Ο ήλιος στο κέντρο του κόσμου : Απο τον Αρίσταρχο τον Σάμιο στον Κοπέρνικο και τον Γαλιλαίο

Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος είπε ότι η Γη γυρίζει γύρω από τον Ήλιο πολύ πριν από τον Κοπέρνικο και μίλησε πρώτος για το Σύμπαν. Γιατί ο αναγεννησιακός μαθηματικός και αστρονόμος απέκρυψε τις θεωρίες του Έλληνα επιστήμονα. Ο πρώτος που ισχυρίστηκε ότι η Γη γυρίζει γύρω από τον Ήλιο ήταν ο Αρίσταρχος ο Σάμιος, ο οποίος γεννήθηκε το 310 π.Χ., περίπου 1.800 χρόνια πριν από τον Κοπέρνικο. Ο Αρίσταρχος δεν υποστήριξε μόνο οτι η Γη και οι πλανήτες κινούνται γύρω από τον Ήλιο. Υπολόγισε τα σχετικά μεγέθη και τις σχετικές αποστάσεις της Γης, της Σελήνης και του ‘Ηλιου κι έκανε τη διαπίστωση ότι δεν υπάρχει ουράνια σφαίρα, αλλά ένα σύμπαν που είναι σχεδόν άπειρο. Κανείς ωστόσο δεν του έδωσε μεγάλη σημασία. Όσο ζούσε, ο Αρίσταρχος ήταν πιο γνωστός ως μαθηματικός παρά ως αστρονόμος. Δεν γνωρίζουμε πολλά για τη ζωή του εκτός του ότι σπούδασε στο Λύκειο της Αλεξάνδρειας. Ο Ρωμαίος αρχιτέκτονας Βιτρούβιος αναφέρθηκε κάποτε στον Αρίσταρχο χαρακτηρίζοντάς τον άνθρωπο που είχε «βαθιά γνώση όλων των κλάδων της επιστήμης». Ο Αρίσταρχος εφηύρε επίσης ένα ημισφαιρικό ηλιακό ρολόι. Το έργο του «Περί των μεγεθών και των αποστημάτων ηλίου και σελήνης», είναι το μοναδικό που έχει διασωθεί. Δυστυχώς σε αυτό δεν περιλαμβάνεται η ηλιοκεντρική του θεωρία. Σε εμάς έγινε γνωστή μέσω του Αρχιμήδη, ο οποίος σε ένα κείμενό του αναφέρεται στις θεωρίες του Αρίσταρχου, εκφράζοντας της διαφωνία του με αυτές. Ο Κοπέρνικος γνώριζε τις θεωρίες του Αρίσταρχου όπως αποδεικνύεται από το χειρόγραφο του μνημειώδους βιβλίου του, «Σχετικά με τις περιστροφικές κινήσεις των ουράνιων σωμάτων», στο οποίο ο Κοπέρνικος μνημόνευε τον διορατικό Έλληνα επιστήμονα. Ωστόσο, όταν το βιβλίο εκδόθηκε το 1514, δεν περιείχε καμία αναφορά στον Αρίσταρχο. Κατά πάσα πιθανότητα ο εκδότης φοβήθηκε ότι κάτι τέτοιο μπορεί να υπονόμευε το κύρος του βιβλίου ως πρωτότυπου έργου.
Ο Αρίσταρχος ο Σάμιος (310 π.Χ. - 230 π.Χ.) ήταν Έλληνας αστρονόμος και μαθηματικός, που γεννήθηκε στη Σάμο. Είναι ο πρώτος επιστήμονας (μετά τους Πυθαγορείους) ο οποίος πρότεινε το ηλιοκεντρικό μοντέλο του Ηλιακού Συστήματος, θέτοντας τον Ήλιο και όχι τη Γη, στο κέντρο του γνωστού Σύμπαντος. Οι ιδέες του περί Αστρονομίας φαίνεται να μην είχαν γίνει αρχικά αποδεκτές και θεωρήθηκαν κατώτερες από εκείνες του Αριστοτέλη και του Πτολεμαίου. Δύο χιλιάδες (2000) χρόνια μετά, ο Κοπέρνικος στηριζόμενος στις θεωρίες του Αρίσταρχου και των Πυθαγορείων, όπως ο ίδιος επισημαίνει στην εισαγωγή του έργου του, ανέλυσε περαιτέρω το ηλιοκεντρικό σύστημα, όπως το γνωρίζουμε σήμερα. Η μοναδική εργασία του Αρίσταρχου η οποία έχει διασωθεί μέχρι σήμερα, «Περί μεγεθών και αποστημάτων Ηλίου και Σελήνης» (Περί των μεγεθών και αποστάσεων του Ήλιου και της Σελήνης), βασίζεται σε γεωκεντρικό μοντέλο, καθώς είτε είναι προγενέστερο των απόψεών του περί ηλιοκεντρισμού, είτε χρησιμοποιεί το αποδεκτό για την εποχή του σύστημα σε μια εργασία που αφορά αποκλειστικά τις μετρήσεις των αποστάσεων του Ήλιου και της Σελήνης από τη Γη και όχι το σύστημα που συμμετέχουν. Παρόλα αυτά, γνωρίζουμε από διάφορες παραπομπές ότι ο Αρίσταρχος είχε γράψει ένα άλλο βιβλίο στο οποίο πρότεινε την εναλλακτική υπόθεση του ηλιοκεντρικού μοντέλου. Ο Αρχιμήδης στο έργο του Ψαμμίτης έγραψε: "Αλλά ο Αρίσταρχος έγραψε ένα βιβλίο, που περιέχει ορισµένες προτάσεις, από τις οποίες συµπεραίνεται ότι ο πραγµατικός κόσµος είναι πολύ μεγαλύτερος. Πιστεύεται ότι οι απλανείς αστέρες και ο Ήλιος είναι ακίνητοι, ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο σε κυκλική τροχιά, που στο κέντρο της βρίσκεται ο Ήλιος. Ακόµη ότι η σφαίρα των απλανών αστέρων, που βρίσκεται στο ίδιο με τον Ήλιο κέντρο, είναι τόσο μεγάλη, ώστε ο κύκλος γύρω από τον οποίο περιστρέφεται η Γη απέχει από τους απλανείς αστέρες, όσο απέχει το κέντρο μιας σφαίρας από την επιφάνεια της... Ο Αρίσταρχος δηλαδή εννοεί το εξής: αφού πιστεύουμε ότι η Γη είναι, ας πούµε, το κέντρο του κόσμου, η σχέση της Γης προς εκείνο που ονομάζουμε «κόσμο» είναι ίση προς τη σχέση της σφαίρας, που περιέχει τον κύκλο πάνω στον οποίο διατείνεται ότι περιστρέφεται η Γη, προς τη σφαίρα των απλανών αστέρων."
Ως εκ τούτου, ο Αρίσταρχος πίστευε ότι τα αστέρια βρίσκονται σε άπειρη απόσταση, και αυτό το θεωρούσε ως εξήγηση για την απουσία ορατής παράλλαξης, δηλαδή της παρατηρούμενης κίνησης των αστέρων καθώς η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο. Στην πραγματικότητα τα αστέρια βρίσκονται πολύ πιο μακριά από όσο είχε υποτεθεί στην αρχαιότητα, το οποίο ερμηνεύει το γεγονός ότι η αστρική παράλλαξη είναι ανιχνεύσιμη μόνο με τηλεσκόπια. Αλλά είχε υποτεθεί ότι το γεωκεντρικό μοντέλο ήταν μια απλούστερη και καλύτερη εξήγηση για την έλλειψη παράλλαξης. Αρίσταρχος παρατήρησε την κίνηση της Σελήνης διαμέσου της σκιάς της Γης κατά τη διάρκεια μιας έκλειψης Σελήνης. Εκτίμησε ότι η διάμετρος της Γης ήταν 3 φορές μεγαλύτερη από τη διάμετρο της Σελήνης. Χρησιμοποιώντας τον υπολογισμό του Ερατοσθένους ότι η περιφέρεια της Γης ήταν 42.000 χλμ., συμπέρανε ότι η Σελήνη έχει περιφέρεια ίση με 14.000 χλμ. Σήμερα, είναι γνωστό ότι η Σελήνη έχει περιφέρεια περίπου ίση με 10.916 χλμ. Ο Αρίσταρχος παρατήρησε και υποστήριζε ότι ο Ήλιος, η Σελήνη και η Γη σχηματίζουν σχεδόν μια ορθή γωνία τη στιγμή του πρώτου ή του τελευταίου τετάρτου της Σελήνης. Εκτίμησε ότι η γωνία ήταν 87°. Χρησιμοποιώντας σωστά τη Γεωμετρία, αλλά με λανθασμένα στοιχεία παρατήρησης, ο Αρίσταρχος συμπέρανε ότι ο Ήλιος ήταν 20 φορές πιο μακριά από ό,τι η Σελήνη. Στην πραγματικότητα ο Ήλιος είναι περίπου 390 φορές πιο μακριά. Εντόπισε ότι η Σελήνη και ο Ήλιος έχουν σχεδόν το ίδιο φαινόμενο μέγεθος από τη Γη και συμπέρανε ότι οι διάμετροί τους θα είναι ανάλογοι με την απόστασή τους από τη Γη. Έτσι κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο Ήλιος είχε 20 φορές μεγαλύτερη διάμετρο από τη Σελήνη, κάτι που είναι υπολογιστικά λογικό και σωστό, αλλά επίσης λάθος (αφού στηρίζεται σε λάθος δεδομένα). Η εκτίμησή του όμως αυτή υποδεικνύει ότι ο Ήλιος είναι ξεκάθαρα μεγαλύτερος από τη Γη, κάτι που υποστηρίζει το ηλιοκεντρικό μοντέλο.
Η κοσμοθεωρία του Κλαυδιου Πτολεμαίου είχε ως αφετηρία την ευρέως αποδεκτή υπόθεση ότι η Γη βρίσκεται στο κέντρο του σύμπαντος και ότι είναι ακίνητη, διαφορετικά... «όλα τα ζώα και όλα τα μεμονωμένα βάρη θα έφευγαν προς τα πίσω παρασυρμένα από τον άνεμο». Κατόπιν, εξήγησε τις τροχιές του Ήλιου και της Σελήνης συναρτήσει απλών κύκλων. Τότε, προκειμένου να εξηγήσει τις ανάδρομες κινήσεις, ανέπτυξε μια θεωρία κύκλων μέσα σε κύκλους, όπου οι πλανήτες κινούνται σε επίκυκλους όπως τους ονόμαζε. Παρά το γεγονός ότι ήταν θεμελιωδώς λάθος, το πτολεμαϊκό σύστημα ικανοποιούσε μία από τις βασικές απαιτήσεις ενός επιστημονικού μοντέλου, δηλαδή προέβλεπε τη θέση και την κίνηση κάθε πλανήτη με μεγαλύτερο βαθμό ακρίβειας από κάθε άλλο προγενέστερο μοντέλο, ήταν απλό σχετικά και εξηγούσε την πτώση των σωμάτων πάνω στη Γη. Ακόμη και το ηλιοκεντρικό μοντέλο του Αρίσταρχου για το σύμπαν, το οποίο συμβαίνει να είναι βασικά σωστό, δεν μπορούσε να προβλέψει την κίνηση των πλανητών με τόση ακρίβεια. Άρα, τελικά, δεν πρέπει να μας προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το μοντέλο του Πτολεμαίου επιβίωσε, ενώ του Αρίσταρχου εξαφανίστηκε.
Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος συμπεριέλαβε το γεωκεντρικό μοντέλο στο έργο του Η Μεγάλη Σύνταξις, το οποίο έγραψε περίπου το 150 μ.Χ. και έγινε το πιο έγκυρο κείμενο περί αστρονομίας για τους επόμενους αιώνες. Στην πραγματικότητα, κάθε ευρωπαίος αστρονόμος για την επόμενη χιλιετία επηρεάστηκε από τη Σύνταξη, και κανείς δεν αμφισβήτησε σοβαρά τη γεωκεντρική εικόνα του σύμπαντος. Η Σύνταξις άγγιξε το ευρύτερο κοινό το 827 μ.Χ., όταν μεταφράστηκε στα αραβικά και απόκτησε το νέο τίτλο Αλμαγέστη (Η Μεγίστη). Έτσι, μέσα στην απραξία του σχολαστικισμού στη διάρκεια του Ευρωπαϊκού Μεσαίωνα, οι ιδέες του Πτολεμαίου διατηρήθηκαν ζωντανές και μελετήθηκαν από τους σπουδαίους άραβες λόγιους της Μέσης Ανατολής. Στη διάρκεια της χρυσής εποχής της ισλαμικής αυτοκρατορίας, Άραβες αστρονόμοι εφηύραν πολλά νέα αστρονομικά όργανα, πραγματοποίησαν σημαντικές παρατηρήσεις του ουρανού και κατασκεύασαν αρκετά σημαντικά αστεροσκοπεία, όπως το αστεροσκοπείο Al-Shammasiyyah στη Βαγδάτη, αλλά ποτέ δεν αμφισβήτησαν το γεωκεντρικό σύμπαν του Πτολεμαίου με τις πλανητικές τροχιές του να καθορίζονται από κύκλους μέσα σε κύκλους μέσα σε κύκλους.
Μόλις η Ευρώπη άρχισε να βγαίνει από το διανοητικό της λήθαργο, η αρχαία γνώση των Ελλήνων επέστρεψε στη Δύση μέσω της μαυριτανικής ισπανικής πόλης του Τολέδο, όπου υπήρχε μια εξαιρετική ισλαμική βιβλιοθήκη. Όταν η πόλη πέρασε από τα χέρια των Μαυριτανών στα χέρια του ισπανού βασιλιά Αλφόνσο ΣΤ' το 1085, λόγιοι απ' όλη την Ευρώπη είχαν την άνευ προηγουμένου ευκαιρία της πρόσβασης σε ένα από το πιο σημαντικά θησαυροφυλάκια γνώσης του κόσμου. Τα περιεχόμενα έργα στη βιβλιοθήκη ήταν γραμμένα στα αραβικά, έτσι η πρώτη ενέργεια ήταν να ιδρυθεί ένα μεταφραστικό γραφείο βιομηχανικής κλίμακας. Οι περισσότεροι μεταφραστές εργάζονταν με τη βοήθεια ενδιάμεσου μεταφραστή που μετέφραζε πρώτα από τα αραβικά στα δημώδη ισπανικά, τα οποία κατόπιν μετέφραζαν στα λατινικά. Χάρη στις προσπάθειες πολλών μεταφραστών, οι ευρωπαίοι λόγιοι μπορούσαν πια να εξοικειωθούν και πάλι με τα γραπτά του παρελθόντος και η αστρονομική έρευνα στην Ευρώπη αναζωογονήθηκε. Παραδόξως, η πρόοδος σταμάτησε, διότι υπήρχε τόσος σεβασμός για τα γραπτά των αρχαίων Ελλήνων ώστε κανείς δεν τολμούσε να αμφισβητήσει το έργο τους. Θεωρούνταν δεδομένο ότι οι κλασικοί λόγιοι γνώριζαν όλα όσα θα μπορούσαν ποτέ να γίνουν κατανοητά, έτσι βιβλία όπως η Αλμαγέστη αντιμετωπίζονταν ως ευαγγέλια. Κι αυτό παρά το γεγονός ότι οι αρχαίοι είχαν κάνει ορισμένα από τα μεγαλύτερα σφάλματα που μπορούμε να φανταστούμε.
Έπρεπε ο κόσμος να περιμένει μέχρι τον 16ο αιώνα, όταν ένας αστρονόμος βρήκε το κουράγιο να αναδιατάξει το σύμπαν και να αμφισβητήσει το σύστημα του Πτολεμαίου και την κοσμολογία των Ελλήνων. Ο αστρονόμος αυτός δεν ήταν άλλος από τον Νικόλαο Κοπέρνικο που επινόησε εκ νέου το ηλιοκεντρικό σύστημα του Αρίσταρχου. Είναι ευτύχημα που το έργο του Αρίσταρχου δεν χάθηκε κατά το Μεσαίωνα. Έγινε αντιγραφή του έργου του στα λατινικά και για πρώτη φορά κυκλοφόρησε το 1448, ενώ η πρώτη έκδοση του ελληνικού πρωτοτύπου το 1688. Όταν κατά το πρώτο μισό του 16ου αιώνα, ο Κοπέρνικος επανέφερε τη θεωρία του ηλιοκεντρικού συστήματος γνώριζε τις απαρχές αυτής της θεωρίας από τον Αρίσταρχο, όπως μας πληροφορεί μία περικοπή από το σύγγραμμα του «De Revolutionibus Orbium Celestium» (περί των περιφορών ουρανίων σφαιρών). Αυτή η περικοπή - σκόπιμα; - δεν συμπεριλαμβάνεται στην πρώτη έκδοση του έργου του (Νυρεμβέργη 1543), υπάρχει όμως στο πρωτότυπο χειρόγραφο του, που βρίσκεται στη βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου της Βαρσοβίας. Όμως η συμβολή του Κοπέρνικου στην Αστρονομία είναι μεγάλη. Εφάρμοσε τους γεωμετρικούς υπολογισμούς του γεωκεντρικού συστήματος του Πτολεμαίου στο ηλιοκεντρικό σύστημα του Αρίσταρχου. Αλλά η όλη του προσπάθεια ακολούθησε λανθασμένη κατεύθυνση, γιατί η πραγματική δυσκολία ήταν αλλού. Γιατί ο Νικόλαος Κοπέρνικος ακολούθησε την εσφαλμένη Πυθαγόρεια εκδοχή, πως οι πλανήτες έπρεπε να κινούνται σε ομοιόμορφους κύκλους, και χρησιμοποίησε 48 επικύκλους για να αναπαραστήσει τις πλανητικές θέσεις. Η τελική αναίρεση της Πυθαγόρειας αντίληψης δόθηκε από τον Γιόχαν Κέπλερ, την πρώτη δεκαετία του 17ου αιώνα, και έτσι το αστρονομικό μοντέλο του ηλιακού συστήματος επαναπροσδιορίστηκε σε βάση ορθή, αυτή που ξέρουμε σήμερα.
Το ανήσυχο και εφευρετικό πνεύμα που γεννήθηκε τον Φεβρουάριο του 1564
Έμεινε στην ιστορία ως μια μεγάλη προσωπικότητα με ευρεία αντίληψη και ένα μεγάλο ερευνητικό πνεύμα, χαράζοντας μια νέα εποχή για τον άνθρωπο απέναντι στο αέναο κοσμικό σύμπαν. Τον Φεβρουάριο του 1564 γεννιέται στην Πίζα της Τοσκάνης ένα μεγάλο ανήσυχο και εφευρετικό πνεύμα. Έμελλε να σημαδέψει το όνομά του με την πολυδιάστατη προσφορά του στις επιστήμες: Γαλιλαίος Γαλιλέι. Ένας διάλογος και μια αναμέτρηση με τις χιλιόχρονες λαθεμένες αντιλήψεις της εποχής του. Ασφαλώς η Γη δεν ήταν το κέντρο του σύμπαντος. Όλα τα ουράνια σώματα διέγραψαν τη δική τους τροχιά στο αχανές πεδίο του χώρου και του χρόνου. Αν και οι παραδοσιακές γνώσεις βασίζονταν τότε στις διδασκαλίες του Πλάτωνα και Αριστοτέλη, ο Γαλιλαίος, μελετώντας τους φυσικούς νόμους, επιζητούσε αποδείξεις. Και για την επιστήμη, όπως έλεγε, τίποτα δεν μπορεί να σταθεί χωρίς πειραματισμό και επαλήθευση. "Η Αστρονομία υποχρεώνει την ψυχή να ατενίσει προς τα πάνω και μας οδηγεί από τον έναν κόσμο στον άλλο", είπε κάποτε ο Πλάτων. Ουσιαστικά ο Γαλιλαίος υποστήριξε αυτά που είχε διδάξει ο αρχαίος Έλληνας Αρίσταρχος, ότι δηλαδή η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο, και όχι ο Ήλιος γύρω από τη Γη. Ο θάνατος της κόρης του τον συντρίβει. Τα γηρατειά για τον Ιταλό διανοούμενο είναι η αρχή του τέλους. Το 1638 δημοσιεύει το άλλο μεγάλο του έργο «Δύο νέες επιστήμες στην Ολλανδία». Τέσσερα χρόνια αργότερα πεθαίνει στη Φλωρεντία, αφήνοντας πίσω του μια τεράστια συνεισφορά και πολύτιμες γνώσεις για τις επερχόμενες γενεές των επιστημών. Ο Γαλιλαίος έμεινε στην ιστορία ως μια μεγάλη προσωπικότητα με ευρεία αντίληψη και ένα μεγάλο ερευνητικό πνεύμα, χαράζοντας μια νέα εποχή για τον άνθρωπο απέναντι στο αέναο κοσμικό σύμπαν. Μια από τις πλέον επίμονες αντιρρήσεις που διατυπώνονταν στη θεωρία του Κοπέρνικου για την κίνηση των πλανητών ήταν ότι, αν η Γη όντως περιστρεφόταν γύρω από τον άξονά της, οτιδήποτε δεν ήταν προσηλωμένο πάνω της, όπως τα τραπέζια, οι καρέκλες και οι άνθρωποι, θα εκτινάσσονταν στο Διάστημα λόγω της φυγόκεντρης δύναμης. Ο Γαλιλαίος κατόρθωσε να αποδείξει ότι αυτό δεν συμβαίνει, επειδή ο αντίκτυπος αυτής της φυγόκεντρης δύναμης αναγκάζει ένα αντικείμενο να πέφτει με φυσικό τρόπο στη Γη». (Σίριλ Έιντον: Ανακαλύψεις που άλλαξαν τη ζωή μας).
Πηγή : http://www.mixanitouxronou.gr/o-aristarchos-o-samios-ipe-oti-i-gi-girizi-giro-apo-ton-ilio-poli-prin-apo-ton-koperniko-ke-milise-protos-gia-to-simpan-giati-o-anagennisiakos-mathimatikos-ke-astronomos-apekripse-tis-theories-tou-el/
http://www.physics4u.gr/articles/2008/Aristarchus.html
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Αρίσταρχος_ο_Σάμιος
http://www.sigmalive.com/simerini/world/321891/oi-anakalypseis-tou-galilaiou

Herodotus original text about the glorious and legendary battle of Thermopylae

King Xerxes, then, lay encamped in that part of Malis which belongs to Trachis, and the Greeks in the midst of the pass: the place where they were is called by most of the Greeks Thermopylae, but by the people of the country and their neighbours Pylae. In these places, then, they lay encamped, Xerxes being master of all that was north out of Trachis, and the Greeks of all that lay southward towards this part of the mainland. The Greeks that awaited the Persian in that place were these: Of the Spartans, three hundred men-at‑arms; a thousand Tegeans and Mantineans, half from each place; from Orchomenus in Arcadia a hundred and twenty, and a thousand from the rest of Arcadia; besides these Arcadians, four hundred from Corinth, two hundred from Phlius, and eighty Mycenaeans. These were they who had come from Peloponnesus: from Boeotia, seven hundred Thespians and four hundred Thebans. Besides these the whole power of the Opuntian Locrians and a thousand Phocians had been summoned, and came. The Greeks had of their own motion summoned these to their aid, telling them by their messengers that they themselves had come for an advance guard of the rest, that the coming of the remnant of the allies was to be looked for every day, and that the sea was strictly watched by them, being guarded by the Athenians and Aeginetans and all that were enrolled in the fleet; there was nought (they said) for them to fear; for the invader of Hellas was no god, but a mortal man, and there was no mortal, nor ever would be, to whom at birth some admixture of misfortune was not allotted; the greater the man, the greater the misfortune; most surely then he that marched against them, being but mortal, would be disappointed of his hope. Hearing that, the Locrians and Phocians marched to aid the Greeks at Trachis. All these had their generals, each city its own; but he that was most regarded and was leader of the whole army was Leonidas of Lacedaemon, whose descent was from Anaxandrides, Leon, Eurycratides, Polydorus, Alcamenes, Teleclus, Archelaus, Hegesilaus, Doryssus, Leobotes, Echestratus, Agis, Eurysthenes, Aristodemus, Aristomachus, Cleodaeus, Hyllus, Heracles; who was king at Sparta, yet had not looked to be such.....
While they thus debated, Xerxes sent a mounted watcher to see how many they were and what they had in hand; for while he was yet in Thessaly, he had heard that some small army was here gathered, and that its leaders were Lacedaemonians, Leonidas a descendant of Heracles among them. The horsemen rode up to the camp and viewed and overlooked it, yet not the whole; for it was not possible to see those that were posted within the wall which they had restored and now guarded; but he took note of those that were without, whose arms were piled outside the wall, and it chanced that at that time the Lacedaemonians were posted there. There he saw some of the men at exercise, and others combing their hair. Marvelling at the sight, and taking exact note of their numbers, he rode back unmolested, none pursuing nor at all regarding him; so he returned and told Xerxes all that he had seen. When Xerxes heard that, he could not understand the truth, namely, that the Lacedaemonians were preparing to slay to the best of their power or be slain; what they did appeared to him laughable; wherefore he sent for Demaratus the son of Ariston, who was in his camp, and when he came questioned him of all these matters, that he might understand what it was that the Lacedaemonians were about. "I have told you already," said Demaratus, "of these men, when we were setting out for Hellas; but when you heard, you mocked me, albeit I told you of this which I saw plainly would be the outcome; for it is my greatest endeavour, O king, to speak truth in your presence. Now hear me once more: these men are come to fight with us for the passage, and for that they are preparing; for it is their custom to  p527 dress their hair whensoever they are about to put their lives in jeopardy. Moreover I tell you, that if you overcome these and what remains behind at Sparta, there is no other nation among men, O king! that will abide and withstand you; now are you face to face with the noblest royalty and city and the most valiant men in Hellas." Xerxes deemed what was said to be wholly incredible, and further enquired of him how they would fight against his army, being so few. "O king," Demaratus answered, "use me as a liar, if the event of this be not what I tell you." Yet for all that Xerxes would not believe him.
For the space of four days the king waited, ever expecting that the Greeks would take to flight; but on the fifth, seeing them not withdrawing and deeming that their remaining there was but shamelessness and folly, he was angered, and sent the Medes and Cissians against them, bidding them take the Greeks alive and bring them into his presence. The Medes bore down upon the Greeks and charged them; many fell, but others attacked in turn; and though they suffered grievous defeat yet they were not driven off. But they made it plain to all and chiefly to the king himself that for all their number of human creatures there were few men among them. This battle lasted all the day. The Medes being so roughly handled, they were then withdrawn from the fight, and the Persians whom the king called Immortals attacked in their turn, led by Hydarnes. It was thought that they at least would make short and easy work of the Greeks; but when they joined battle, they fared neither better nor worse than the Median soldiery, fighting  as they were in a narrow space and with shorter spears than the Greeks, where they could make no use of their numbers. But the Lacedaemonians fought memorably. They were skilled warriors against unskilled; and it was among their many feats of arms, that they would turn their backs and feign flight; seeing which, the foreigners would pursue after them with shouting and noise; but when the Lacedaemonians were like to be overtaken they turned upon the foreigners, and so rallying overthrew Persians innumerable; wherein some few of the Spartans themselves were slain. So when the Persians, attacking by companies and in every other fashion, could yet gain no inch of the approach, they drew off out of the fight. During these onsets the king (it is said) thrice sprang up in fear for his army from the throne where he sat to view them. Such was then the fortune of the fight, and on the next day the foreigners had no better luck at the game. They joined battle, supposing that their enemies, being so few, were now disabled by wounds and could no longer withstand them.But the Greeks stood arrayed by battalions and nations, and each of these fought in its turn, save the Phocians, who were posted on the mountains to guard the path. So when the Persians found the Greeks in no way different from what the day before had shown them to be, they drew off from the fight.
The king being at a loss how to deal with the present difficulty, Epialtes son of Eurydemus, a Malian, came to speak with him, thinking so to receive a great reward from Xerxes, and told him of the path leading over the mountain to Thermopylae; whereby he was the undoing of the Greeks who had been left there. This Epialtes afterwards fled into Thessaly, for fear of the Lacedaemonians; and he being so banished a price was put on his head by the Pylagori when the Amphictyons sat together in their council at Thermopylae; and a long time after that, having returned to Anticyra, he was slain by Athenades, a man of Trachis. It was for another cause (which I will tell in the latter part of my history) that this Athenades slew Epialtes, but he was none the less honoured for it by the Lacedaemonians. Such was the end of Epialtes at a later day, There is another story current, that it was Onetes son of Phanagoras, a Carystian, and Corydallus of Anticyra, who spoke to the king to this effect and guided the Persians round the mountain; but I wholly disbelieve it. For firstly, we must draw conclusion from what the Pylagori did; they set a price on the head of the Trachinian Epialtes, not of Onetes and Corydallus; and it must be supposed that they used all means to learn the truth; and secondly, we know that Epialtes was for this cause banished. I do not deny that Onetes might know the path, even though not a Malian, if he had many times been in that country; but the man who guided them by that path round the mountain was Epialtes, and on him I here fix the guilt. Xerxes was satisfied with what Epialtes promised to accomplish; much rejoicing thereat, he sent Hydarnes forthwith and Hydarnes' following; and they set forth from the camp about the hour when lamps are lit. Now this path had been discovered by the Malians of the country, who guided the Thessalians thereby into Phocis, at the time when the Phocians sheltered themselves from attack by fencing the pass with a wall; thus early had the Malians shown that the pass could avail nothing. Now the path runs thuswise. It begins at the river Asopus which flows through the ravine; the mountain there and the path have the same name, Anopaea; this Anopaea crosses the ridge of the mountain and ends at the town of Alpenus, the Locrian town nearest to Malis, where is the rock called Blackbuttock and the seats of the Cercopes; and this is its narrowest part.

Of such nature is the path; by this, when they had crossed the Asopus, the Persians marched all night, the Oetean mountains being on their right hand and the Trachinian on their left. At dawn of day they came to the summit of the pass. Now in this part of the mountain‑way a thousand Phocians were posted, as I have already shown, to defend their own cocu and guard the path; for the lower pass was held by those of whom I have spoken, but the path over the mountains by the Phocians, according to the promise that they had of their own motion given to Leonidas. Now the mountain-side where the Persians ascended was all covered by oak woods, and the Phocians knew nothing of their coming till they were warned of it, in the still weather, by the much noise of the enemy's tread on the leaves that lay strewn underfoot whereupon they sprang up and began to arm, and in a moment the foreigners were upon them. These were amazed at the sight of men putting on armour for they had supposed that no one would withstand them, and now they fell in with an army. Hydarnes feared that the Phocians might be Lacedaemonians, and asked Epialtes of what country they were; being informed of the truth he arrayed the Persians for battle; and the Phocians, assailed by showers of arrows, and supposing that it was they whom the Persians had meant from the first to attack, fled away up to the top of the mountain and prepared there to perish. Such was their thought; but the Persians with Epialtes and Hydarnes paid no regard to the Phocians, but descended from the mountain with all speed. The Greeks at Thermopylae were warned first by Megistias the seer; who, having examined the offerings, advised them of the death that awaited them in the morning; and presently came deserters, while it was yet night, with news of the circuit made by the Persians; which was lastly brought also by the watchers running down from the heights when day was now dawning. Thereupon the Greeks held a council, and their opinions were divided, some advising that they should not leave their post, and some being contrariwise minded; and presently they parted asunder, these taking their departure and dispersing each to their own cities, and those resolving to remain where they were with Leonidas.....
In which matter I hold it for one of my strongest proofs, that Megistias the Acarnanian (reputed a descendant of Melampus), who advised the Greeks from the offerings of what should befal them, was past all doubt bidden by Leonidas to depart, lest he should perish with the rest. Yet though thus bidden Megistias himself would not go; he had an only son in the army, and him he sent away instead. So those of the allies who were bidden to go went their ways in obedience to Leonidas, and the Thespians and Thebans alone stayed by the Lacedaemonians; the Thebes indeed against their will and desire, and kept there by Leonidas as hostages; but the Thespians remained with great goodwill. They refused to depart and leave Leonidas and his comrades, but remained there and died with him. Their general was Demophilus son of Diadromes. Xerxes, having at sunrise offered libations, waited till about the hour of marketing and then made his assault, having been so advised by Epialtes; for the descent from the mountain is more direct and the way is much shorter than the circuit and the ascent. So the foreigners that were with Xerxes attacked; but the Greeks with Leonidas, knowing  p541 that they went to their death, advanced now much farther than before into the wider part of the strait. For ere now it was the wall of defence that they had guarded, and all the former days they had withdrawn themselves into the narrow way and fought there; but now they met their enemies outside the narrows, and many of the foreigners were there slain; for their captains came behind the companies with scourges and drove all the men forward with lashes. Many of them were thrust into the sea and there drowned, and more by far were trodden down bodily by each other, none regarding who it was that perished; for inasmuch ass the Greeks knew that they must die by the hands of those who came round the mountain, they put forth the very utmost of their strength against the foreigners, in their recklessness and frenzy. By this time the spears of most of them were broken, and they were slaying the Persians with their swords. There in that travail fell Leonidas, fighting most gallantly, and with him other famous Spartans, whose names I have learnt for their great worth and desert, as I have learnt besides the names of all the three hundred. There too fell, among other famous Persians, Abrocomes and Hyperanthes, two sons of Darius by Phratagune daughter of Artanes. This Artanes was brother to king Darius, and son of Hystaspes who was the son of Arsames; and when he gave his daughter in marriage to Darius he dowered her with the whole wealth of his house, she being his only child. So two brothers of Xerxes fell there in the battle; and there was a great struggle between the Persians and Lacedaemonians over Leonidas' body, till the Greeks of their valour dragged it away and four times put their enemies to flight. Nor was there an end of this mellay till the men with Epialtes came up. When the Greeks were aware of their coming, from that moment the face of the battle was changed; for they withdrew themselves back to the narrow part of the way, and passing within the wall they took post, all save the Thebans, upon the hillock that is in the mouth of the pass, where now stands the stone lion in honour of Leonidas. In that place they defended themselves with their swords, as many as yet had such, ay and with fists and teeth; till the foreigners overwhelmed them with missile weapons, some attacking them in front and throwing down the wall of defence, and others standing around them in a ring.
Πηγή : http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Herodotus/7D*.html

Η γεωπολιτική της Ελλάδας και η Μεγάλη Ιδέα (Μέρος Β') : Η περίπτωση της Μεσογείου θάλασσας και της Μέσης Ανατολής

Στο παρακάτω κείμενο παραθέτω την ιστορία της γεωπολιτικής στον ελληνικό κόσμο την επιρροή σαν υπερδύναμη που είχαν οι Έλληνες στο παρελθόν και πως  μπορούμε να εκμεταλλευτούμε σημερα τις ευκαιρίες που μας δίνονται για να δημιουργήσουμε πάλι μια σύγχρονη ελληνική υπερδύναμη ενώνοντας όλους τους συγγενικούς μεσογειακους πλυθυσμους από τον Ατλαντικο και τις Άλπεις εως τον Ινδικο ωκεανό και την έρημο Σαχάρα. Με κέντρο την Ελλάδα και την Μεσόγειο και πρωτεύουσα την δική μας αιώνια ελληνική πόλη, την πόλη των αυτοκρατόρων, την Κωνσταντινούπολη, την χαρά και την ελπίδα όλων των Ελλήνων όπως έλεγε ο Κωνσταντίνος Παλαιολόγος.
Οι Έλληνες γενικότερα ίδρυσαν αποικίες γύρω από όλη τη Μεσόγειο και τον Εύξεινο Πόντο ενώ μετά την εκστρατεία του Μεγάλου Αλεξάνδρου οι πόλεις και οι αποικίες τους έφτασαν μέχρι τη Κεντρική Ασία και την Ινδία. Σήμερα το ελληνικό έθνος εξακολουθεί να είναι διασκορπισμένο σε ολόκληρο τον κόσμο. Η πλειονότητα παραμένει εντός των ορίων του σημερινού ελληνικού κράτους και της νήσου Κύπρου. Ιστορικά, ελληνικοί πληθυσμοί κατοικούν επίσης στην Κάτω Ιταλία και την Σικελία που αποτελούν τη Μεγάλη Ελλάδα της αρχαιότητας, στην Κορσική και τα απέναντι σε αυτή παράλια της Γαλλίας, στα παράλια και στην ενδοχώρα της Μικράς Ασίας, στο Λεβάντε, στην Αίγυπτο, στα παράλια του Εύξεινου Πόντου και στη Βόρεια Ήπειρο. Ισχυρές ελληνικές παροικίες έχουν δημιουργηθεί από Έλληνες μετανάστες στις Η.Π.Α., την Αυστραλία, την Γερμανία, τον Καναδά και το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Ρωσία, την Ουκρανία ενώ μικρότερες ομάδες κατοικούν σχεδόν σε κάθε χώρα της Γης. Οι Ελληνες έχουν επηρεάσει σε μεγάλο βαθμό και συμβάλει στην κουλτούρα, τις τέχνες, τις εξερευνήσεις, τη λογοτεχνία, τη φιλοσοφία, την πολιτική, την αρχιτεκτονική, τη μουσική, τα μαθηματικά, την επιστήμη και την τεχνολογία, το εμπόριο, τη μαγειρική και τον αθλητισμό, τόσο κατά το παρελθόν όσο και σύγχρονα. Ο Ελληνιστικός πολιτισμός ήταν η επόμενη περίοδος του Ελληνικού πολιτισμού, της οποίας οι αρχές τοπθετούνται στο θάνατο του Αλέξανδρου. Η Ελληνιστική εποχή, που ονομάστηκε έτσι γιατί περιέλαβε το μερικό εξελληνισμό πολλών μη Ελληνικών πολιτισμών, διήρκεσε μέχρι την κατάκτηση της Αιγύπτου από τη Ρώμη το 30 π.Χ. Σημαντικός παράγοντας για τη διατήρηση της Ελληνικής ταυτότητας υπήρξε η επαφή με βαρβαρικούς (μη Ελληνες) λαούς, που ενισχύθηκε στο νέο κοσμοπολίτικο περιβάλλον των πολυεθνικών Ελληνιστικών βασιλείων. Αυτό οδήγησε στην έντονη επιθυμία μεταξύ των Ελλήνων να οργανώσουν τη μετάδοση της Ελληνιστικής παιδείας στην επόμενη γενιά. Η Ελληνική επιστήμη, τεχνολογία και μαθηματικά θεωρείται ότι έφθασαν στο αποκορύφωμά τους κατά την Ελληνιστική περίοδο. Στο Ινδοελληνικό βασίλειο και στο Ελληνικό βασίλειο της Βακτριανής διαδόθηκε ο Ελληνοβουδισμός και Ελληνες ιεραπόστολοι επρόκειτο να παίξουν σημαντικό ρόλο στη μετάδοσή του στην Κίνα. Ακόμη ανατολικότερα οι Ελληνες της Αλεξάνδρειας της Εσχάτης έγιναν γνωστοί στους Κινέζους ως Νταγιουάν. Μετά την κατάκτηση των τελευταίων από τις Ελληνικές πόλεις-κράτη και τα Ελληνιστικά (μετααλεξανδρινά) βασίλεια, όλοι σχεδόν οι Ελληνόφωνοι του κόσμου ζούσαν ως πολίτες ή υπήκοοι της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Παρά τη στρατιωτική τους υπεροχή οι Ρωμαίοι θαύμασαν και επηρεάστηκαν σημαντικά από τα επιτεύγματα του Ελληνικού πολιτισμού, εξ ου και η γνωστή δήλωση του Οράτιου: Graecia capta ferum victorem cepit (" Η Ελλάδα, αν και κατελήφθη, αιχμαλώτισε τον άγριο κατακτητή της"). Από τις νέες ανατολικές θρησκείες που εισήχθησαν στον Ελληνικό κόσμο τη μεγαλύτερη επιτυχία είχε ο Χριστιανισμός. Από τους πρώτους μετά Χριστόν αιώνες οι Ελληνες Αυτοπροσδιορίζονταν ως Ρωμαίοι, εκείνη την εποχή το όνομα 'Ελληνες' υποδήλωνε ειδωλολάτρες. Η Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία - που σήμερα συμβατικά ονομάζεται Βυζαντινή Αυτοκρατορία, όνομα που δεν χρησιμοποιείτο στην εποχή της - επρεαζόταν όλο και περισσότερο από τον Ελληνικό πολιτισμό από τον 7ο αιώνα, όταν ο Αυτοκράτορας Ηράκλειος (575 - 641) αποφάσισε να κάνει την Ελληνική επίσημη γλώσσα της αυτοκρατορίας. Οπωσδήποτε από τότε, αλλά πιθανόν και προγενέστερα, ο Ρωμαϊκός και ο Ελληνικός πολιτισμός είχαν σχεδόν συγχωνευθεί σε ένα ενιαίο Ελληνορωμαϊκό πολιτισμό. Οι Ελληνες της Βυζαντινής εποχής συνεισέφεραν και στο Σλαβικό κόσμο με τη διάδοση των γραμμάτων και του Χριστιανισμού. Σημαντικότερο παράδειγμα ήταν το έργο των δύο Βυζαντινών Ελλήνων αδελφών, των μοναχών Άγιων Κύριλλου και Μεθόδιου από τη Θεσσαλονίκη, στην Ελληνική Μακεδονία, που πιστώνονται σήμερα με την επισημοποίηση του πρώτου Σλαβικού αλφαβήτου. Τον 11ο αιώνα επανεμφανίσθηκε στους κύκλους των μορφωμένων μια διακριτή Ελληνική πολιτική ταυτότητα, που έγινε εντονότερη μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας το 1204, έτσι ώστε όταν η αυτοκρατορία αναβίωσε το 1261 έγινε εν πολλοίς ένα Ελληνικό εθνικό κράτος.
Η Μεσόγειος είναι γνωστή από τα αρχαιότατα χρόνια μεγάλη κλειστή θάλασσα, που βρίσκεται ανάμεσα σε τρεις ηπείρους: την Ευρώπη, την Ασία και την Αφρική. Στα δυτικά συνδέεται με τον Ατλαντικό Ωκεανό, δια του πορθμού του Γιβραλτάρ και στα ανατολικά με την Ερυθρά θάλασσα δια της διώρυγας του Σουέζ. Μαζί με την Προποντίδα, τον Εύξεινο Πόντο και την Αζοφική θάλασσα που κατά την αντίληψη των Γάλλων γεωγράφων θεωρούνται εσωτερικά μέρη, παραρτήματά της. Υπήρξε σημαντικό εμπορικό και ταξιδιωτικό πέρασμα από τα αρχαία χρόνια, καθώς στην ευρύτερη περιοχή της αναπτύχθηκαν πολλοί σημαντικοί πολιτισμοί. Η Μεσόγειος είναι ιδιαίτερα σεισμογενής θάλασσα καθώς εκεί βρίσκονται τα σημεία σύγκλισης διαφόρων λιθοσφαιρικών πλακών (όπως στην Ελλάδα). Αυτός είναι και ένας παράγοντας που καθορίζει τις συχνές σεισμικές διεγέρσεις στην ευρύτερη περιοχή. Λόγω της θέσης της και του ότι είναι μία κλειστή θάλασσα με μόνο δύο εξόδους στις ακτές της επικρατεί γενικά ήπιο κλίμα, το οποίο ονομάζεται μεσογειακό και επικρατεί και στη χώρα μας. Η ΝΑ Μεσόγειος αποτελεί θάλασσα μεγάλης γεωστρατηγικής σημασίας. Ενώνει γεωπολιτικά τρεις επιμέρους περιοχές. Την Ευρώπη, την Αφρική και την Μέση Ανατολή, - περιοχή που συγκεντρώνει τα μεγαλύτερα πετρελαϊκά αποθέματα του πλανήτη. Στο πλαίσιο αυτό η ΝΑ Μεσόγειος, λόγω της γειτνίασής της με τη Μέση Ανατολή, αποκτά ιδιαίτερη γεωστρατηγική σημασία. Περιλαμβάνει σημαντικά στρατηγικά περάσματα και διατρέχεται από πολλούς εμπορικούς δρόμους, διαμορφώνοντας ένα χώρο που από αρχαιοτάτων χρόνων ήταν στο στόχαστρο των μεγάλων δυνάμεων. Η θέση των στενών των Δαρδανελίων και του Βοσπόρου, αλλά και των στενών των Κυθήρων και της Καρπάθου, ανατολικά και δυτικά της Κρήτης, η Κύπρος, απέναντι από τη διώρυγα του Σουέζ αποτελούν περιοχές μεγάλης γεωστρατηγικής αξίας.
Η Ένωση για τη Μεσόγειο (ως Μεσογειακή Ένωση), είναι κοινότητα που αποτελείται από τα κράτη-μέλη της ΕΕ και άλλα κράτη που διαβρέχονται από τη Μεσόγειο αλλά δεν ανήκουν στην ΕΕ. Ιδρύθηκε στις 13 Ιουλίου του 2008 από το Γάλλο Πρόεδρο Νικολά Σαρκοζύ. Η Ένωση αποτελείται από όλα τα κράτη της ΕΕ και όλες τις χώρες της ζώνης της Μεσογείου ή εκείνες που συμμετέχουν στην Ευρωμεσογειακή Συνεργασία. Η ιδέα για την Ένωση αφορά την ύπαρξη συνδέσμου ανάμεσα στην Ευρώπη, στη Βόρεια Αφρική και στη Μέση Ανατολή. Μια αποκάλυψη που αλλάζει τα δεδομένα στην παγκόσμια γεωπολιτική σκακιέρα και αφορά άμεσα την Ελλάδα. Μια αποκάλυψη που εξηγεί σε μεγάλο βαθμό κινήσεις που εκ πρώτης όψεως δείχνουν δυσνόητες. Ο Τραμπ έχει ένα όραμα που μας αφορά άμεσα. Στόχος του είναι η δημιουργίας της “Μεσογειακής Ενωσης” σαν αντίβαρο στην Ευρωπαική Ενωση την οποία οι ΗΠΑ θα εξακολουθήσουν να ελέγχουν διά μέσω της Μεγάλης Βρετανίας η οποία δεν πρόκειται να φύγει από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Ο Τραμπ λοιπόν φιλοδοξεί στην Μεσογειακή Ενωση να ενταχθούν αρχικά η Αίγυπτος, το Ισραήλ, η Κύρπος, τα Ηνωμένα Αραβικά, Εμιράτα, η Ιορδανία, η Λιβύη, η Τουρκία και φυσικά η Ελλάδα. Αυτός ο σχεδιασμός είναι που έσπρωξε τον Ερντογάν να τείνει χείρα φιλίας στο Ισραήλ και να ζητήσει συγνώμη από τον Βλαντιμίρ Πούτιν. Ο άνθρωπος ο οποίος μίλησε πρώτος στον Τραμπ για την σημασία της “Μεσογειακής Ενωσης” είναι ο νεαρός Ελληνοαμερικανός George Papadopoulos ο οποίος είναι σύμβουλος του υποψηφίου των Ρεπουμπλικανών σε θέματα ενέργειας και εξωτερικής πολιτικής. Ο George Papadopoulos είναι ένας από τους 7 συμβούλους του Τραμπ στην εξωτερική πολιτική. Οι άλλοι 6 είναι οι Jeff Sessions,Walid Phares, Carter Page, Joe Schmitz, Keith Kellogg, Michael Flynn.
Απο την αρχαιότητα κιόλας όπως η αρχαία Αίγυπτος, Ελλάδα και Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, όποιος ήλεγχε είτε γεωπολιτικά σημεία(στενά, θάλασσα, φυσικά περάσματα) είτε είχε καλή διπλωματία και στρατιωτική ισχύ, αποτελούσε τη τότε υπερδύναμη. Στο 20 αιώνα οι δύο Παγκόσμιοι πόλεμοι μαρτυρούν την ανάγκη των λαών να ελέγξουν πλέον τις πηγές ενέργειας(Γ’ Ράιχ επεκτάθηκε σε Αίγυπτο και Ρουμανία, Ρωσία για τα πετρέλαια χωρίς να υπάρχει ιδιαίτερος λόγος και μάλιστα τόσο σύντομα, που οι μελετητές λένε πως ήταν και το κυριότερο λάθος). Ο Spykman ασκώντας κριτική στη θεωρία του Mackinder αναφορικά με την υπερβολική, όπως τη βρίσκει, σημασία που έχει δώσει στην ενδοχώρα θεωρεί ότι η πραγματική δυνητική ισχύς κυριαρχίας βρίσκεται στην περίμετρο της Ευρασίας (Rimland), η οποία αποτελείται από τη Δυτική Ευρώπη, την Τουρκία, το Ιράκ, το Πακιστάν, το Αφγανιστάν, την Κίνα, τη Κορέα και την Ανατολική Σιβηρία, και υποστηρίζει τη ότι όποιος κυριαρχήσει σε αυτή τη ζώνη θα κυριαρχήσει στον κόσμο. Ο Spykman, ο οποίος με αφετηρία αυτή τη θέση συμβούλευσε την αμερικανική διοίκηση να ακολουθήσει μια πολιτική που θα εμπόδιζε κάποια άλλη δύναμη να κυριαρχήσει σε αυτή τη ζώνη, μπορεί να θεωρηθεί ως ο εμπνευστής της αμερικανικής γεωστρατηγικής, που προβλέπει τη περικύκλωση της κεντρικής ηπείρου μέσω αμυντικών συμφωνιών (NATO-CENTO-SEATO) και εξακολουθεί να ασκεί την επιρροή της από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου ως σήμερα. Η Ελλάδα, από πλευράς γεωστρατηγικής προσεγγίσεως, αποτελεί τμήμα του Rimland, της Δακτυλίου Γης, η οποία λειτουργεί ως ανάχωμα των καθοδικών προς την Μεσόγειο τάσεων της Ευρασιατικής Χερσαίας Δυνάμεως, όπως αυτή νοείται, από αγγλο-σαξωνικής πλευράς, ως «δυνητικώς ομοιογενής στρατηγική απειλή» (Ρωσία). Αυτή η κατά Spykman ανάγνωση των ισορροπιών διεθνούς ισχύος αποτελεί και τον βασικό άξονα της γεωστρατηγικής αντιλήψεως της διεθνούς πραγματικότητος από αμερικανικής πλευράς, ανεξαρτήτως πολιτικής τοποθετήσεως.
Πηγή : https://el.m.wikipedia.org/wiki/Έλληνες
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Ένωση_για_τη_Μεσόγειο
https://www.triklopodia.gr/ο-tραμπ-ετοιμάζει-την-μεσογειακή-ενωση/
http://iknowgr.blogspot.com/2015/11/rimland.html
https://averoph.wordpress.com/2014/03/05/οι-κλασικές-γεωπολιτικές-θεωρίες-και/
https://www.ianos.gr/geopolitiki-proseggisi-gia-ena-neo-elliniko-amintiko-dogma-0177166.html#tab-description
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Μεσόγειος_Θάλασσα
http://www.avgi.gr/article/10811/2977214/e-geostrategike-kai-geopolitike-semasia-tes-elladas

Η γεωπολιτική της Ελλάδας και η Μεγάλη Ιδέα (Μέρος Α') : Η περίπτωση της Ελληνικής (Βαλκανικής) χερσονήσου

Με την ονομασία Βαλκάνια (αρχ. ελλ. Χερσόνησος του Αίμου), λεγόμενη και Βαλκανική χερσόνησος χαρακτηρίζεται, τόσο ως πολιτικός όσο και ως γεωγραφικός όρoς, η περιοχή της νοτιοανατολικής Ευρώπης, νότια του Δούναβη και ανατολικά της Αδριατικής θάλασσας, αλλά και χώρες γειτονικές που βρίσκονται εκτός των φυσικών γεωγραφικών ορίων της χερσονήσου αυτής, που από το μακρινό παρελθόν λειτούργησε και λειτουργεί ως σταυροδρόμι πολιτισμών, μεταξύ Ευρωπαϊκής και Ασιατικής ηπείρου. Η διακριτή ταυτότητα και ο τεμαχισμός της βαλκανικής χερσονήσου θεωρείται απότοκος της ορεινής γεωγραφίας της, αλλά και της συγκέντρωσης πολλών εθνοτήτων σε έναν γεωγραφικά περιορισμένο χώρο και της εξαιρετικά βίαιης ιστορίας της, που είναι γεμάτη πολέμους, επιδρομές. Η ευρύτερη περιοχή αυτή των Βαλκανίων καλύπτει 550.000 τ.χλμ. και ο πληθυσμός της αγγίζει τα 53 εκατομμύρια. Το όνομα της περιοχής αντλείται από τα Βαλκάνια όρη (Αιμος) ή οροσειρά του Αίμου που διατρέχουν την περιοχή από το κέντρο της Βουλγαρίας έως την ανατολική Σερβία. Η Ελλάδα απλώνεται στη νοτιοανατολική άκρη της Ευρώπης, στην ανατολική λεκάνη της Μεσογείου Θαλάσσης. Το ηπειρωτικό της τμήμα είναι μια χερσόνησος, που αποτελεί την κατάληξη της μεγάλης Βαλκανικής Χερσονήσου ή Χερσονήσου του Αίμου. Ακολουθώντας τόσον καιρό το αέναο ταξίδι των Ελλήνων σε όλον τον κόσμο, παρατηρώντας τις εκφάνσεις του πολιτισμού και της  παράδοσής μας στα διάφορα σημεία πάνω στον χάρτη φτάνουμε σιγά σιγά στην περιοχή των Βαλκανίων ή Ελληνική χερσόνησο του Αίμου, όπως την ονόμαζαν οι Έλληνες. Ο Ελληνισμός ήκμασε σε μεγάλο βαθμό σε εκείνα τα μέρη, αφού συναντούσε εκεί κανείς πάνω από 90 ελληνικές αποικίες! Η μεγάλη ακμή σημειώθηκε επί Μ. Αλεξάνδρου, ο οποίος θέλοντας να εξασφαλίσει τα βόρεια σύνορά του διέσχισε τον Δούναβη με αυτοσχέδιες κατασκευές. Ωστόσο, Έλληνες ζούσαν εκεί και πολύ πριν τον Μ. Αλέξανδρο. Είχαν οικοδομήσει μεγάλο αριθμό πόλεων, όπως η Διονυσόπολις, η Τύρα, η Κωστάντζα (Τόμις), η Κάλλα (Magnalia) και πλειάδα εμπορικών κέντρων. Η οικονομική αυτή άνθηση συνεχίστηκε και επί Μ. Αλεξάνδρου αλλά άρχισε να φθίνει με την κυριαρχία των Ρωμαίων, μέχρι την άνοδο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, κατά την οποία τα οικονομικά πράγματα ξαναέγιναν ως είχαν. Ειδικότερα, το 1300 σημειώνεται τρομερή άνοδος της οικονομίας με την συγκρότηση παραδουνάβιων Ηγεμονιών. Ο όρος εξελληνισμός αναφέρεται στη -μεσαιωνική χρονολογικά- Βυζαντινή Αυτοκρατορία και την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης από τον Μέγα Κωνσταντίνο. Παραπέρα, μπορεί να αναφερθεί για την κυριαρχία της ελληνικής κουλτούρας και της ελληνικής γλώσσας μετά τη βασιλεία του αυτοκράτορα Ηρακλείου (βασ. 610–641) · στην «εξελληνισμένη αυτοκρατορία της χριστιανικής ανατολής», όπου μετέπειτα κυρίως από το 1204 και μετά, με την κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από το βενετσιάνικο στόλο και τους Λατίνους Σταυροφόρους, γεννήθηκε η «ελληνική βυζαντινή-ρωμαϊκή αυτοκρατορία». Ο εξελληνισμός κατά την περίοδο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας περιελάμβανε το μεγαλύτερο στάτους που κατείχε η ελληνική κουλτούρα και η Ελληνορθόδοξη Εκκλησία μεταξύ των ορθόδοξων πληθυσμών των Βαλκανίων. Ο πατριάρχης ήταν από τα ανώτερα αξιώματα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας και λογοδοτούσε μόνο στον σουλτάνο. Θεωρώντας ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία ήταν ο διάδοχος της Βυζαντινής (Ελληνικής) Εκκλησίας, οι Οθωμανοί ανέθεσαν τις κυριότερες αρμοδιότητες της εκκλησιαστικής διοίκησης σε Έλληνες ή τουλάχιστον ελληνόφωνους. τον 17ο αιώνα οι Έλληνες Φαναριώτες αναλαμβάνουν την διοίκηση Παραδουναβιων Ηγεμονιών της Ρουμανίας κι έτσι ανεβαίνει κατακόρυφα η ανάπτυξη εμπορική και οικονομική- στις εν λόγω περιοχές. Από το 18ο αιώνα, λόγω της ανάπτυξης του εμπορίου, η ελληνική γλώσσα έγινε lingua franca και όποιος σκόπευε να ασχοληθεί με το εμπόριο και τις τέχνες έπρεπε να γνωρίζει ελληνικά. Οι εμπορικές επαφές, οι μικτοί γάμοι και η κοινή θρησκεία οδήγησε αρκετούς Βουλγάρους να υιοθετήσουν έναν ελληνικό τρόπο ζωής. Η γνώση της ελληνικής ήταν θέμα κοινωνικής και πολιτισμικής διάκρισης και δεν γινόταν αντιληπτή ως εθνική αφομοίωση. Σαν αποτέλεσμα αυτού, δημιουργήθηκε τον 18ο αιώνα μία συνεκτική πολυ-εθνική Ορθόδοξη πολιτισμική κοινότητα, με τα δικά της υπερ-εθνικά χαρακτηριστικά, ένα εκ των οποίων ήταν τη χρήση της ελληνικής στη λατρεία και τη διανόηση. Τα μέλη αυτής της κοινότητας αυτοαποκαλούνταν «Ρωμαίοι» ή «Ρωμιοί» στα ελληνικά και «Ромеи» στα βουλγαρικά ή "Βυζαντινοί" με την έννοια των Ορθοδόξων. Μέχρι το τέλος του 19ου αιώνα Έλληνες και μή-Έλληνες των Βαλκανίων, ειδικά μεταξύ του αστικού πληθυσμού, αυτοαποκαλούνταν "Ρωμιοί", ενώ στην ύπαιθρο χρησιμοποιούσαν τον όρο "Χριστιανοί". Ο όρος Γραικομάνοι (αυτοί που έχουν μανία με τους Έλληνες) χρησιμοποιείται στη Βουλγαρία και την πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας ως μειωτικός χαρακτηρισμός για τους σλαβόφωνους της οθωμανικής Μακεδονίας που δεν εναρμονίσθηκαν με τις απαιτήσεις και τις επιταγές της βουλγαρικής εξαρχίας. Οι Γραικομάνοι θεωρούνται ως ομογενείς στην Ελλάδα και ως εξελληνισμένη μειονότητα στις παραπάνω χώρες.
Η γραμμή Ζίρετσεκ (Jireček) είναι ένα εννοιολογικό όριο το οποίο αφορά τα Βαλκάνια κατά την αρχαιότητα και το οποίο διαιρεί την επιρροή των λατινικών (στα βόρεια) και των ελληνικών (στα νότια) γλωσσών στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία από την αρχαιότητα μέχρι τον 4ο αιώνα. Πηγαίνει από κοντά την πόλη του Λάτσι - Λισσός(Laçi) στην Βόρεια Αλβανία έως τη Σερντίτσα - Σερδική (Σοφια, στη Βόρεια Βουλγαρία) και στη συνέχεια ακολουθεί την οροσειρά του όρους Αιμος προς την Οδησσό (Βάρνα) στο Εύξεινο Πόντο. Ωστόσο, η προτεινόμενη γραμμή είναι μόνο ένα θεωρητικό εργαλείο και λίγες λατινοποιημένες ομάδες ζουν στα νότια της γραμμής, όπως οι Αρμάνοι, οι Βλαχομογλενίτες, οι Κουτσόβλαχοι και οι Μοσχοπολιτάνοι. Παρόλα αυτά, είναι ένα χρήσιμο - αν και κατά προσέγγιση - μέσο για τον προσδιορισμό της επίδρασης μιας συγκεκριμένης περιοχής. Η τοποθέτηση της γραμμής βασίζεται σε αρχαιολογικά ευρήματα: οι περισσότερες επιγραφές που βρίσκονται βόρεια είναι γραμμένες στα λατινικά και οι περισσότερες από τις επιγραφές που βρίσκονται στα νότια είναι στην ελληνικά. Αυτή η γραμμή είναι σημαντική για την εγκαθίδρυση της περιοχής όπου εμφανίστηκαν οι Ρουμάνοι και οι Βλάχοι. Χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τον Τσέχο ιστορικό Κωνσταντίν Ζίρετσεκ το 1911 στο βιβλίο του Η ιστορία των Σέρβων. Πιο πρόσφατοι μελετητές το έχουν αναθεωρήσει κάπως: ο Καΐμιο (Kaimio) (1979) τοποθετεί τη Δαλματία και την Άνω Μοισία στη Λατινική περιοχή και την Κάτω Μοισία στην ελληνική σφαίρα. Ο Μακλάουντ (MacLeod) (1982) προτείνει ότι ίσως να μην υπήρχε "μια επίσημη γλωσσική πολιτική για κάθε πτυχή της ζωής" αλλά ότι "μεμονωμένοι Ρωμαίοι αξιωματούχοι [έκαναν] αποφάσεις κοινής λογικής επί τούτω". Επισημαίνει επίσης ότι ενώ η περιοχή ήταν υπό Ρωμαϊκή κυριαρχία, "ακόμη και στις ελληνικές περιοχές... η λατινική ήταν η κυρίαρχη γλώσσα στις επιγραφές που καταγράφουν δημόσια έργα, σε ορόσημα και στο στρατό". Η οριοθέτηση αυτής της γραμμής, βασίζεται σε αρχαιολογικά ευρήματα: οι περισσότερες από τις επιγραφές που βρέθηκαν στα βόρεια της γραμμής ήταν γραμμένες στα λατινικά, ενώ οι περισσότερες από τις επιγραφές που βρέθηκαν στα νότια της «Jireček Line» ήταν στα ελληνικά. Αρχικά η «Jireček Line» χρησιμοποιήθηκε από τον Τσέχο ιστορικό Κονσταντίν Jireček το 1911 (του οποίου έλαβε επιστημονικά το όνομα), σε μια έρευνά του, για τη καταγραφή της ιστορίας του σλαβικού λαού.
Η Μεγάλη Ιδέα υπήρξε ένα από τα πιο μεγαλόπνοα προγράμματα εθνικής ολοκληρώσεως και αναπτύξεως στη Ν. Βαλκανική: προέβλεπε την απελευθέρωση και την ενσωμάτωση όλων των ιστορικών ελληνικών χωρών, δηλαδή της Θεσσαλίας, της Μακεδονίας, της Θράκης, των Επτανήσων, των Δωδεκανήσων, της Κρήτης, της Κύπρου, της Μικράς Ασίας και του Πόντου σε μια «Ελληνική Αυτοκρατορία». Παράλληλα και ταυτόχρονα υπήρξε ένα άλλο ελληνικό ρεύμα που συνέδεε την απελευθέρωση των ιστορικών ελληνικών χωρών, το οποίο προϋπήρξε της Μεγάλης Ιδέας. Ηταν ο φωτισμός της Ανατολής διά των φώτων της Δύσεως. Στον φωτισμό αυτό, η Ελλάς θα είχε τον ρόλο του «φάρου» της Δύσεως στην Ανατολή. Η Μεγάλη Ιδέα γεννήθηκε στη διάρκεια της Επαναστάσεως του 1821, μολονότι πολλά χαρακτηριστικά της κυοφορούνταν πριν από τον Αγώνα. Μάλιστα δε, η ιδέα της επικράτειας του έθνους, υπήρξε σε αντιδιαστολή με αυτή του ελληνικού κράτους προγενέστερη αυτής. Ο Ρήγας στη Χάρτα του, σιωπηρά και υπαινικτικά, προβάλλει την επικράτεια αυτή του έθνους, συμπεριλαμβανομένων όλων των ελληνικών ιστορικών χωρών, καθώς και μερών της ελληνικής Διασποράς και της Β. Βαλκανικής.
H Μεγάλη Ιδέα ήταν αλυτρωτικό κίνημα και η κύρια πολιτική του Ελληνικού κράτους μέχρι και τη Μικρασιατική καταστροφή, η οποία είχε στόχο το Ελληνικό Κράτος να απελευθερώσει όλες τις περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στις οποίες ζούσαν μεγάλοι Ελληνικοί πληθυσμοί, και όλες τις περιοχές που παραδοσιακά άνηκαν σε Έλληνες την αρχαία εποχή (Νότια Βαλκάνια, Μικρά Ασία). Επί της ουσίας πρόκειται για αλυτρωτικό ελληνικό οραματισμό, τον οποίο εμπνεύσθηκε ως όρο για δημαγωγικούς λόγους ο πρώτος Συνταγματικός πρωθυπουργός Ιωάννης Κωλέττης στα μέσα του 19ου αιώνα και στον οποίο στήριξε ολόκληρη την πολιτική του. Αναφέρεται στην προσπάθεια επανάκτησης των χαμένων εδαφών της Βυζαντινής αυτοκρατορίας και παρέμεινε ως στόχος ουσιαστικά όλων των Ελληνικών κυβερνήσεων. Στην αγόρευσή του κατά τη διάρκεια της Α΄ Εθνοσυνέλευσης τον Ιανουάριο του 1844 ο Κωλέττης, μεταξύ άλλων, είπε και τα ακόλουθα, σύμφωνα με τον Michael Llewellyn Smith: «Το Βασίλειο της Ελλάδος δεν είναι η Ελλάς. Αποτελεί έν μέρος μόνον, το πλέον μικρόν και το πλέον πτωχό της Ελλάδος… Υπάρχουν δύο μεγάλα κέντρα του Ελληνισμού. Αι Αθήναι είναι η πρωτεύουσα του Βασιλείου. Η Κωνσταντινούπολις είναι η μεγάλη πρωτεύουσα, η Πόλις, το όνειρο και η ελπίς όλων των Ελλήνων». Στη αγόρευσή του ο Κωλέττης δεν χρησιμοποίησε τον όρο «Μεγάλη Ιδέα», αλλά παρεμφερείς εκφράσεις. Οπωσδήποτε, η ερμηνεία της αγόρευσής του έδωσε υπόσταση στην έννοια της Μεγάλης Ιδέας, που όλοι αναζητούσαν για να εκφράσουν τα οράματά τους για μια Μεγάλη Ελλάδα. Η έννοια της Μεγάλης Ιδέας ήταν ουσιαστικά η επιδίωξη της εθνικής ένωσης του υπόδουλου Ελληνισμού και η ανάκτηση των χαμένων εδαφών, και υπήρξε το ισχυρότερο ιδεολόγημα στην Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας, που προβλήθηκε κατά καιρούς από διάφορους πολιτικούς, και γιγάντωσε τα όνειρα του ελληνικού λαού.
Η εκπαίδευση των Ελλήνων κατά την Τουρκοκρατία γινόταν σε τοπικά σχολεία αλλά και σε μεγάλες σχολές με οικονομική συνδρομή Ελλήνων, ντόπιων ή της διασποράς και την υποστήριξη και καθοδήγηση της Εκκλησίας, υπό την επίβλεψη του Οθωμανικού κράτους. Τα ελληνικά εκπαιδευτήρια που λειτουργούν κατά την Οθωμανική περίοδο δεν συγκροτούν ένα εκπαιδευτικό σύστημα, καλύπτουν όμως ένα εκτεταμένο γεωγραφικό πεδίο, με ακανόνιστη διασπορά και χαρακτηριζόμενο από τοπικές ιδιομορφίες. Στις αλύτρωτες περιοχές μετά τη δημιουργία του Ελληνικού κράτους ωστόσο, σημειώνεται μεγάλη κοινωνική κινητικότητα: τόσο στην Κωνσταντινούπολη όσο και σε άλλες μεγάλες πόλεις (Θεσσαλονίκη,Μικρά Ασία) μια εγγράμματη κοινότητα με σπουδές στη Δύση ή και στην Ελλάδα η οποία διά της παιδείας επιθυμεί να καλλιεργηθεί «η συνείδηση ταυτότητας και η συνείδηση επαφής και εξομοίωσης με την Ευρώπη» Έτσι ευνοείται η ανάμειξη λαϊκών στην παιδεία. Ένας ακόμα καθοριστικός παράγοντας είναι η μέριμνα του Ελληνικού κράτους για την εκπαίδευση των ελληνικών πληθυσμών των αλύτρωτων περιοχών, μέριμνα η οποία συνδεόταν με τις εθνικές διεκδικήσεις που θα επιχειρούνταν να πραγματοποιηθούν τα αμέσως επόμενα χρόνια μέσω των πολεμικών συρράξεων στα Βαλκάνια. Σε αυτό το πλαίσιο η εκπαίδευση αποτέλεσε ένα από τα πιο αποτελεσματικά εργαλεία καθώς μέσω αυτής καλλιεργούνταν το εθνικό φρόνημα αλλά και άλλα σημαντικά πνευματικά εφόδια,όπως η γλώσσα, στοιχεία αναγκαία για την ύπαρξη ενός εθνικού, νομιμοποιητικού συνόλου, γύρω από το οποίο θα εγείρονταν οι όποιες εδαφικές αξιώσεις. Από τη δεκαετία του 1860 καθίσταται παράγων της ειρηνικής-εκπολιτιστικής έκφρασης της Μεγάλης Ιδέας για τη διάδοση της ελληνικής παιδείας και την ηθική ενίσχυση των υποδούλων.
Σημαντική είναι η επίδραση της Μεγάλης Ιδέας σε θέματα που αφορούν στην εκπαίδευση. Για να επιτευχθούν οι στόχοι της, απαιτείται ομοιογένεια σε θρησκευτικό και γλωσσικό επίπεδο. Έτσι γίνεται μια μεγάλη προσπάθεια να στηθούν σχολεία ακόμη και εκτός των ορίων της ελληνικής επικράτειας σε μια προσπάθεια εξελληνισμού των βαλκανικών πληθυσμών. Αρχικά -έως το 1830- η ελληνοφώνηση ατόμων ή και συνόλων δε συνάντησε αντιστάσεις, καθώς δεν είχαν συγκροτηθεί οι υπόλοιπες βαλκανικές συνειδήσεις. Αργότερα ο εξελληνισμός των Βαλκανίων υποχώρησε, ενώ τα βουλγαρικά και τα ρουμανικά σχολεία άρχισαν να ανταγωνίζονται με επιτυχία τα ελληνικά. Για να κατανοήσουμε τι είναι τα Βαλκάνια πρέπει πρώτα να μάθουμε τη μυθολογία, τους θρύλους, τις καθημερινές ιστορίες και ύστερα γεωγραφία ή Ιστορία. Η ταραχώδης ιστορία των εθνικά, γλωσσικά και θρησκευτικά ανομοιόμορφων Βαλκανίων μετρά αρκετούς αιώνες ζωής. Τον 19ο αιώνα, οι περισσότεροι βαλκανικοί λαοί απέκτησαν με αιματηρούς απελευθερωτικούς πολέμους την ανεξαρτησία τους από τον τουρκικό ζυγό. Στη διάρκεια του 20ού αιώνα οι κάτοικοι της χερσονήσου βίωσαν δύο βαλκανικούς και δύο παγκόσμιους πολέμους, με οδυνηρές συνέπειες. «Τα Βαλκάνια αποτελούνται από πολλούς λαούς με πολλά κοινά πολιτιστικά στοιχεία. Ο σημαντικότερος συνδετικός κρίκος όμως αφορά στην διαφορετική διαδικασία που ακολουθήθηκε στη δημιουργία των σύγχρονων βαλκανικών εθνών σε σύγκριση με τα έθνη της υπόλοιπης Ευρώπης» τονίζει ο ιστορικός Αντώνης Σατραζάνης. «Τα ευρωπαϊκά έθνη “γεννήθηκαν” ως άμεση συνέχεια του μεσαιωνικού φεουδαρχικού συστήματος και, διαμέσου της Γαλλικής Επανάστασης και των ιδεών της οι λαοί των περιοχών αυτών ταυτίστηκαν με την νέα έννοια του έθνους, δημιουργώντας τα σύγχρονα έθνη-κράτη. Αντίθετα, τα Βαλκανικά έθνη “γεννήθηκαν” κατά την περίοδο της ύστερης Οθωμανικής περιόδου (με την επιρροή του διαφωτισμού και της Γαλλικής Επανάστασης) και “μπολιάστηκαν” με την ιδέα της ανεξαρτησίας τους από την Οθωμανική αυτοκρατορία. Αυτό το χαρακτηριστικό δημιούργησε στους λαούς των Βαλκανίων την ανάγκη εύρεσης ιστορικής συνέχειας με λαούς που υπήρχαν στην περιοχή πριν την Οθωμανική αυτοκρατορία».
Πηγή : https://el.m.wikipedia.org/wiki/Γραμμή_Γίρετσεκ
https://www.himara.gr/istoria/3987-grammi-jirecek-apodeiksi-ellinikotitas-arvaniton-makedonias
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Εξελληνισμός
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Ρουμ_μιλλέτ
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Γραικομάνοι
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Μεγάλη_Ιδέα
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Βαλκάνια
http://greekvoyager.com/el/gnorizontas-tin-ellada/ellada-geografia/elliniki-xersonisos/
https://m.apocalypsejohn.com/agnwstoi-ellhnes-h-ellhnikh-xersonhsos-tou-aimou/
https://neoskosmos.com/el/6080/η-μεγάλη-ιδέα-και-ο-ελευθέριος-βενιζέλ/
http://www.kathimerini.gr/429125/article/epikairothta/ellada/h-megalh-idea-ths-e8nikhs-oloklhrwshs
https://el.m.wikipedia.org/wiki/Εκπαίδευση_των_Ελλήνων_στην_Οθωμανική_Αυτοκρατορία
https://www.ekirikas.com/ας-φανταστούμε-τα-βαλκάνια-του-19ου-αιώ/

Liutprand of Cremona and the view of Byzantine Greeks by West

The Diocese of Cremona (Latin: Dioecesis Cremonensis) is a Roman Catholic ecclesiastical territory in northern Italy, a suffragan of the Archdiocese of Milan. Its see is the Cremona Cathedral. Cremona is in Lombardy, Italy, on the left bank of the River Po. It was built by the Cenomanni Gauls, but later became a Roman colony and a frontier fortress. About 600 AD Cremona, until then a part of the Byzantine Emperor, was captured by the Lombard king, Agilulf. Under the Emperor Otto I and his successors, its bishops acquired temporal sovereignty, but in 900 AD the people expelled Bishop Olderico and adopted a republican form of government. Liutprand, (c. 920 – 972), was a historian, diplomat, and Bishop of Cremona born in what is now northern Italy, whose works are an important source for the politics of the 10th century Byzantine court. Liutprand was born into a prominent family from Pavia, of Lombard origins, around 920. In 931 he entered service as page to Hugh of Arles, who kept court at Pavia as King of Italy and who married the notorious and powerful Marozia of Rome. Liutprand was educated at the court and became a Deacon at the Cathedral of Pavia. After Hugh died in 947, leaving his son and co-ruler Lothair on the throne as King of Italy, Liutprand became confidential secretary to the actual ruler of Italy, Berengar II, marchese d'Ivrea, for whom he became chancellor. In 949, Berengar II sent him on a goodwill mission as an apprentice diplomat to the Byzantine court of Constantine VII Porphyrogenitus with whom he became friendly. Liutprand went partly to learn Greek and may have provided material for chapter 26 of Constantine VII's De Administrando Imperio. Both Liutprand's father and his stepfather had been sent as ambassadors to Constantinople (927 and 942). Liutprand included in his later Antapodosis(950s), a glowing account of the hospitality he enjoyed there, including being carried into the audience hall on the shoulders of eunuchs, and Constantine's delight in receiving a gift of four de luxe eunuchs. On his return, however, he fell out with Berengar, for which Liutprand avenged himself in his Antapodosis ("retribution"), and attached himself to Berengar's rival, the emperor Otto I, who became King of Italy upon the death of Lothair in 950. With Otto I he returned to Italy in 961 and was invested as Bishop of Cremona the following year. At Otto's court, he met Recemund, a Córdoban ambassador, who convinced him to write a history of his days (the later Antapodosis, which was dedicated to Recemund). Liutprand was often entrusted with important diplomacy, and, in 963, he was sent to Pope John XII at the beginning of the quarrel between the Pope and the Emperor over papal allegiance to Berengar's son, Adelbert. Liutprand attended the Roman conclave of bishops that deposed John XII in 963, and wrote the only connected narrative of the events.
He was frequently employed in missions to the Pope, and in 968 he was sent again to Constantinople, this time to the court of Nicephorus Phocas, to demand for the younger Otto (afterwards Otto II) the hand of Anna Porphyrogenita, daughter of the former emperor Romanus II. The possible marriage was part of a wider negotiation between Otto and Nicephorus, the Eastern Emperor, who still claimed Benevento and Capua, which were actually in Lombard hands and whose forces had come to strife with Otto in Bari recently. His reception at Constantinople was humiliating and ultimately futile after the subject of Otto's claim to the title Emperor caused friction, triggered by a letter from Pope John XIII which offensively addressed Nicephorus as "the emperor of the Greeks". Liutprand's account of this embassy in the Relatio de Legatione Constantinopolitana is perhaps the most graphic and lively piece of writing which has come down to us from the 10th century. The detailed description of Constantinople and the Byzantine court is a document of rare value, though highly coloured by his hostility towards the Byzantine Empire. The Catholic Encyclopedia asserted "Liutprand's writings are a very important historical source for the tenth century; he is ever a strong partisan and is frequently unfair towards his adversaries." Liutprand's candid account makes clear that often he was not as diplomatic as he might have been and Constanze Schummer has questioned how good a diplomat he really was in Constantinople, despite successes in the West. On his second mission to Constantinople, for instance, after his purple purchases are confiscated, he tells the imperial party that at home whores and conjurers wear purple. Schummer and others have speculated that Otto I did not actually see the Relatio or receive an accurate account of Liutprand's performance at Constantinople. Whether he returned in 971 with the embassy to fetch Theophanu, the eventually negotiated bride, or not is uncertain, but he may well have done. Liutprand probably died before 20 July 972, certainly before 5 March 973. His successor as bishop of Cremona was installed in 973.
The West stabbed the Byzantium Empire in the back on several occasions. The Byzantines were not always very kind to the Westerners. They regarded them as Barbarians long after they had ceased being Barbarians, and they despised them. In the next centuries they had produced a most remarkable civilization of their own. But on the other side, when the Byzantines called them for help against the Islamic enemy, they launched the crusades. Which, in the first instance were useful to Byzantine foreign policy. But ultimately, they decided that we should make use of the crusades for our own purposes. In 1204 AD they broken to Constantinople, burnt the place, destroyed the Byzantium Empire and divide it into western principalities. They left Eastern Europe and central Europe wide open to the Turkish Invasions of the next few centuries. Western Christianity is regarded with suspicion and with a little envy, because it have never had to face the challenges that Orthodox Christendom has faced in every century of its existence. The Byzantines spent most of their history facing down Islam. You do not face down Islam for five or six centuries and do it successfully by accident. You do that because you have a deep belief in your own civilization and your culture and because you have the ability to organize yourself for the defense.  But, ultimately, the Orthodox Christians lost that long contest with Islam. Constantinople, Jerusalem, Antioch, Alexandria, Athens and all of the centers of Eastern civilization and Christianity were ultimately overrun by the Muslims. The story moves into Kiev and into Moscow. But there also was a long contest for faith: there was a Mongol invasion, the Ottoman Empire invasions and, in XX century, there was a devastating challenge of Soviet communism. Orthodoxy has survived, and in Russia it is triumphed. And that requires a certain toughness which we in the West may perhaps lack. We have never faced an existential challenge in the way that Orthodox Church has faced in century after century. Something that we must accept is that there are radical differences between Eastern and Western Christianity. These are differences of Church doctrine and these are differences of national culture. But ultimately, we are all members of the same Christian civilization. When we face challenges from outside Christendom, I think it is time to set aside some of the differences and to work together for a common survival of our civilization. In any conventional war between the Christian power and Islamic power for the past four hundred years, the Christian power has been triumphed. There is such an enormous difference in wealth and technological ability between Christendom and all other civilizations, that I do not think we need to worry.
Πηγή : https://en.m.wikipedia.org/wiki/Liutprand_of_Cremona
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Diocese_of_Cremona
http://katehon.com/article/importance-byzantium-west

The Roman exploration of Arabian peninsula and Nile river spring

The Roman province of Egypt as established in 30 BC after Octavian (Roman emperor Augustus) defeated his rival Mark Antony, deposed Pharaoah Cleopatra, and annexed the Ptolemaic Kingdom to the Roman Empire. The province encompassed most of modern-day Egypt except for the Sinai Peninsula (be conquered by Trajan). Aegyptus was bordered by the provinces of Crete and Cyrenaica to the west and Judea (Arabia Petraea) to the East. The province came to serve as a major producer of grain for the empire and had a highly developed urban economy. Aegyptus was by far the wealthiest Eastern Roman province, and by far the wealthiest Roman province outside of Italia. In Alexandria, its capital, it possessed the largest port, and the second largest city of the Roman Empire. As a key province, but also the 'crown domain' where the emperors succeeded the divine Pharaohs, roman Egypt was ruled by a uniquely styled Praefectus augustalis ('Augustal prefect'), instead of the traditional senatorial governor of other Roman provinces. The prefect was a man of equestrian rank and was appointed by the Emperor. The second prefect, Aelius Gallus, made an unsuccessful expedition to conquer Arabia Petraea and even Arabia Felix. Gaius Aelius Gallus was a Roman prefect of Egypt from 26 to 24 BC. He is primarily known for a disastrous expedition he undertook to Arabia Felix under orders of Augustus. Aelius Gallus was the 2nd praefect of Roman Egypt (Aegyptus) in the reign of Augustus during the years 26–24 BC. He replaced Cornelius Gallus, with whom he has often been confused. Aelius Gallus was also known to be an intimate friend of the Greek geographer Strabo and has been identified with the Aelius Gallus frequently quoted by Galen, whose remedies are stated to have been used with success in his Arabian expedition. The expedition to Arabia Felix, of which an account is given by his friend Strabo, as well as by Cassius Dio and Pliny the Elder turned out to be a complete failure. In this expedition, Strabo mentioned Ilasaros as the controller of Hadhramaut at that time. Gallus undertook the expedition from Egypt by the command of Augustus, partly with a view to explore the country and its inhabitants, and partly to conclude treaties of friendship with the people, or to subdue them if they should oppose the Romans, for it was believed at the time that Arabia was full of all kinds of treasures. When Aelius Gallus set out with his army, he trusted to the guidance of a Nabataean called Syllaeus, who deceived and misled him. A long account of this expedition through the desert is given by Strabo who derived most of his information about Arabia from his friend Aelius Gallus. The burning heat of the sun, the bad water, and the want of every thing necessary to support life, produced a disease among the soldiers which was altogether unknown to the Romans, and destroyed the greater part of the army; so that the Arabs were not only not subdued, but succeeded in driving the Romans even from those parts of the country which they had possessed before. Aelius Gallus spent six months on his march into the country, on account of his treacherous guide, while he effected his retreat in sixty days, obliged to return to Alexandria, having lost the greater part of his force. Aelius Gallus was recalled by Augustus for failure to pacify the Kushites and was succeeded as praefect by Gaius Petronius, a military commander and close friend of Augustus.
Mountains of the Moon is an ancient term referring to a legendary mountain or mountain range in east Africa at the source of the Nile River. Various identifications have been made in modern times, the Rwenzori Mountains of Uganda being the most celebrated. People of the ancient world were long curious about the source of the Nile, especially Ancient Greek geographers. A number of expeditions up the Nile failed to find the source. Eventually, a Greek merchant named Diogenes reported that he had traveled inland from Rhapta in East Africa for twenty-five days and had found the source of the Nile. He reported it flowed from a group of massive mountains into a series of large lakes. He reported the natives called this range the Mountains of the Moon because of their snowcapped whiteness. According to him, the source of the Nile was a group of mountains which were surrounded by many large lakes. Diogenes further reported that the local people called the source of the Nile the Mountains of the Moon. He figured that the name had originated from the whiteness of the snowcapped mountains. Ptolemy, the Roman, Arab, and Greek geographers all accepted Diogenes’ remarks as true. These reports were accepted as true by Ptolemy and other Greek and Roman geographers, and maps he produced indicated the reported location of the mountains. Nero exploration of Nile river is a Roman tentative to reach the sources of the Nile river. It was organized by emperor Nero in 60/61 AD. Emperor Nero around 61 AD sent a small group of praetorian guards to explore the sources of the Nile River in Africa. He did this in order to obtain information for a possible conquest of Ethiopia, as was called Equatorial Africa (and everything south of Egypt) by the Romans. The Roman legionaries navigating the Nile- from southern Egypt initially reached the city of Meroe and later moved to the Sudd, where they found huge difficulties to go further. Seneca wrote about this exploration and detailed that the sources were from a big lake in central Africa, south of the swamp region now called "the Sudd" in Southern Sudan. But other Roman historians like Pliny suggest that the exploration was done in order to prepare a conquest of Ethiopia by Nero legions. However the death of Nero prevented further explorations of the Nile as well as a possible Roman conquest south of their Roman Egypt. Some historians suggest that the Roman legionaries of Nero probably reached the Murchison Falls in Uganda (but there it is a huge controversy about this very difficult achievement).
Nero’s Nile expedition of 62 AD was a small affair, part geographic philanthropy part Reconnaissance for conquest. Lead by two Praetorian Centurions it had travelled down the Nile through Egypt into modern Sudan, which was as war torn then as it is now, and reached the prosperous capitol of the Kingdom of Kush, Meroe. It was a time of stabilising relations between Rome and Meroe. After sporadic conflicts, it is known that trade was already beginning to flourish again between the province of Egypt and Kush. The Romans were well treated by Kandake Amanikhatashan, who had only recently ascended the throne and wished friendly relations with her powerful Roman neighbour in Egypt. This was fortuitous for Nero had sent the mission not just to find the source of the Nile but to suss out Kush for conquest. The centurions gathered supplies and information and were once more on their way into the unknown. Once they left Meroe, continuing by boat, the land became less prosperous again. The landscape ahead was split by the strong wide waters of the river showed little sign of life save that of the animals and plants. Towns and villages were scarce from then on however they must have been in contact with some people, otherwise Amanikhatashan wouldn’t have bothered giving them passes and introductions, also Seneca suggests they spoke with locals in remote areas. When they came up with modern Khartoum, they discovered that the Nile broke in two, and that the water changed colour from brown to a dark blue, this is of course the Blue Nile, that flows into the highlands of Ethiopia (real Ethiopia not the Roman generic term for everything south of Egypt). Choosing to continue down the White Nile they approached southern Sudan. In doing so they became first Europeans to officially penetrate so far south into the African interior. The knowledge of these parts was scanty, and came second hand from traders, merchants, possibly from the intrepid boatmen that Pliny talks about that shot rapids south of Egypt in two man boats, who seemed to provide him with his information about the Nile, and older explorers. This was a land of mystery and fable where amongst the bushy tangle of papyrus, tribes of Pygmy’s battled with migrating cranes. The Egyptians called the tribes of these lands “burnt faced tribes” (Aethiopes) who lived to the east and west on the border of the Ocean River. These two people’s may actually have been real, the Pygmy’s could be the Akka of inner Africa and the Aethiopes possibly tribes from Somalia. But no one reported that the Roman’s encountered any of them as they travelled south, maybe hunting for extra food on the shore to supplement their supplies. As they progressed the landscape they travelled through became increasingly wet, watered and green, bringing with it added dangers. The Romans must have negotiated the territory of Hippo’s with their spears clutched tightly, and they doubtless had to camp ashore, in the tough military contibernum tents they had drawn as supplies back in Egypt. It was either that or brave the unknown currents, tributaries and unseen curves of the river in the dark, which in other words committing suicide. As they pushed on no other human sound greeted them for many miles at a time, only the splash and wash of the river, and the sounds of animals in the dark, the wingbeat of birds that they scared from the marshy banks, and their high repeating calls as flocks of sacred Ibis rose in their hundreds out of the tall grasses into the brilliant blue sky. For every familiar sight, most urban Romans knew what a crocodile, lion or elephant looked like but was the strange and unusual for them too. Like the prehistoric looking Egyptian shoebill. Drifting down the river it might be seen standing tall and perfectly still on it’s long legs amongst the stands of reeds and Papyrus. Like a creature from mythology, it appears as the guardian or minion of some malevolent river-god from the lush vegetation. Deathly grey, amongst the green, with it’s giant, unblinking eye watching knowingly from it’s oversized head, the thin sinister smile curving along it’s beak silently watching them pass. That is if they didn’t shoot it for dinner. From Meroe they travelled some 600 miles down what was becoming a seemingly unending river. The monotony was broken however when it began to widen and break off into many root like tributaries. Islands emerged magically out of the path of the stream, high and towering tangles of feather headed papyrus swaying like the tail of a peacock. Landing on them, perhaps for the night, they would have found the roots were so matted together that they formed floating platforms and that their tops rose high above their heads, some twice the size of a man. Indeed these Islands are habitable and often support small communities. Very soon progress would have slowly started grinding to a halt as their boats began to drag and catch on thick rope like tendrils of water hyacinths. Now the expedition was suddenly threatened with becoming lost in the swampy maze of floating islands, byways and tangled roots. Seneca quotes one of the expedition as saying: “And indeed we came to immense marshes, the outcome of which, neither the inhabitants knew nor anyone hope to know, in such a way are the plants entangled with the waters, not to be struggled through on foot or in a boat, because, Because the marsh, muddy and and blocked up, does not admit any unless it is small and holding one person” Seneca’s witness, apart from tacitly acknowledging that their boats were fairly heavy and large, and that there were people around to ask, can only be describing the mighty marshes of the Bahr El Jebel. The Sudd in modern southern Sudan. A great swathe of swampy floodwater, that due to the soft, wet, makeup of its bottom forms a complex and ever shifting mass of islands. From the air it is a giant green patch in the Middle of the baked desert, dotted with dark pools of water. This vast network of unknown swamps and thick vegetation, was what stopped the expedition. Despite their best efforts to fight through the Sudd, they could not make it in their boats or on foot. The ancient guardian of the source of the Nile, the ram headed Khnum, was not ready to give up the secret of the origin of its sacred headwaters. Though some say that they crossed the Sudd during the dry season and got as far as Murchison Falls, which they seem to have vaguely described: “We saw two rocks from which a great force of river water came falling”. Which gave Seneca to think this was the source of the Nile itself bubbling up from the depths of the earth.
Πηγή : https://en.m.wikipedia.org/wiki/Aelius_Gallus
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Egypt_(Roman_province)
https://en.m.wikipedia.org/wiki/Nero_exploration_of_Nile_river
https://www.worldatlas.com/articles/what-are-the-mountains-of-the-moon.html
https://adventuresinhistoryland.com/2016/07/31/farthest-south-part-3/#more-1882

The Roman expeditions for exploration of Sub-Saharan Africa

Romans in Sub-Saharan Africa were a group of expeditions and explorations to Lake Chad and western Africa. These expeditions were conducted by groups of military and commercial units of Romans who moved across the Sahara and into the interior of Africa and its coast. They occurred between the first and the fourth century AD. The primary motivation for the expeditions was to secure sources of gold and spices. The Romans organized expeditions to cross the Sahara along five different routes: through the western Sahara, toward the Niger river, near modern Timbuktu through the Tibesti mountains, toward Lake Chad and modern Nigeriaup the Nile valley through Egypt, toward the Great Rift Valley along the western coast of Africa, toward the Sénégal Riveralong the coast of the Red Sea, toward the Horn of Africa, and perhaps modern Zanzibar. All these expeditions were supported by legionaries and had mainly a commercial purpose. Only the one conducted by emperor Nero seemed to be a preparative for the conquest of Ethiopia or Nubia; in 62 AD, two legionaries explored the sources of the Nile. One of the main objectives of the explorations was to locate and obtain gold, using camels to transport it overland back to Roman provinces on the Mediterranean coast. The explorations near the coasts were supported by Roman ships and deeply related to overseas commerce.
The Romans conducted five main explorations: two in the western Sahara, two in the central Sahara, and one in the area of Lake Chad. In western Sahara there were two Roman expeditions, just south of the Atlas mountains: Cornelius Balbus expedition: The first expedition done by Romans in the Sahara according to Plinius was the one of Cornelius Balbus, who in 19 BC probably reached the river Niger near Timbouctou. He moved from Libyan Sabratha and conquered with ten thousand legionaries the Garamantes capital in Fezzan and sent a small group of his legionaries further south across the Ahaggar mountains in order to explore the "land of the lions": they found a huge river (the Niger) that in their opinion was going toward the Nile river. Indeed in 1955, many Roman coins and some Latin ceramics were found in the area of Mali. Suetonius Paulinus expedition: The second was done in the year 41 AD by Suetonius Paulinus, a Roman Consul, who was the first of the Romans who led an army across the Atlas range. At the end of ten days' march he reached the mountains summit covered by snow and later he arrived at a river called Gerj. He then penetrated into the semi deserted country south of Morocco and some of his legionaries probably went near the river Daras (Senegal river). From the first century after Christ there is evidence (coins, fibulas) of Roman commerce and contacts in Akjoujt and Tamkartkart near Tichit in Mauritania.
The two main explorations/expeditions in the central Sahara were:
1) Flaccus expedition: During Augustus times lake Chad was a huge lake and two Roman expeditions were carried out in order to reach it: Septimius Flaccus and Julius Maternus reached the "lake of hippopotamus" (as Lake Chad was called by Claudius Ptolomeus). They moved from coastal Tripolitania and passed near the Tibesti mountains. Both did their expeditions through the Garamantes' territories, and were able to leave a small garrison on the "lake of hippopotamus and rhinoceros" after 3 months of travel in desert lands. Ptolemy wrote that in 50 AD Septimius Flaccus carried out his expedition in order to retaliate against nomad raiders who attacked Leptis Magna, and reached Sebha and the territory of Aozou. He then reached the rivers Bahr Ergig, Chari and Logone in the lake Chad area, described as the "land of Ethiopes" (or black men) and called Agisymba.
2) Matiernus expedition: Ptolomeus even wrote that around 90 AD Julius Maternus (or Matiernus) did a mainly commercial expedition. From the Sirte gulf he reached the Oasis of Cufra and the Oasis of Archei, then arrived -after 4 months travelling with the king of the Garamantes- to the river Bahr Salamat and Bahr Aouk, near the actual Central African Republic in a region then called Agisymba. He went back to Rome with a rhinoceros with two horns, that was shown in the Colosseum. According to Raffael Joorde, Maternus was a diplomat who explored with the king of Garamantes the territory south of the Tibesti mountains, while this king did a military campaign against rebellious subjects or as a "razzia".
However some historians (like Susan Raven) believe that there was even another Roman expedition to sub-saharan central Africa: the one of Valerius Festus, that could have reached the equatorial Africa thanks to the Niger river. Festus expedition: Plinius wrote  that in 70 AD a legatus of the Legio III Augusta named Festus repeated the Balbus expedition toward the Niger river. He went to the eastern Hoggar Mountains and the entered the Air Mountains until the Gadoufaoua plain (full of dinosaur fossils). Gadoufaoua (Touareg for “the place where camels fear to go”) is a site in the Tenere desert of Niger known for its extensive fossil graveyard, where remains of Sarcosuchus imperator, popularly known as SuperCroc, have been found. Festus finally arrived to the area of modern-day Timbouctou. But a few academics -like Fage- think that he only reached the Ghat region in southern Libya, near the border with southern Algeria and Niger (however it is possible that a few "explorers" of his legionaries reached the Niger river and went down to the equatorial forests navigating the river to the estuary in actual Nigeria, like happened in the Nile river exploration done under Nero emperor when Roman centurions reached the lake Victoria region).
The Roman vassal king Juba II organized successful trade from the area of Volubilis. Pliny the Elder, a 1st-century Roman author and military officer, drawing upon the accounts of Juba II, king of Mauretania, stated that a Roman expedition from Mauritania visited the islands of the archipelago of the Canaries and Madeira around 10 AD and found great ruins but no population, only dogs (from those animals he called the islands, using the Latin word "canarius" or "canis" for dog). According to Pliny the Elder, an expedition of Mauretanians sent by Juba II to the archipelago visited the islands: when King Juba II dispatched a contingent to re-open the dye production facility at Mogador (historical name of Essaouira, Morocco) in the early 1st century AD, Juba's naval force was subsequently sent on an exploration of the Canary Islands, Madeira and probably the Cape Verde islands, using Mogador as their mission base. It has been historically recorded that, according to Pliny the Elder, the Greek Xenophon of Lampsacus stated that the "Gorgades" (Cape Verde islands) were situated two days from "Hesperu Ceras" (modern day Cape Verde), the westernmost part of the African continent, showing a knowledge of the area by the Romans.
Furthermore, according to Pliny the Elder and his citation by Gaius Julius Solinus, the sea voyaging time crossing the Gorgades (Cape Verde) to the islands of the Ladies of the West ("Hesperides", actual São Tomé and Príncipe and Fernando Po) was around 40 days: this fact has prompted academic discussions about the possibility of further Roman travels toward Guinea and  the Gulf of Guinea. A Roman coin of the emperor Trajan has been found in Congo. Other Roman coins have been found in Nigeria and Niger, but also in Guinea, Togo and Ghana. However, it is much more likely that all these coins were introduced at a much later date than that there was direct roman intercourse so far down the western coast. No single article unmistakably originating in Africa south of the Equator as been discovered in the Graeco-Roman world or in contemporari Arabia, nor is there any mention of such article in written records: while the coins are the only ancient European or Arabian articles that have been found in the southern parts of Africa. Additionally must be noted that Emperor Augustus decided that the circumnavigation of Africa should also be attempted (in 1 BC). Romans had two naval outposts in the Atlantic coast of Africa: Sala Colonia near present Rabat and Mogador in southern Morocco (north of Agadir). The island of Mogador prospered from the local purple dye-making industry (highly esteemed in imperial Rome) from the reigns of Augustus until Septimius Severus. Augustus, based on the discovery of a sunken merchant ship from southern Hispania (Spain) in the Djibouti area (done by his adoptive son Gaius Caesar when he sailed toward Aden), wanted to organize an expedition from Egypt to Mogador and Sala around Africa, which never bore fruit.
Πηγή : https://en.m.wikipedia.org/wiki/Romans_in_Sub-Saharan_Africa