγκρουσης του διαδόχου τού Αντίπατρου Πολυπέρχοντα και του Κάσσανδρου, γιου του πρώτου, παρασύρθηκε ο Φωκίων. Η Αθήνα τότε βρισκόταν υπό μακεδονική κυριαρχία, έχοντας χάσει την πολιτική της ανεξαρτησία, και στη Μουνυχία ‒ στον λόφο του Πειραιά, τη σημερινή Καστέλλα ‒ τοποθετήθηκε μακεδονική φρουρά με αρχηγό έμπιστο αξιωματικό του Κάσσανδρου. Ο Φωκίων ευνοούσε την παραμονή της φρουράς, γιατί είχε τη γνώμη πως μόνο αυτή μπορούσε να εγγυηθεί την ασφάλεια του καθεστώτος στην Αθήνα, για να αποφευχθούν τα δεινά από τις πολιτικές αναστατώσεις. ΄Έσι, όταν ο Πολυπέρχων υποσχέθηκε στους Αθηναίους την επαναφορά του δημοκρατικού πολιτεύματος και έφτασε στην Αθήνα ο γιος του, ο Αλέξανδρος με στρατιωτική δύναμη, οι δημοκρατικοί ξεσηκώθηκαν για την ανατροπή του πολιτεύματος. Ο Φωκίων κατέστη ύποπτος, και στην εκκλησία του δήμου που συγκλήθηκε του αφαιρέθηκε η στρατηγία, κατηγορήθηκε για προδοσία και καταδικάστηκε σε θάνατο. Αρχές Μαΐου του 318 και σε ηλικία 84 ετών ήπιε το κώνειο μαζί με άλλους φίλους του επίσης καταδικασμένους, και τα πτώματά τους πετάχτηκαν έξω από τα όρια της αττικής γης. Αργότερα οι Αθηναίοι μετάνιωσαν και το 305-4 τον τίμησαν· έφεραν και έθαψαν τα οστά του στην Αθήνα και έστησαν χάλκινο ανδριάντα του, τον δε κατήγορό του τον πέρασαν από δίκη και τον εκτέλεσαν.
Ο Βάρδας Σκληρός έλαβε το 970 τον τίτλο του μαγίστρου και το αξίωμα του στρατηλάτη Ανατολής και πρωταγωνίστησε τόσο στις εκστρατείες εναντίον των Ρως στη Βουλγαρία (970-971), όσο και στην καταστολή της στάσης του Βάρδα Φωκά. Προσωρινά η οικογένεια φάνηκε να αποκτά στο στράτευμα και στην πολιτική ζωή την πρωταγωνιστική θέση που είχαν τα προηγούμενα χρόνια οι Φωκάδες, ωστόσο το διάστημα 972-974 πρέπει να έπεσε στη δυσμένεια του αυτοκράτορα, πιθανότατα λόγω κάποιας συνωμοσίας που προσπάθησε να οργανώσει ο Βάρδας Σκληρός κατά του Τζιμισκή. Το 974 ο Βάρδας επανήλθε στο αξίωμα του στρατηλάτη και μαζί του η οικογένεια φαίνεται ότι επανέκτησε την κυρίαρχη θέση της. Ωστόσο, η πολιτική του Τζιμισκή, που αποσκοπούσε στην επάνοδο των νόμιμων εκπροσώπων της μακεδονικής δυναστείας στο θρόνο, περιόριζε σαφώς τις πολιτικές βλέψεις των Σκληρών, οι οποίοι, με δεδομένο τον παραμερισμό των αντιπάλων τους Φωκάδων, έβλεπαν πιθανώς στη στενή σχέση που τους συνέδεε με τον αυτοκράτορα μια ευκαιρία να αποτελέσουν τη διάδοχη κατάσταση στην κηδεμονία της μακεδονικής δυναστείας από τις ισχυρές στρατιωτικές οικογένειες της Μικράς Ασίας. Όμως η δολοφονία του Τζιμισκή και η άνοδος του Βασιλείου Β΄ (976-1025) στο θρόνο, υπό την εποπτεία του παρακοιμωμένου Βασιλείου Λακαπηνού, σήμανε εκ νέου τον περιορισμό της θέσης των Σκληρών, καθώς ο σημαντικότερος εκπρόσωπός τους, ο Βάρδας Σκληρός, θεωρήθηκε επικίνδυνος για το νέο καθεστώς και υποβιβάστηκε από το αξίωμα του στρατηλάτη Ανατολής σε εκείνο του δούκα Μεσοποταμίας στις αρχές του 976. Η αντίδραση της οικογένειας υπήρξε ιδιαίτερα δυναμική και εκφράστηκε με την εκδήλωση στάσης κατά του Βασιλείου Β΄ την άνοιξη του 976. Η στάση αυτή σήμανε την έναρξη της διαμάχης ανάμεσα στη μακεδονική δυναστεία και τις ισχυρότερες αριστοκρατικές οικογένειες της Μικράς Ασίας, με στόχο την κατοχή της εξουσίας. Το κίνημα έληξε με την ήττα του Βάρδα Σκληρού και τη φυγή του (μαζί με τον αδελφό του Κωνσταντίνο και το γιο του Ρωμανό) στα αραβικά εδάφη, όπου παρέμεινε κρατούμενος του χαλίφη της Βαγδάτης έως το 987. Στο διάστημα αυτό, όπως είναι αυτονόητο, η οικογένεια χάνεται από το προσκήνιο και δε διαδραματίζει κανένα ρόλο στην πολιτική ζωή της αυτοκρατορίας. Η απελευθέρωση του Βάρδα Σκληρού από τους Άραβες (Φεβρουάριος 987) σήμανε την επαναδραστηριοποίησή του στα πολιτικά δρώμενα, καθώς μαζί με τον αδελφό και το γιο του επέστρεψαν στα βυζαντινά εδάφη και οργάνωσαν (αρχές άνοιξης 987) ένα νέο κίνημα κατά του Βασιλείου Β΄. Η δεύτερη στάση των Σκληρών χαρακτηρίστηκε από τη συμμαχία τους με τους Φωκάδες, οι οποίοι με επικεφαλής το δομέστικο των σχολών της Ανατολής Βάρδα Φωκά είχαν επίσης στασιάσει κατά του Βασιλείου Β΄ το 987, αλλά και από την προσχώρηση του Ρωμανού Σκληρού στο πλευρό του αυτοκράτορα. Μετά την ήττα και το θάνατο του Βάρδα Φωκά (Απρίλιος 989) οι Σκληροί επανήλθαν στο προσκήνιο, συνεχίζοντας για μικρό χρονικό διάστημα την αντίστασή τους στη δυναστεία μέχρι τον Οκτώβριο του 989, οπότε και συνθηκολόγησαν. Ο Βάρδας Σκληρός έλαβε τον ανώτατο τιμητικό τίτλο του κουροπαλάτη και μαζί με τον αδελφό του Κωνσταντίνο αποσύρθηκαν στο Διδυμότειχο. Ο Ρωμανός Σκληρός παρέμεινε το μόνο ενεργό μέλος της οικογένειας, χωρίς ωστόσο οι πηγές να αναφέρονται στη δράση του μετά το 990.
Μια αμφιλεγόμενη προσωπικότητα την περίοδο της πολιορκίας της Κωνσταντινούπολης ήταν ο Λουκάς Νοταράς. Αρχικά ανθενωτικός, δηλαδή, ενάντια στην ένωση της Ορθόδοξης Εκκλησίας με την Καθολική. Ενώ αντιθέτως, ο Αυτοκράτορας και οι ενωτικοί για να εξασφαλίσουν βοήθεια από τον Πάπα για αντιμετώπιση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που επίκειτο να επιτεθεί στην Κωνσταντινούπολη. Ήταν τότε που υπάρχει ισχυρισμός ότι είπε το γνωστό, «κριτότερον έστι ειδένα εν μέση τη πόλει φακιόλιον βασιλεύον Τούρκων ή καλύπτραν λατινική». Σε απλή γλώσσα, παρά τιάρα παπική καλύτερα τουρκικό φέσι. Ο αυτοκράτορας χρειαζόταν την συμμαχία και την οικονομική δύναμη του Νοταρά και εκείνος την εύνοια του αυτοκράτορα, άλλωστε εκείνος ήταν ο νόμιμος ηγέτης της Πόλης που κάνοντας χρήση της ισχύος του μοίραζε τα αξιώματα. Για αυτό και ήταν εκείνος που μπήκε εγγυητής στα δάνεια τα οποία ζήτησε και πήρε ο Αυτοκράτορας, από τους Γενουάτες του Πέρα, την Βενετία, αλλά και από ιδιώτες. Κατά την διάρκεια της πολιορκίας αρχικά είχε την ευθύνη του εφεδρικού σώματος και στη συνέχεια της παραλιακής ζώνης του Κεράτιου κόλπου. Επίσης είχε επωμιστεί με την ευθύνη ανακάλυψης και εξουδετέρωσης των λαγουμιών, μέσω των οποίων οι Οθωμανοί προσπαθούσαν να εισέλθουν στην Πόλη. Υπό την δική του καθοδήγηση (Nicolo Barbaro – Χρονικό της αλώσεως) , αντιμετωπίστηκαν με επιτυχία όλες οι απόπειρες. Η αξιοποίηση του Νοταρά από τον Σουλτάνο, αναφέρεται από τους ιστορικούς της εποχής, όπως τον Χαλκοκονδύλη "Νοταράν δε τον βασιλέως Ελλήνων πρύτανιν", αλλά και τον Κριτόβουλο : "Τον δε γε Νοταράν και της πόλεως επιστάτην εσκόπει καταστήσαι και του συνοικισμού ταύτης κύριον συμβούλω χρησάμενος αυτώ πρότερον περί τούτου". Προκαλεί επίσης εντύπωση, ότι ενώ αμέσως μετά την άλωση, άρχισαν οι λεηλασίες και οι σφαγές ο Νοταράς όταν έφτασε σπίτι του, αυτό ήταν ήδη φρουρούμενο από την αστυνομία (τσαούσηδες) του Σουλτάνου… Παρότι ο Λουκάς Νοταράς πολέμησε με ανδρεία στην πολιορκία της Κωνσταντινούπολης, έκρυψε μεγάλο χρηματικό ποσό από τα ταμεία της άμυνας, το οποίο έδωσε στον Μωάμεθ τον Πορθητή όταν μπήκε στην Κωνσταντινούπολη για να κερδίσει την εύνοιά του. Για να κερδίσει περαιτέρω την εύνοια του κατακτητή, του είχε παραδώσει λίστα με όλους τους ευγενείς της Αυτοκρατορίας, από τους οποίους έσφαξε αρκετούς, μετά όμως εκτέλεσε τον Νοταρά και τους δύο του γιους. Με την παράδοση της λίστας ευγενών και της κατάχρησης χρημάτων της άμυνας τα οποία έδωσε στον σουλτάνο Μωάμεθ Β' Πορθητή, κατατάχθηκε στη συνομοταξία του Εφιάλτη των Θερμοπύλων.
Πηγή :
https://www.greek-language.gr/digitalResources/ancient_greek/mythology/lexicon/atreides/page_014.html
https://www.lifo.gr/now/tech-science/pos-ai-mporei-na-allaxei-ton-roy-tis-istorias-diabasan-gia-proti-fora-papyro-2000
https://www.periou.gr/%CF%80%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%84%CE%B1%CF%81%CF%87%CE%BF%CF%83-%CF%86%CF%89%CE%BA%CE%AF%CF%89%CE%BD-%CE%BC%CF%84%CF%86%CF%81-%CE%B3%CE%B5%CF%89%CF%81%CE%B3%CE%AF%CE%B1-%CF%80/
http://constantinople.ehw.gr/Forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaId=6151
https://www.philenews.com/apopsis/article/452121/o-notaras-tou-vizantiou-ke-i-sigchroni-notarades/
https://www.istorikathemata.com/2020/05/29-1453.html
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου