Ο Νέαρχος του Ανδροτίμου, γεννήθηκε γύρω στο 360 π.Χ. και καταγόταν από την Κρήτη. Μεγάλωσε στην Αμφίπολη, όπου είχε μεταναστεύσει η οικογένειά του κι έγινε ένας από τις πιο στενούς φίλους του νεαρού Αλέξανδρου.Ο Φίλιππος Β' τον εξόρισε, επειδή εναντιώθηκε στο γάμο του με τη νεαρή Κλεοπάτρα, όπως και άλλους φίλους του Αλέξανδρου, που πήραν το μέρος του στη διένεξη με τον πατέρα του. Όταν ο Αλέξανδρος ανέλαβε την εξουσία, μετά τη δολοφονία του Φίλιππου, επανέφερε τον φίλο του Νέαρχο στην Αμφίπολη. Ο Νέαρχος ακολούθησε τον Μέγα Αλέξανδρο στην εκστρατεία του στην Ασία και αρχικά διορίστηκε σατράπης της Λυκίας. Στη συνέχεια ανέλαβε την αρχηγία του στόλου, που ναυπήγησε ο Αλέξανδρος, μετά τη νίκη του επί του Ινδού βασιλιά Πώρου (326 π.Χ). Το φθινόπωρο του 326 π.Χ., το εκστρατευτικό σώμα του Μεγάλου Αλεξάνδρου είχε ήδη φτάσει στις εκβολές του Ινδού ποταμού και το όνειρο της πορείας προς την άκρη του τότε γνωστού κόσμου είχε ολοκληρωθεί στην ξηρά. Η θάλασσα όμως; Τι έκρυβε η θαλάσσια διαδρομή, πόσες και ποιες άγνωστες παραθαλάσσιες χώρες θα μπορούσαν ακόμη να κατακτήσουν; Ο Αλέξανδρος, με διορατικότητα που ξεπερνούσε την εποχή του, θέλησε να χαρτογραφήσει και να ενώσει θαλάσσια τον κόσμο που είχε κατακτήσει και εμπιστεύτηκε αυτή την αποστολή σε έναν αξιωματούχο που δεν ήταν Μακεδόνας, αλλά Κρητικός: τον Νέαρχο.
Η εκστρατεία ξεκίνησε φθινόπωρο, μια εποχή δύσκολη για ναυσιπλοΐα. Οι μουσώνες και οι αβαθείς, αμμώδεις ακτές του σημερινού Πακιστάν και του Ιράν δεν πρόσφεραν ασφαλή αγκυροβόλια. Τα πληρώματα των πλοίων αντιμετώπισαν καταιγίδες, έλλειψη πόσιμου νερού και απειλές από παράκτιους πληθυσμούς. Ο Νέαρχος περιγράφει, στα αποσπάσματα που μας διασώζει ο Αρριανός, σκηνές στέρησης και κινδύνους στο ταξίδι με πορεία δυτικά στον Ινδικό ωκεανό: έλλειψη τροφής και τρεχούμενου νερού, μια άγρια φυλή με πυκνά μαλλιά και γένια, αλλά και νύχια τόσο σκληρά που καθάριζαν ψάρια και λείαναν με αυτά το ξύλο. Κι ακόμη, ένα κοπάδι φάλαινες που έβλεπαν για πρώτη φορά στη ζωή τους, αλλά και μια εξωτική, λάγνα Νηρηίδα που αρέσκονταν να κάνει έρωτα με νέους και μετά τους μεταμόρφωνε σε ψάρια και τους πετούσε στη θάλασσα. «Ο Νέαρχος είναι ένας αρκετά αξιόπιστος συγγραφέας, που καταγράφει σε μεγάλο βαθμό όσα είδε, χωρίς ρομαντικές υπερβολές. Πρόκειται για την αφήγηση ενός έντιμου και διορατικού στρατιώτη, όχι ενός διανοούμενου», έγραψε ο γνωστός Βρετανός ιστορικός, Oswyn Murray. Σύμφωνα με τον κ. Λιοτσάκη, ο επικεφαλής του μακεδονικού στόλου, «έχει λάβει σχεδόν αποκλειστικά θετικά σχόλια από τους αναγνώστες του – από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα – με τους περισσότερους να εκφράζουν εμπιστοσύνη στην αξιοπιστία του έργου του, που πλέον έχει χαθεί. Ο Στράβων, αν και αναγνωρίζει ότι ο Νέαρχος κάποιες φορές παρουσίαζε αναξιόπιστο υλικό σχετικά με την Ινδία, βασίζεται συχνά σε αυτόν για τον υπολογισμό αποστάσεων και για εξηγήσεις φυσικών και αστρονομικών φαινομένων. Ο Αρριανός στηρίζει ολόκληρο το δεύτερο μέρος της Ινδικής του στο έργο του Νέαρχου, στο οποίο αφηγείται τον πλου του μακεδονικού στόλου κατά μήκος του Δέλτα του Ινδού, μέσω του Μπαλουχιστάν, και μέχρι τον Περσικό Κόλπο. Εξίσου πολυάριθμα είναι τα σημεία όπου ο Αρριανός αντλεί από τον Νέαρχο πληροφορίες για τη βοτανική, την εθνογραφία, τη γεωγραφία και τη ζωολογία».
Το βασικό πρόβλημα ήταν η τροφή. Πλέοντας στην ακτογραμμή δεν υπήρχε πόσιμο νερό και φαίνεται πως τα πληρώματα των πλοίων κατανάλωναν θαλασσινό. Όσον αφορά το καθημερινό γεύμα, αυτό περιλάμβανε όστρακα, όπως μύδια και στρείδια, όχι όμως σαν αυτά που υπήρχαν στη Μεσόγειο, αλλά πολύ μεγαλύτερα σε μέγεθος. Σύμφωνα με τα όσα είπε από το βήμα του συνεδρίου ο κ. Λιοτσάκης, στη διάρκεια των 24 ημερών που ο στόλος έμεινε στο Δέλτα του Ινδού ποταμού, πριν βγει στην ανοιχτή θάλασσα, ο Νέαρχος, φρόντισε να εξασφαλίσει επαρκείς ποσότητες σε όστρακα για το στράτευμα. Στο Δέλτα του ποταμού Τομέρου -σήμερα Χινγκόλ στο Πακιστάν- οι Μακεδόνες ήρθαν αντιμέτωποι με μια άγρια φυλή ιθαγενών. Ο τοπικός πληθυσμός, οπλισμένος με λόγχες, πήρε θέση στην ακτή να αντιμετωπίσει τον εχθρό. Οι άντρες του Νέαρχου αρχικά τα έχασαν. Οι αντίπαλοι ήταν γεροδεμένοι είχαν πλούσια σγουρά μαλλιά και γένια, ήταν γυμνοί από τη μέση και πάνω και κάλυπταν το υπόλοιπο σώμα τους με δέρματα ζώων ή ψαριών. Το πιο εντυπωσιακό χαρακτηριστικό τους ωστόσο ήταν τα νύχια τους. Μεγάλα και σκληρά ήταν σαν...μεταλλικά εργαλεία -όπως λέει η αφήγηση- και με αυτά οι ιθαγενείς κομμάτιαζαν τα ψάρια, τα οποία κατανάλωναν ωμά και επιπλέον λείαιναν τα μαλακά είδη ξύλου. Ο Νέαρχος ζήτησε από τους στρατιώτες του να φέρουν τα πλοία πολύ κοντά στην ακτή, ώστε να χτυπούν με τα βέλη τούς ιθαγενείς από τη θάλασσα και να βοηθούν έτσι όσους αποβιβάζονταν και σχημάτιζαν μια σφιχτή φάλαγγα. «Το αποτελεσματικό σχέδιο και η επιτυχής έκβασή του όχι μόνο παρουσιάζουν τον Νέαρχο ικανό διοικητή, αλλά υπονοούν και το είδος της διανοητικής οξυδέρκειας που είναι απαραίτητη για είναι κανείς αξιόπιστη πηγή πληροφοριών», επισήμανε ο κ. Λιοτσάκης.
Όσο δεν έφτανε η αποστολή στο τέρμα, οι κίνδυνοι παραμόνευαν και αυξάνονταν. Μετά τους ιχθυοφάγους οι Μακεδόνες ήρθαν αντιμέτωποι με ένα κοπάδι τεράστιες φάλαινες. «Τότε ήταν που οι ναύτες τρόμαξαν πολύ. Νόμιζαν ότι τα πλοία τους θα συντρίβονταν. Έβλεπαν άλλωστε τα τεράστια στόματα των ζώων να ανοίγουν και να καταπίνουν θαλασσινό νερό και ο αφρός από τα ρουθούνια τους έμοιαζε με καπνό από λέβητα», έγραψε ο Νέαρχος στο ημερολόγιο του πλοίου. Κι ύστερα συνέλαβε ένα μεγαλοφυές -όπως αποδείχτηκε- σχέδιο. Διέταξε τους άντρες να σχηματίσουν πυκνή παράταξη, να χτυπούν τα κουπιά τους δυνατά και να φωνάζουν με όλη τους τη δύναμη. Η ιδέα ήταν να εκφοβίσουν τα μεγάλα θηλαστικά, όπως και έγινε. Σιγά σιγά οι φάλαινες απομακρύνθηκαν και ο στόλος συνέχισε το ταξίδι του χωρίς απώλειες. «Η σκηνή αυτή πέρα από το φυσιογραφικό ενδιαφέρον, φανερώνει για ακόμη μία φορά το είδος της ψυχραιμίας και της στρατηγικής σκέψης που κάνει τον Νέαρχο αξιόπιστο αφηγητή: η εξωτική φύση -στην προκειμένη περίπτωση η παντελώς άγνωστη θαλάσσια πανίδα- γίνεται αφορμή να επιβεβαιωθεί η ικανότητά του να διατηρεί την τάξη και να προστατεύει τον στόλο του», σημείωσε ο κ Λιοτσάκης. H επόμενη ιστορία που αφηγείται ο Αρριανός διαδραματίστηκε στο νησί Νοσάλα -σήμερα ταυτίζεται με τη νήσο Αστόλα, στα ανοιχτά του Πακιστάν- για το οποίο οι ντόπιοι πίστευαν ότι ήταν το ιερό νησί του θεού Ήλιου. Εκεί ζούσε μια Νηρηίδα, το όνομα της οποία δεν αναφέρεται, αλλά ήταν γνωστή για την έντονη ερωτική της διάθεση. Έκανε έρωτα με όποιον προσέγγιζε το νησί και ύστερα τον μεταμόρφωνε σε ψάρι και τον πετούσε στη θάλασσα.
Η ιστορία του νησιού της Νηρηίδας έχει αρκετές εντυπωσιακές ομοιότητες με το νησί της Κίρκης στην Οδύσσεια. Και στις δύο αφηγήσεις, η Νηρηίδα είναι κόρη του Ήλιου. Τόσο η Κίρκη όσο και η Νηρηίδα μεταμορφώνουν τους ανθρώπους σε ζώα — η Κίρκη σε γουρούνια, η Νηρηίδα σε ψάρια. Και οι δύο κατοικούν σε ένα νησί και έχουν σεξουαλικές σχέσεις με διερχόμενους άνδρες. «Πράγματι, σε ορισμένες περιπτώσεις ο Νέαρχος φαίνεται να υποδύεται τον ρόλο του Οδυσσέα, δίπλα στον Αλέξανδρο ως Αχιλλέα. Αν η εκστρατεία του Αλεξάνδρου παρομοιαζόταν συνήθως με την Ιλιάδα, τότε το ταξίδι επιστροφής του στόλου από την Ινδία στη Βαβυλώνα, σύμφωνα με την αφήγηση του Νέαρχου, διαμορφώθηκε ως ένας νόστος ισάξιος με αυτόν του Οδυσσέα. Ωστόσο, δεν πιστεύω ότι ο Νέαρχος περιλαμβάνει την ιστορία αυτού του νησιού για να κάνει έναν παραλληλισμό μεταξύ του εαυτού του και του Οδυσσέα. Αναφέρει αυτήν την ιστορία μόνο και μόνο για να την αντικρούσει κι αυτό εγείρει το ερώτημα: γιατί ο Νέαρχος επέλεξε να συμπεριλάβει την ιστορία, αν όχι για να προκαλέσει τέτοιες συγκρίσεις μεταξύ του ταξιδιού του και του Οδυσσέα;», αναρωτήθηκε ο καθηγητής.
Ο στόλος έφτασε στον ποταμό Ευφράτη και από εκεί στα Σούσα, την πρωτεύουσα της Περσίας που είχε ήδη περάσει υπό τον έλεγχο του Μεγάλου Αλεξάνδρου, ο οποίος έσπευσε να υποδεχτεί τον φίλο, συνοδοιπόρο και αξιόμαχο ναύαρχό του. Σύμφωνα μάλιστα με τη διήγηση του Αρριανού, ο Αλέξανδρος δεν περίμενε στον θρόνο του, παρά βγήκε στον δρόμο και υποδέχτηκε με έναν θερμό εναγκαλισμό τον στρατηγό του. Η υποδοχή αυτή δεν ήταν μόνο ένδειξη προσωπικής φιλίας, αλλά και αναγνώριση του άθλου. Η άφιξη στα Σούσα σήμαινε το τέλος ενός ταξιδιού που είχε αποκαλύψει νέες ακτές, είχε αντιμετωπίσει εχθρικούς λαούς, θαλάσσια τέρατα και τις πιο αντίξοες καιρικές συνθήκες. Ήταν ένα κατόρθωμα που καταγράφηκε όχι μόνο ως στρατιωτική επιτυχία, αλλά και ως ναυτική εξερεύνηση με ανεκτίμητη γεωγραφική και πολιτισμική αξία. Η πορεία του Νέαρχου έμεινε στην ιστορία ως ένα από τα πιο τολμηρά ναυτικά εγχειρήματα της αρχαιότητας. Όχι μόνο γιατί διέσχισε περίπου 1.500 ναυτικά μίλια άγνωστων θαλασσών, αλλά γιατί κατέγραψε για πρώτη φορά τις ακτές του Ινδικού ωκεανού και του Περσικού Κόλπου, δημιουργώντας έναν θαλάσσιο χάρτη για τις γενιές που θα ακολουθούσαν. Ο ίδιος, όπως και ο Αλέξανδρος, πίστευε πως η κατάκτηση δεν ήταν μόνο ζήτημα όπλων – ήταν κυρίως ζήτημα γνώσης.Πηγή :
https://www.voria.gr/article/nearhos-o-thalassoporos-toy-megaloy-alexandroy-kai-taxidi-ston-persiko-kolpo-me-toys
https://www.sansimera.gr/biographies/1012
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου