Κάσσανδρος της Μακεδονίας : Ο πιο καταραμένος διάδοχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου

Ο Κάσσανδρος δεν ακολούθησε τον στρατό του Αλεξάνδρου, αλλά έμεινε στην Μακεδονία στο πλευρό του Αντιπάτρου. Μάλιστα, ο Αλέξανδρος προσπάθησε να αντικαταστήσει τον Αντίπατρο, ίσως μετά από ώθηση της μητέρας του, Ολυμπιάδας, που πίστευε ότι ο Αντίπατρος σκόπευε να τον προδώσει. Τότε, ο αντιβασιλέας Αντίπατρος έστειλε τον Κάσσανδρο στη Βαβυλώνα, για να μεταπείσει τον Αλέξανδρο - να του αλλάξει γνώμη ή σύμφωνα με άλλους να τον εξοντώσει. Εκεί βρισκόταν, ως οινοχόος του στρατηλάτη, και ένας άλλος γιος του Αντίπατρου, ο Ιόλαος. 

Το βέβαιο είναι ότι ο χαμός του μεγάλου στρατηλάτη έσωσε τον πατέρα του Κάσσανδρου και έδωσε μια.. νέα, μεγάλη ώθηση και στη δική του καριέρα. Ο Κάσσανδρος επέστρεψε στην Μακεδονία. Μετά τον πατέρα του Αντίπατρο έλαβε τη δεύτερη θέση στην ιεραρχία και το βαθμό του χιλιάρχου και εξελίχθηκε σε "σφαγέα" της βασιλικής οικογένειας. Το 324 π.Χ., ο Αλέξανδρος, λίγο πριν τον θάνατό του, διέταξε την παλλινόστηση των παλαίμαχων πολεμιστών στη Μακεδονία αλλά, σε αντικατάστασή τους, ζήτησε από τον Αντίπατρο να οδηγήσει ο ίδιος τα παιδιά τους από τη Μακεδονία προς τον Αλέξανδρο, μια διαταγή που σίγουρα δε θα ακούστηκε ευχάριστα στον Αντίπατρο. Αυτά σκεφτόταν η Ολυμπιάδα, αλλά και κάτι άλλο, πως ο γιος του, ο Κάσσανδρος δεν είχε καλές σχέσεις με τον Αλέξανδρο ενώ ο άλλος ο γιος του, ο Ιόλας ήταν οινοχόος του, γι’ αυτό η Ολυμπιάδα πίστευε πως τόσο ο Αντίπατρος όσο και οι δύο γιοι του ήταν υπεύθυνοι για τη δηλητηρίαση του Αλέξανδρου. Τον Ιούνιο του 323 π.Χ. ο Αλέξανδρος ο Μακεδών, που αργότερα αποκλήθηκε Μέγας, κλείνει για πάντα τα μάτια του, μακριά από την πατρίδα του. Η ημερομηνία θανάτου του κυμαίνεται σε υπολογισμούς κυρίως μεταξύ 10ης και 13ης Ιουνίου του 323 π.Χ. Ωστόσο η ακριβέστερη προσέγγιση ως υπολογισμός της ημέρας του θανάτου του, είναι η 30η Δαισίου, με βάση τα στοιχεία του Πλουτάρχου. Αντιστοιχεί, όπως όλα δείχνουν, στην 10η Ιουνίου του 323 π.Χ. Αυτά τα στοιχεία παραθέτει ο θεολόγος Κωνσταντίνος Κόττης (απλή συνωνυμία με την υπογράφουσα) στο εξαιρετικά ενδιαφέρον κείμενό του με τίτλο «Περί του θανάτου του Μεγάλου Αλεξάνδρου: Μύθοι, υποψίες και πραγματικότητες».

Ο μελετητής έχει ερευνήσει όλες τις αρχαίες πηγές και παραθέτει συμπεράσματα που εξήγαγε ύστερα από αυτή τη μελέτη. Στην αρχή εξετάζει όλους τους «ψιθύρους» που έχουν ακουστεί και έφτασαν ως εμάς από την αρχαιότητα, σχετικά με το αν κάποιος δηλητηρίασε ή έβαλε να δηλητηριάσουν τον στρατηλάτη. Ξεκινά από τη διαμάχη του Αντιπάτρου, τον οποίο ο Αλέξανδρος είχε αφήσει ως αντιβασιλέα ο Αλέξανδρος στη Μακεδονία, με την Ολυμπιάδα. «Ο ίδιος ο Αντίπατρος είχε διασπείρει συγγενείς αυτού σε διάφορες κομβικές θέσεις ανά την ελληνική νεότευκτη αυτοκρατορία» σημειώνει. «Ένας από αυτούς, ο νεότερος υιός του Ιόλ(λ)ας ήταν παρά το πλευρό του Αλεξάνδρου. Περί το 317 π.Χ., φαίνεται πως αναδύεται το θέμα του θανάτου του ως δηλητηρίασης και της απόδοσης αυτής της ενέργειας στον Ιόλα, από την Ολυμπιάδα. Έτσι προχώρησε σε βεβήλωση των λειψάνων του Ιόλα ως προδότη, ο οποίος έχει στον μεταξύ πεθάνει και έχει φυσικά συντελεσθεί η εκφορά του στην Ελλάδα.

Η δεύτερη περίπτωση που εξετάζει είναι του Αριστοτέλη, που υπήρξε δάσκαλος του νεαρού βασιλιά. «Ήταν γνωστό στις αρχαίες πηγές, το ότι ο φιλόσοφος είχε κατηγορηθεί, τότε, πως έστειλε μέσω του Κασσάνδρου, υιού και διαδόχου του Αντιπάτρου, δηλητήριο για τον Αλέξανδρο, εξαιτίας της εκτέλεσης του συγγενούς αυτού Καλλισθένους» γράφει ο Κ. Κόττης. ‘Για τον Αριστοτέλη μπορούμε να πούμε τα εξής: τιμήθηκε, ήδη, εν ζωή, ως πνευματικός 2ος οικιστής των Σταγείρων. Μετά την φιλίππεια καταστροφή, είχε πετύχει την ανοικοδόμησή της πόλης του, είτε από τον Φίλιππό Β΄, είτε από τον Αλέξανδρο τον Γ΄ (και μάλλον αυτό είναι το πιθανότερο).

Ένα χρόνο μετά τον θάνατό του στη Χαλκίδα το 322, τελέσθηκε η ανακομιδή των λειψάνων του, όπου και ετέθη ως ο ήρως της 2ης οίκησης των Σταγείρων. Επίσης είναι, μάλλον, άγνωστο στο ευρύ κοινό, πως άφησε διαχειριστή της διαθήκης του, τον μισητό στην αλεξανδρινή οικογένεια Αντίπατρο. Αυτά τα θέματα αναδείχθηκαν τα τελευταία χρόνια, από τις μελέτες του αρχαιολόγου Κ. Σισμανίδη. Ωστόσο αν και στον Πλούταρχο αυτά αναγνωρίζονται ως υπαρκτές από τότε κατηγορίες, όχι, όμως, αποδεκτές, στις ρωμαϊκές πηγές, η δηλητηρίαση του Αλεξάνδρου είναι δεδομένη, προερχόμενη από τον Αντίπατρο και χωρίς να εμπλέκεται, πάντως, ο Αριστοτέλης».

«Υποστηρίζεται» λέει, «στο πλαίσιο των υποθέσεων δολοφονίας του Αλεξάνδρου, ότι οι αυτουργοί προέρχονταν από το ιερατείο των Χαλδαίων, το οποίο χαρακτηρίζεται αυθαίρετα ‘ιουδαϊκό’. Βασική επίκληση αυτών, είναι ότι ο Αλέξανδρος σχεδίαζε να καταστήσει περίλαμπρη την Βαβυλώνα, ενώ υπήρχε παλαιότατη βιβλική προφητεία, για την ερήμωση της Βαβυλώνος. Έτσι η προφητεία θα ακυρωνόταν και οι ίδιοι θα απαξιώνονταν.» Από άλλες αρχαίες πηγές, συνάγεται ότι η Βαβυλώνα περικλειόταν από μολυσμένα έλη, τα οποία κάλλιστα θα μπορούσαν να έχουν σκοτώσει τον βασιλιά. Δεν ξεχνάμε άλλωστε πως κουραζόταν τρομερά, πως είχε πληγωθεί πολλές φορές στη μάχη και πως τα ξενύχτια και κυρίως το κρασί, τον είχαν κάνει ευάλωτο. Το μυστήριο που προκύπτει πλέον είναι πού είναι ο τάφος του, πού είναι ο τάφος της Ολυμπιάδας, της Ρωξάνης, αλλά και της Βαρσίνης με τον άλλο γιο του, τον Ηρακλή. Αμέτρητες σελίδες έχουν γραφτεί για τον τάφο με την αλαβάστρινη πύλη μέσα στον οποίο υπάρχει ο νεκρός του ταριχευμένος, σε γυάλινο φέρετρο. Στην αρχή ήταν χρυσό, αλλά κάποια Κλεοπάτρα το πήρε για να πληρώσει τα στρατεύματά της και το αντικατέστησε με γυάλινο.

Ο Κάσσανδρος (353 – 298 π.Χ) ήταν ο μεγαλύτερος από τα 12 παιδιά του στρατηγού Αντίπατρου. Χαρακτηρίσθηκε «Αντιαλέξανδρος», επειδή σκότωσε τη μητέρα, τη σύζυγο και το γνήσιο γιό του Μ. Αλεξάνδρου, ενώ υπήρξε ο ηθικός αυτουργός στο στραγγαλισμό του Ηρακλή, νόθου γιού του Αλεξάνδρου, από τον στρατηγό Πολυσπέρχονα, μέχρι τότε έμπιστο της Ολυμπιάδας και της οικογένειας του Αλεξάνδρου. Επίσης, ο Κάσσανδρος συνοίκισε στην Κασσανδρεία τους Ολυνθίους, άσπονδους εχθρούς των Μακεδόνων και ανοικοδόμησε τη Θήβα, την οποία είχε καταστρέψει ο Αλέξανδρος. Ο Κάσσανδρος νυμφεύθηκε βιαίως τη Θεσσαλονίκη, ετεροθαλή αδελφή του Αλεξάνδρου, με σκοπό ν’ αποκτήσει προβάδισμα στην κατάκτηση του μακεδονικού θρόνου, ως συγγενής εξ αγχιστείας της μακεδονικής δυναστείας. Μετά τις δολοφονίες των Ολυμπιάδας, Ρωξάνης, Αλεξάνδρου Δ΄ και Ηρακλή (μητέρας, συζύγου, γνησίου και νόθου τέκνων του Μ. Αλεξάνδρου), απέμειναν πλέον στη ζωή, από το γένος του Μ. Αλεξάνδρου, μόνο οι δύο αδελφές του, η αμφιθαλής Κλεοπάτρα και η ετεροθαλής Θεσσαλονίκη. Επειδή δε η Θεσσαλονίκη ήταν σύζυγος του Κασσάνδρου, οι στρατηγοί Πτολεμαίος και Αντίγονος επιχείρησαν να νυμφευθούν τη μεσήλικα Κλεοπάτρα, η οποία επέλεξε για σύζυγό της τον Πτολεμαίο Λάγου. Όταν όμως ξεκίνησε από τις Σάρδεις να τον συναντήσει στην Αίγυπτο, το πρώτο εξάμηνο του 309 π.Χ, ο διοικητής των Σάρδεων απαγόρευσε την έξοδό της από την πόλη. Τις επόμενες ημέρες η Κλεοπάτρα βρέθηκε δολοφονημένη, οπότε μοναδική κληρονόμος του μακεδονικού θρόνου απέμεινε η σύζυγος του Κασσάνδρου, τον οποίο η «Συνέλευση των Μακεδόνων», που την αποτελούσαν οι πεζέταιροι, δηλαδή οι πεζικάριοι του μακεδονικού στρατού, εξέλεξε νέο βασιλιά της Μακεδονίας το 304 π.Χ., ένδεκα ολόκληρα χρόνια μετά την ίδρυση της Θεσσαλονίκης.

Η Κλεοπάτρα ήταν κόρη της Ολυμπιάδας και του Φιλίππου Β΄ και χήρα του αδελφού της μητέρας της Ολυμπιάδας, δηλαδή του θείου της βασιλιά των Μολοσσών Αλεξάνδρου Α΄, ο οποίος δολοφονήθηκε στην ιταλική χερσόνησο. Τον Αλέξανδρο Α΄ διαδέχθηκε η χήρα του Κλεοπάτρα, η οποία όμως εγκατέλειψε το θρόνο των Μολοσσών και εγκαταστάθηκε στη Μακεδονία, μαζί με τα δύο παιδιά της, τον Νεοπτόλεμο και την Καδμεία. Ο Κάσσανδρος ανοικοδόμησε τη Θήβα και ίδρυσε στη Μακεδονία την Κασσάνδρεια και τη Θεσσαλονίκη, στην οποία έδωσε το όνομα της γυναίκας του. Ήταν θαυμαστής του Ομήρου, γι’ αυτό και ο μεταγενέστερος συγγραφέας Καρύστιος ο Περγαμηνός τον αποκαλεί «φιλόμηρο», και υπήρξε φίλος των φιλοσόφων της περιπατητικής σχολής Δημητρίου Φαληρέως και Θεοφράστου.

Οι αρχαίες πηγές παρουσιάζουν τον Κάσσανδρο ως σκληρό, αδίστακτο και τυραννικό μονάρχη, κυρίως επειδή δολοφόνησε μέλη της βασιλικής οικογένειας. Την αρνητική εικόνα της αρχαίας παράδοσης υιοθέτησαν εν μέρει και οι νεότεροι μελετητές, κυρίαρχη όμως φαίνεται μια τάση της έρευνας να αποκαταστήσει την υστεροφημία του και να αναβαθμίσει το ρόλο του στις πολιτικές εξελίξεις μετά το 319 π.Χ. Σύμφωνα με αυτή, η φιλοδοξία και η έλλειψη ηθικών αναστολών που τον διέκριναν ήταν κοινή στους Διαδόχους, επομένως δεν ήταν ούτε καλύτερος αλλά ούτε και χειρότερος από εκείνους. Παράλληλα προβάλλονται οι πολιτικές και διπλωματικές του ικανότητες και υπογραμμίζεται η στρατηγική του ιδιοφυΐα, με την οποία συσπείρωνε τους άλλους Διαδόχους σε συνασπισμούς εναντίον του εκάστοτε αντιπάλου του, αντισταθμίζοντας με αυτό τον τρόπο την έλλειψη δικού του στρατού.

Στόχοι γενικά της πολιτικής του ήταν ο έλεγχος της Μακεδονίας και κατ’ επέκταση της Ελλάδας, καθώς και η αποτροπή κάθε προσπάθειας επανένωσης της αυτοκρατορίας του Αλεξάνδρου. Για την εδραίωση της κυριαρχίας του στην Ελλάδα υποστήριζε ολιγαρχικά καθεστώτα και εγκαθιστούσε φρουρές στις πόλεις, μολονότι είχε αναγνωρίσει, όπως και οι άλλοι Διάδοχοι, την αυτονομία τους. Η δράση του στη Μικρά Ασία αποσκοπούσε κυρίως στη δημιουργία προγεφυρωμάτων, τα οποία είχαν αμυντικό χαρακτήρα και εξυπηρετούσαν την αντιμετώπιση ενδεχόμενων εχθρικών επιχειρήσεων εναντίον της Μακεδονίας. Ακολούθησε την πολιτική του πατέρα του, βάσει της οποίας φερόταν στις πόλεις-κράτη ως υποτελείς κι όχι ως συμμάχους, το αντίθετο από αυτό που έκανε ο Αντίγονος Α΄ και ο Δημήτριος Πολιορκητής. Ο Κάσσανδρος ήταν ένας άνδρας με αγάπη για τη φιλολογία, αλλά επίσης βίαιος και φιλόδοξος. Πέθανε από υδρωπικία, το 297 π.Χ. Ο Παυσανίας γράφει πως ο μεγαλύτερος γιος του, ο Φίλιππος, λίγο μετά την ενθρόνισή του, έπαθε εκφυλιστική ασθένεια και πέθανε. Ο επόμενος γιος, ο Αντίπατρος Β', δολοφόνησε τη μητέρα του, Θεσσαλονίκη, θεωρώντας πως έδειχνε ιδιαίτερη εύνοια για το μικρότερο γιο της, τον Αλέξανδρο Ε’. Ο Αλέξανδρος εκδικήθηκε εκθρονίζοντας τον Αντίπατρο Β', αν και ο δεύτερος ξαναπήρε για λίγο τη βασιλεία, μερικά χρόνια αργότερα. Ο Αλέξανδρος έχασε επίσης τη ζωή του το 294 π.Χ. από τον Δημήτριο τον Πολιορκητή, το γιο του Αντίγονου. Ο Αλέξανδρος στράφηκε προς τον Πύρρο της Ηπείρου και τον Δημήτριο τον Πολιορκητή για βοήθεια. Ο Δημήτριος αφότου νίκησε τις δυνάμεις του Αντίπατρου, κατόπιν δολοφόνησε τον Αλέξανδρο. Ο Αντίπατρος είχε διαφύγει προς τη Θράκη, εκεί όμως συνελήφθη και θανατώθηκε από τον Λυσίμαχο, παρά το ότι ο Αντίπατρος ήταν παντρεμένος με την κόρη του Ευριδίκη, η οποία ήταν και ξαδέρφη του.

Πηγή : 

https://empros.gr/2021/06/i-apomythopoiisi-tou-kassandrou/

https://logomnimon.wordpress.com/2016/05/05/%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CF%80%CE%B1%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%82-i/

https://www.liberal.gr/politismos/istories-synomosias-kai-mystiria-gyro-apo-tin-arhaiotita#!pid=webtv2

https://www.google.com/amp/s/www.news.gr/ellada/koinonia/article/185852/amfipolh-ypoptos-o-kassandros-gia-to-thanato-toy.html%3famp

http://asiaminor.ehw.gr/Forms/fLemmaBody.aspx?lemmaid=4767

https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%AC%CF%83%CF%83%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82